II SA/Ke 978/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta z [...], orzekającej o odmowie przyznania M. G. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. G. a, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podało, że wnioskiem z 22 kwietnia 2016 r. M. G. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. G. - pierwsze dziecko. Organ I instancji odmawiając przyznania żądanego świadczenia argumentował, że dochód rodziny wnioskodawcy – do której organ poza wnioskodawcą zaliczył syna oraz żonę wnioskodawcy – przekroczył kwotę 800 zł. Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji Kolegium podniosło, że M. G. ma żonę – M. oraz dwoje dzieci: H. i W. Wyrokiem z 23 lipca 2015 r. Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił powództwo M. G. o rozwód. Powołując treści art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci organ odwoławczy uznał, że wnioskodawca, jego żona oraz dwoje dzieci tworzą rodzinę, gdyż nadal są oni małżeństwem oraz posiadają zamieszkujące wspólnie z nimi i pozostające na ich utrzymaniu dzieci. Dlatego do składu osobowego rodziny wnioskodawcy należy przyjąć 4 osoby, a nie 3 jak przyjął organ I instancji wykluczając córkę W., a takie stanowisko prowadziłoby do wniosku, iż niepełnoletnia córka sama gospodaruje i tworzy jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że państwo G. nie mieszkają razem. M. G. wraz z córką mieszka na [...], odwołujący zaś mieszka z synem na [...]. Z oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wynika, iż syn mieszka z nim i pozostaje na jego utrzymaniu. Córka mieszka z matką i pozostaje na jej utrzymaniu. Organ II instancji zauważył, że zgodnie z art. 93 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Z kolei art. 97 § 1 Kodeksu stanowi, że jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. W świetle powyższego organ II instancji podniósł, że strony nie dysponują prawomocnym wyrokiem rozwodowym, wyrokiem orzekającym separację, jak również, że nie ograniczono żadnemu z rodziców władzy rodzicielskiej oraz mają oni równe prawa i obowiązki względem swoich dzieci. Zatem pomimo, iż oddzielnie zamieszkują, należy uznać, iż wspólnie wychowują i utrzymują swoje dzieci, a tym samym argumentacja organu I instancji mająca uzasadniać wyłączenie córki W. ze składu rodziny, z uwagi na jej nie zamieszkiwanie z ojcem i nie pozostawaniem na jego utrzymaniu - nie jest w stanie faktycznym sprawy trafna. Tym samym w ocenie Kolegium, organ I instancji przechodząc do ustalania kryterium dochodowego rodziny winien był uwzględnić 4 osoby oraz wziąć pod uwagę dochody M. G. i M. G. z 2014 r. /skoro są małżeństwem/ mając na uwadze ewentualne dochody utracone i uzyskane przez każde z nich. Z akt sprawy wynika, iż na dochód rodziny składał się w 2014 r. jedynie dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia M. G. , która osiągnęła dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, w kwocie 34 171,86 zł netto (tj. dochód brutto 38 779,05 zł). Uwzględniając powyższe, miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie za 2014 r. wyniósł 711,91 zł, co oznacza, że nie zostało przekroczone kryterium dochodowe uprawniające do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego tj. 800,00 zł. Organ odwoławczy uznał, że nie jest możliwe przyznanie wnioskodawcy prawa do wnioskowanego świadczenia, bowiem 5 kwietnia 2016 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna H. i córkę W. złożyła jego żona. Organ przytoczył treść art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci podkreślając, że jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Kolegium podsumowało, że skoro obydwojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, wspólnie utrzymują i sprawują opiekę nad dziećmi, to prawo do świadczenia wychowawczego na syna H. i córkę W. należało przyznać żonie odwołującego, bowiem ta pierwsza złożyła wniosek. