II SA/Ke 968/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. T. P. złożył w dniu 14 grudnia 2016 r. formularz urzędowy PPF, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Ze względu na to, że w rubryce nr 3.3 wniosku wpisano znak zaskarżonego aktu [...] i [...], referendarz sądowy uznał, że formularz PPF został złożony zarówno w sprawie sygn. akt II SA/Ke 967/16 jak i w II SA/Ke 968/16 W złożonym formularzu wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dorosłym bezrobotnym synem. Cała rodzina utrzymuje się z dwóch emerytur o łącznej wysokości 2707 zł netto miesięcznie. Skarżący nie wykazał żadnego majątku oprócz mieszkania spółdzielczego wielkości 69,97 m². Wnioskodawca podał następujące wydatki miesięczne: rata pożyczki w banku i spłata kart kredytowych– 150 zł, koszt zakupu leków i rehabilitacji – 300 zł, rata kosztów sądowych – 160 zł, karty do telefonu -30 zł, czynsz za mieszkanie z opłatą za wodę -900 zł, gaz - 60 zł, ubezpieczenie na życie – 42,87 zł, koszt zakupu paliwa -200 zł. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślić należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Trzeba podnieść, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego T. P. nie musi uiszczać żadnych kosztów sądowych. Wniesione przez niego zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 grudnia 2016 r. jest wolne od opłat sądowych, stosownie do art. 220 § 4 p.p.s.a. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministrayjnego nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Podane przez niego dane są niewiarygodne i wewnętrznie ze sobą sprzeczne. Czynsz z opłatą za wodą w wysokości 900 zł miesięcznie wydaje się być kwotą znacznie zawyżoną jak na mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 69,97 m kw w S., w którym zamieszkują 3 osoby. Ponadto w podsumowaniu wszystkich zadeklarowanych stałych miesięcznych wydatków wnioskodawca podał kwotę 1134,57 zł. Tymczasem z dodania pojedynczych wydatków wychodzi suma 1842,87zł. Zauważyć należy, że wnioskodawca wraz z żoną osiągają stałe dochody z dwóch emerytur, co umożliwia planowanie wydatków, a najbardziej podstawowe potrzeby, to jest potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw, kosztów leczenia czy też potrzeba mieszkania na bieżąco są zaspokajane. Syn, z którym skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jest dorosły. Wnioskodawca nie podał żadnych okoliczności świadczących, że dorosły syn nie może podjąć choćby dorywczych prac zarobkowych, a na rodzice mieli obowiązek go utrzymywać. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonka, rodzeństwo lub dorosłe dzieci i wnuki. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.