II SA/Ke 987/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.),, Sędzia WSA Beata Ziomek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...], po rozpatrzeniu zażalenia M. W. i A. K. na postanowienie Wójta Gminy z [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 kpa, uchyliło zaskarżone postanowienie w części dotyczącej pkt II, III i IV i w tym zakresie: II. ustaliło, że powyższe koszty postępowania ponoszą właściciele rozgraniczanych nieruchomości tj.: A. F. - 1200 zł, K. F. - 1200 zł, A. K. - 2000 zł, M. W. 400 zł; III. dokonało zwrotu części zaliczki w wysokości 3600 zł, pobranej uprzednio od A. F.; IV. zobowiązało K. F., M. W. i A. K. do uiszczenia należności w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia; - w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu Kolegium podało, że zaskarżonym postanowieniem organ I instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego w wysokości 4800 zł i obciążył nimi A. F. - w kwocie 2400 zł.; A. K. - w kwocie 2000 zł i M. W. - w kwocie 400 zł wskazując, że w rozgraniczeniu koszty postępowania wynikły z konieczności opłacenia geodety, które wyniosły 4800 zł. Dalej organ odwoławczy zauważył, że niniejsze postępowanie toczyło się z wniosku A. F. , który wystąpił o rozgraniczenie nieruchomości składającej się z działki nr [...] i nr [...], stanowiącej współwłasność wnioskodawcy i K. F. z działką nr [...]/1 stanowiącą współwłasność M. W. i A. K. oraz z działką nr [...]/3 stanowiącą własność A. K. . Decyzją nr 1 z [...] Wójt Gminy orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości oznaczonej w ewid. gruntów nr [...] z nieruchomością nr ewid. [...]/1. Z kolei decyzją nr 2 z [...] umorzył postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy nieruchomością oznaczoną nr ewid. [...] z nieruchomościami nr ewid. [...]/1 oraz nr ewid. [...]/3 i przekazał sprawę z urzędu do rozpoznania przez sąd. Zatem, zdaniem Kolegium, organ I instancji był uprawniony do obciążenia skarżących kosztami postępowania rozgraniczeniowego, ponieważ również w ich interesie prawnym leżało ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości, a ponadto niewątpliwie byli oni stroną tego postępowania. Dodało, że w aktach sprawy, znajduje się dokumentacja z wyboru geodety do przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego - umowa z 6 lipca 2015 r., wystawiony przez niego rachunek za wykonane czynności, oraz dowód jego zapłacenia przez organ. Organ odwoławczy podniósł, że kodeks postępowania administracyjnego nie określa zasad ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Do ustalania wysokości tych kosztów oraz zasad obciążania nimi stron postępowania, stosuje się zatem art. 262- 265 tej ustawy. Przy ustalaniu tych kosztów na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 kpa znajduje zastosowanie zasada przewidziana w art. 152 k.c., o czym jednoznacznie wypowiedział się NSA w uchwale składu siedmiu sędziów z 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06. Zgodnie z art. 152 k.c. właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych (por. wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 189/16 z 5 maja 2016 r.). Kolegium stwierdziło, że na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 kpa organ powinien orzec o kosztach rozgraniczenia, poniesionych przez ten organ w postaci wynagrodzenia upoważnionego geodety (4800 zł) i obciążyć kosztami rozgraniczenia proporcjonalnie strony będące właścicielami gruntów sąsiadujących objętych rozgraniczeniem, na zasadach określonych w art. 152 k.c. Organ II instancji nie podzielił stanowiska Wójta, że koszty postępowania rozgraniczeniowego w niniejszej sprawie winny obciążać uczestników postępowania w częściach określonych w sentencji zaskarżonego postanowienia. Wskazał, że rozgraniczeniu podlegała: 1) nieruchomość nr ewid. działki [...] z nieruchomością o nr ewid. działki [...]/3; 2) nieruchomość nr ewid. działki [...] z nieruchomością o nr ewid. działki [...]/1; 3) nieruchomość nr ewid. działki [...] z nieruchomością o nr ewid. działki [...]/1. Dalej zauważył, że koszty postępowania rozgraniczeniowego ponoszą właściciele, gdy postępowanie dotyczy rozgraniczenia sąsiadujących ze sobą nieruchomości. W sprawie podlegało rozgraniczeniu w sumie 6 granic. Kwotę 4800 zł należy zatem podzielić przez 6, "co daje kwotę 800 zł za podział jednej granicy". Ponieważ postępowanie rozgraniczeniowe dotyczyło rozgraniczenia pomiędzy działkami nr [...] z nr [...]/3 i nr [...]/3 z nr [...]; nr [...] z nr [...]/1; i [...]/1 z nr [...]; nr [...] z nr [...]/1 i [...]/1 z nr [...], należało obciążyć kosztami tego postępowania właścicieli i współwłaścicieli proporcjonalnie do ilości ustalanych granic nieruchomości. Ponadto brak było również podstaw do nieobciążania kosztami postępowania rozgraniczeniowego współwłaściciela nieruchomości o nr ewid. [...] i [...]