II SA/Ke 99/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 maja 2012r. sprawy ze skargi S.Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania S. Ł. uprawnień kombatanckich. Organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. S. Ł. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z uwagi na udzielanie pomocy ojcu i szwagrowi w działalności konspiracyjnej. Do wniosku dołączył oświadczenia dwóch świadków oraz zaświadczenie Związku Bojowników o Wolność i Demokrację o przynależności ojca do ZWZ-AK. Organ wyjaśnił, iż z treści przepisu art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) wynika, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest dołączenie do wniosku rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego oraz, o ile nie w pierwszej kolejności, poparcie wniosku odpowiednimi dowodami. W ocenie organu wnioskodawca nie przedstawił dowodów potwierdzających, że w latach okupacji pełnił służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Z oświadczeń świadków S. N. i M. P. wynika, że dokonywał on aktów sabotażu na stacji kolejowej w K. i przenosił informacje. Zdaniem organu nie uprawnia to do przyjęcia aby działalność wnioskodawcy miała charakter służby (złożenie przysięgi, uzyskanie stopnia wojskowego, poddanie rozkazom). Z uwagi zaś na śmierć obu świadków organ nie miał możliwości zweryfikowania ich oświadczeń. Organ wskazał ponadto, iż możliwość pełnienia służby wiązała się z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Służba jest bowiem sformalizowanym stosunkiem łączący uczestnika organizacji konspiracyjnej lub niepodległościowej z tą organizacją. Wymagane jest zatem złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie się rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej na wzór wojskowy. Współpraca z organizacją podziemną nie może zaś być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Polega ona bowiem na okazjonalnej pomocy organizacjom ruchu oporu nie wymuszanej i nie rozliczanej wg zasad dyscypliny wojskowej. W uzasadnieniu organ powołał na poparcie swojego stanowiska szereg wyroków sądów administracyjnych. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. Ł. podnosił, że przedłożone przez niego oświadczenia dwóch świadków są niepodważalne i zawierają wszystko, co jest potrzebne do przyznania mu uprawnień kombatanckich. Zdaniem skarżącego, konspiracyjny pseudonim "K." został mu nadany przez kompetentne osoby. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 24 maja 2012r. skarżący potwierdził, że świadkowie M. P. i S. N. byli jego przełożonymi w AK. Przysięgę składał wobec osoby nazwiskiem S., nie pamiętał jego imienia ani stopnia. Podał, że nie uzyskał stopnia wojskowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jeżeli miało to wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 22 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej jako ustawa, w myśl którego o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 (przyznaniu uprawnień kombatanckich), orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Konieczność udokumentowania wniosku nie oznacza, iż organ opierać się winien wyłącznie na materiałach przedstawionych przez stronę i nie wyklucza możliwości w razie wątpliwości co do przedstawionych przez stronę dokumentów przeprowadzenia czynności takich jak przesłuchanie świadków, czy też strony. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy organ nie daje wiary oświadczeniom przedstawionym przez wnioskodawcę potwierdzającym jego działalność kombatancką. Organ orzekający w sprawie ma prawo z mocy art. 80 k.p.a. do swobodnej oceny dowodów jednakże aby ocena ta nie została uznana za dowolną, materiał dowodowy winien być zebrany w sposób wyczerpujący, ocena musi opierać się na materiale dowodowym a poczynione ustalenia muszą znaleźć odzwierciedlenie w dowodach. Ocena dowodów winna przy tym odpowiadać wymogom wiedzy, logiki i doświadczeniu życiowemu, oraz winna znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu organ wyżej wymienionym wymogom nie sprostał. Skarżący we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich opisał swoją działalność kombatancką z tytułu przynależności do AK w okresie okupacji hitlerowskiej, przedłożył rekomendację Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych oraz dwa pisemne oświadczenia byłych żołnierzy AK, którzy potwierdzili przynależność skarżącego do młodzieżowej grupy dywersyjnej AK w latach 1943-45 i wskazali jego pseudonim - "K.". Organ jednakże odmówił wiary powyższym oświadczeniom na tej tylko podstawie, że składające je osoby nie żyją, a zatem ich oświadczeń nie można zweryfikować. Stanowisko takie jest oczywiście błędne, albowiem oświadczenia świadków podlegają weryfikacji nie tylko w drodze przesłuchania osób je składających, lecz także za pomocą innych środków dowodowych. Sama niemożność przesłuchania świadków wskazywanych przez stronę nie może pozbawiać wiarygodności oświadczeń złożonych przez te osoby. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że organ nie podjął czynności zmierzających do zweryfikowania złożonych przez skarżącego oświadczeń, co więcej nie podważył prawdziwości twierdzeń w nich zawartych. Z adnotacji na kopii oświadczenia świadka S. N. wynika, że taka osoba figuruje w bazie danych Urzędu jako członek ZWZ-AK w latach 1940-42 i BCH w latach 1943-45. Według tej adnotacji S. N. legitymował się decyzją o potwierdzeniu uprawnień kombatanckich. Istniała zatem możliwość weryfikacji, choćby częściowej, oświadczenia przynajmniej tego świadka, poprzez ustalenie gdzie pełnił służbę, czym się zajmował, ewentualne potwierdzenie lub wykluczenie jego kontaktu ze skarżącym. Organ nie odniósł się w ogóle do kwestii pseudonimu "K.", na który wskazali obaj świadkowie jak i sam skarżący. Posiadanie pseudonimu może niewątpliwie świadczyć o przynależności do organizacji konspiracyjnej, choć w cale nie oznacza, że prowadzona przez skarżącego działalność miała właśnie taki charakter. Na rozprawie skarżący potwierdził fakt złożenia przysięgi i podał nazwisko osoby przed którą składał przysięgę. Tymczasem organ kwestii tych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie badał, poprzestając na zdezawuowaniu przedłożonych przez skarżącego oświadczeń świadków, z tego powodu, że obaj nie żyją. Podkreślić należy, że organ ma prawo odmówić wiarygodności przedłożonych przez stronę dowodów, jednakże pod warunkiem, że dokona ich oceny w kontekście całokształtu materiału dowodowego, a swemu stanowisku da wyraz w uzasadnieniu spełniającym wymogi przewidziane art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący wywodzi swoje uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w dywersyjnej grupie młodzieżowej. W tym zakresie organ nie ocenił, czy członkostwo w takiej grupie wiązało się ze złożeniem przysięgi, nadaniem pseudonimu, podleganiem dyscyplinie wojskowej, przydzieleniem stanowiska i zadań. Powyższe okoliczności pozwalałyby na stwierdzenie charakteru prowadzonej przez młodzieżowe grupy dywersyjne działalności i możliwości kwalifikacji udziału w takich grupach jako służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy. Według świadków do jednej z takich grup należał skarżący. Dopiero negatywna odpowiedź na te pytania mogłaby uzasadnić twierdzenie organu, że działalność skarżącego miała charakter współpracy, a nie służby w ruchu oporu. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności zweryfikuje przedłożone przez skarżącego oświadczenia świadków w oparciu o inne środki dowodowe, a ewentualną odmowę wiarygodności tym oświadczeniom wyczerpująco uzasadni. W razie potwierdzenia treści zawartych w złożonych oświadczeniach i wniosku skarżącego, w dalszej kolejności wyjaśni czy udział skarżącego w młodzieżowych grupach dywersyjnych stwarza podstawy do nabycia przez niego uprawnień kombatanckich w świetle regulacji zawartych w ustawie. Przedstawione powyżej argumenty uzasadniają wniosek, iż organy orzekające w niniejszej sprawie nie oceniły należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności naruszając art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co przesądza o konieczności wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. Wymienione wyżej naruszenia prawa procesowego, jako że miały wpływ na wynik sprawy, spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Ponieważ uchybienia te dotyczą także decyzji z dnia [...], Sąd uznał za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy uchylenie, w oparciu o art. 135 p.p.s.a., również tej decyzji. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a.