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję M.G. zarzucił niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego związanego z kryteriami oceny prawa do przyznania świadczenia wychowawczego. Wskazał, że jego syn, również zgodnie z wolą jego matki wyrażoną w trakcie sprawy o rozwód, pozostaje wyłącznie pod jego opieką. On ponosi koszty jego utrzymania bez żadnego współudziału matki dziecka. Autor skargi zarzucił, że organ odwoławczy nie wyjaśnił, dlaczego uznał jego żonę za osobę wyłącznie sprawującą opiekę nad dzieckiem. Dodał, że ponownie toczy się postępowanie rozwodowe i pełnomocnik żony wniósł o pozostawienie syna H. pod jego wyłączoną opieką i wspólne z nim zamieszkiwanie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na syna H., uznając, że dochód rodziny skarżącego - do której organ zaliczył wnioskodawcę, jego żonę oraz syna H. – w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania tego świadczenia na pierwsze dziecko. Z kolei Kolegium nie zgodziło się z powyższym rozstrzygnięciem stwierdzając, że skoro zarówno skarżącemu jak i jego żonie przysługuje pełna władza rodzicielska, to organ I instancji niesłusznie przy ustalania składu rodziny pominął córkę skarżącego W. Idąc dalej uwzględnienie kolejnego dziecka w składzie rodziny powoduje, że kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie żądanego świadczenia zostało spełnione. Kolegium utrzymało jednak decyzję organu I instancji w mocy, gdyż jego zdaniem w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 22 zdanie 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), który stanowi, że jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Kierując się przytoczoną wyżej regulacją organ odwoławczy przesądził, że skoro w niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek 22 kwietnia 2016 r., a M. G. 5 kwietnia 2016 r., to żonie skarżącego jako osobie, która pierwsza złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna H. i córkę W. należało to świadczenie przyznać na dwoje dzieci. W związku z powyższym stwierdzić należy, że ocena organu odwoławczego, że w rodzinie skarżącego opieka nad dziećmi H. i M. jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, w okolicznościach niniejszej sprawy jest co najmniej przedwczesna, gdyż stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji na taki sposób sprawowanie opieki nie wskazuje. Ponadto zastosowanie art. 22 zdanie 2 było spowodowane błędną oceną Kolegium, że prawo do omawianego świadczenia uzależnione jest od posiadania władzy rodzicielskiej, podczas gdy ustawodawca uzależnił przyznanie tego prawa – w przypadku jego zbiegu – od faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, czyli wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem, zaspokajania jego potrzeb, wychowania i utrzymania. Przedstawiony pogląd wynika wprost z art. 22 zdanie 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jednak zarówno Kolegium jak i organ I instancji w ogóle nie podjęły próby ustalenia, kto sprawuje opiekę faktyczną nad dziećmi w rodzinie skarżącego. Tymczasem z akt sprawy, a także z treści zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący wraz z synem H. mieszkają na [...], a M. G. wraz z córką W. mieszkają w [...]. Ponadto skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jedynie na jedno dziecko syna H. oświadczając, że syn mieszka z nim i jest na jego utrzymaniu. Z kolei żona skarżącego złożyła wniosek 5 kwietnia 2016 r., o przyznanie przedmiotowego świadczenia na syna H. i córkę W. Zdaniem Sądu organy dysponując powyższymi danymi, powinny powziąć wątpliwość, które z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad synem H., a które nad córką W., zwłaszcza w sytuacji, gdy wniosek złożył rodzic nie mieszkający z dzieckiem. Następnie w celu wyjaśnienia tej okoliczności organ I instancji mógł, a w okolicznościach sprawy powinien zastosować art. 22 zdanie 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, który stanowi, że w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Jak już wyżej wspomniano na skutek błędnej interpretacji art. 22 zdanie 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Kolegium pominęło zdanie 3 tego przepisu, choć były podstawy do jego zastosowania. W rezultacie nie doszło do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Podnieść wypada również, że organ administracji winien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i w tym celu powinien przede wszystkim dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa, organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z treścią art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Biorąc pod uwagę dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że Sąd nie przesądza treści przyszłego rozstrzygnięcia organów administracji, gdyż ocena ta nie jest możliwa z uwagi na uchybienia występujące w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ w toku ponownego rozpoznania sprawy stosując art. 22 zdanie 3 omawianej ustawy przeprowadzi wywiad środowiskowy celem ustalenia kto sprawuje opiekę nad H. G., a kto nad córką W. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności organ rozstrzygnie o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.