- K. F.. W szczególności na przeszkodzie temu nie stoi ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym w Kielcach w sprawie sygn. akt I Ns 23/15, gdyż kwestia ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego nie była jej przedmiotem. Koniecznym zatem, zdaniem Kolegium była zmiana rozstrzygnięcia organu I instancji poprzez nałożenie obowiązku pokrycia kosztów postępowania rozgraniczeniowego przez K. F. stosownie do posiadanych przez niego udziałów w nieruchomości podlegającej rozgraniczeniu. Ponadto z uwagi na fakt, że A. F. jest zobowiązany do poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego w kwocie 1200 zł koniecznym stało się orzeczenie o zwrocie części wpłaconej przez niego zaliczki w wysokości 3600 zł. Odpowiadając na zarzuty skarżących organ wyjaśnił, że postępowanie rozgraniczeniowe jest całością, na którą składa się postępowanie administracyjne i ewentualnie postępowanie sądowe, a wówczas w obu stadiach zastosowanie mają zarówno przepisy Kodeksu cywilnego, jak i Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Z art. 152 K.c. wynika reguła ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego przez właścicieli gruntów sąsiednich. Skoro są oni stronami postępowania rozgraniczeniowego, to toczy się ono w ich interesie. Zagadnienie sporności granic czy istnienia innych powodów do ich kwestionowania nie ma tu znaczenia, bo dochodzi do ich ustalenia na wszystkich nieruchomościach. Zatem słusznym jest co do zasady obciążenie stosownymi kosztami wszystkich właścicieli sąsiednich nieruchomości (por. wyrok NSA z 6 sierpnia 2015r. sygn. akt I OSK 2832/13). W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia, A. K. zarzucił, że Kolegium nie oceniło materiału dowodowego, skupiając się na wyłącznie mechanicznym zastosowaniu uchwały I OPS 5/06, która jedynie dopuszcza możliwość, ale nie nakazuje w każdym przypadku obciążenia obu stron kosztami postępowania rozgraniczeniowego. Skarżący stwierdził, że koszty postępowania rozgraniczeniowego powinny ponosić obie jego strony tylko wówczas, gdy w postępowaniu tym następuje ustalenie prawidłowego przebiegu spornej granicy dla porządku prawnego. Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie, wytyczona granica potwierdziła jedynie stan prawny istniejący od lat i potwierdzony w procesie podziałowym w 1996 r., dokumenty te były zaś podstawą ustalenia (a raczej potwierdzenia) przebiegu granicy przez geodetę sporządzającego opinię w postępowaniu administracyjnym. Z opinii tej wynikało ponadto, że granica między przedmiotowymi nieruchomościami była już ustalona przed wszczęciem postępowania rozgraniczeniowego, a w związku z tym zastosowana przez organ procedura rozgraniczenia była wątpliwa. Strona skarżąca podkreśliła, że pomimo ustalenia granic wnioskodawca domagał się ponownego ich wytyczenia nie wiedząc właściwie czego żąda i jakiego przebiegu granic oczekuje. Na oględzinach przeprowadzonych przez sąd nie potrafił wskazać jak powinna granica przebiegać. Skarżący stwierdził, że skoro granica pomiędzy spornymi nieruchomościami została wcześniej ustalona na skutek zgodnego oświadczenia stron, w tym wnioskodawcy, to brak było w ogóle konieczności prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Poza tym, wydana w tym postępowaniu decyzja ustalała przebieg granicy zgodnie z treścią operatu z 1996 roku. Zatem w takiej sytuacji wygenerowanymi w toku postępowania administracyjnego kosztami należało obciążyć wyłącznie stronę, na wniosek której postępowanie to zostało wszczęte. Obciążenie wnioskodawcy kosztami postępowania spowoduje, że następnym razem zastanowi się, czy zasadne pozostaje żądanie rozgraniczenia. Następnie autor skargi przytoczył wyrok NSA z 30 stycznia 2015 r. I OSK 2211/14, który został wydany w podobnym stanie faktycznym. Mając na uwadze treść tego orzeczenia stwierdził, że nie ma on żadnego interesu w ustaleniu granicy albowiem granica taka była już ustalana w postępowaniu prowadzonym w 1996 r. i istnieje na gruncie od lat 60-tych. Dodał, że nie rozumie jak doszło do wyliczenia kwoty jaką nakazano mu wpłacić, a organ w uzasadnieniu nie wyjaśnił na czym polega obciążenie współwłaścicieli proporcjonalnie do ilości ustalanych granic, jak też nie wyjaśnił na podstawie jakiego przepisu dokonał takiego rozliczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim na wstępie zauważyć należy, że niczym nieuzasadnione jest podważanie przez skarżącego celowości prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. W szczególności jeśli chodzi o granice pomiędzy z jednej strony działką nr [...], stanowiącą współwłasność A. F. i K. F., a z drugiej strony działkami nr [...]/1 (stanowiącą współwłasność skarżącego i M. W.) oraz nr [...]/3 (stanowiącą wyłączną własność skarżącego), okazało się w toku postępowania, że ustalenie ich przebiegu przez organ nie jest możliwe na podstawie posiadanych przez ten organ dokumentów. W związku z tym postępowanie zostało w tej części umorzone, a sprawa przekazana do rozpatrzenia przez sąd powszechny. Z kolei odnośnie granicy pomiędzy działkami nr [...] (współwłasność A. F. i K. F.) i nr [...]/1 (wyłączna własność skarżącego), organ dokonał rozgraniczenia. Okoliczność, że dokumenty geodezyjne, którymi organ ten dysponował oraz sporządzona w oparciu o nie opinia biegłego wskazywały, w którym miejscu powinna przebiegać granica nie jest wystarczające do uznania, że w związku z tym postępowanie rozgraniczeniowe było zbędne. W uchwale z dnia 11 grudnia 2006 r. w sprawie I OPS 5/06 NSA stwierdził, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 kpa, może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 Kodeksu cywilnego), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w tej uchwale, że istnieje możliwość obciążenia kosztami rozgraniczenia nieruchomości stron, będących właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko strony, która żądała wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Pogląd ten ma oparcie w unormowaniach, zawartych w art. 152 k.c. i jest związany z faktem istnienia interesu każdego z właścicieli nieruchomości w ustaleniu przebiegu granic, które stały się sporne. W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że kryterium "interesu prawnego" musi dotyczyć interesu prawnego jednostki, musi to być interes własny, indywidualny i oparty na konkretnym przepisie prawa powszechnie obowiązującego (wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996 r. sygn. akt II SA 74/96, ONSA 1997, z. 2, poz. 89). Należy więc uznać, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że to postępowanie toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny bowiem jest kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, że postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym, w tym przypadku postępowaniu rozgraniczeniowym. Decyzja w sprawie rozgraniczenia dotyczy interesu prawnego wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, nie można więc twierdzić, że rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej, który nie składał wniosku o rozgraniczenie i nie kwestionował przebiegu granicy (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie I OSK 309/16). W postępowaniu administracyjnym ma również zastosowanie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., który stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania rozgraniczeniowego, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Wykładnia gramatyczna tego przepisu skłania do wniosku, że ustala on zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę (strony) a organ administracji. Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony; w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w art. 152 Kodeksu cywilnego. W ocenie Sądu dokonane zaskarżonym postanowieniem obciążenie stron, w tym skarżącego, kosztami postępowania nie narusza prawa. Na całej długości granicy, z jednej jej strony współwłaścicielami nieruchomości są A. F. i K. F., w związku z czym prawidłowo organ te osoby obciążył połową kosztów, wynoszących łącznie 4800 zł, a więc kwotą 2400 zł (po 1200 złotych każdego z nich). Pozostała kwota powinna obciążać właścicieli nieruchomości położonych po drugiej stronie granicy. Stan prawny tych nieruchomości jest różny. Dwie z nich stanowią wyłączną własność skarżącego A. K. (działki nr [...]/3 oraz [...]/1), natomiast trzecia, oznaczona numerem [...]/1 stanowi współwłasność w równych częściach (po ½) skarżącego oraz M. W. W tej sytuacji zasadnie organ uznał, że właściciel każdej z tych trzech działek powinien ponieść 1/6 kosztów postępowania rozgraniczeniowego (czyli 1/3 pozostałej kwoty 2400, która nie obciąża A. i K. F.), a więc po 800 zł. Jak już wyżej wskazano, A. K. jest wyłącznym właścicielem dwóch działek, stąd został obciążony kwotą 1600 zł (2 razy po 800 zł). Jest także współwłaścicielem w ½ trzeciej działki, w związku z tym prawidłowo został obciążony dodatkowo kwotą 400 zł, co łącznie dało kwotą 2000 zł (2 x 800 plus ½ z 800 zł). Nawet jeśli uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w tej części może się wydawać niejasne, to ponieważ wyliczone przez organ kwoty, którymi powinien być obciążony każdy ze współwłaścicieli rozgraniczanych nieruchomości są prawidłowe – ustalone zgodnie z art. 152 kodeksu cywilnego (w myśl którego właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie), nie miało to ani też nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Dlatego też skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami).