II SAB/Ke 19/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. N. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. Kornela Makuszyńskiego w Morawicy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Szkoły Podstawowej im. Kornela Makuszyńskiego w Morawicy do rozpoznania wniosku P. N. z 17 stycznia 2025 r.; II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej im. Kornela Makuszyńskiego w Morawicy na rzecz P. N. kwotę [...]zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. P. N. na podstawie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej skierował za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres email Szkoły Podstawowej im. Kornela Makuszyńskiego: [email protected] wniosek z 17 stycznia 2025 r. o informację, czy szkoła zawierała umowy z kościołami lub innymi związkami wyznaniowymi lub ich osobami prawnymi od początku 2022 roku do stycznia 2025 roku. Wniósł o przesłanie odpowiedzi w formacie PDF na jego adres email. Ponieważ organ nie odpowiedział na powyższy wniosek, skarżący w piśmie z 3 lutego 2025 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej, zarzucając organowi naruszenie art. 10 ust. 1 w związku z art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez nieudostępnienie stronie żądanej informacji pomimo upływu terminu ustawowego oraz niepoinformowanie o braku możliwości udostępnienia informacji publicznej w określonym ustawowo terminie ze wskazaniem powodów opóźnienia oraz nowego terminu udostępnienia informacji. Wobec podniesionych zarzutów skarżący wniósł o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz zobowiązanie organu do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że bezsporne jest, że przedmiotem wniosku jest informacja publiczna, bowiem dotyczy dysponowania mieniem publicznym, jakim jest mienie należące do organu. Ponadto organ jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Wnoszący skargę zaznaczył, że organ w żaden sposób nie ustosunkował się do wniosku jak również nie poinformował skarżącego o przyczynach opóźnienia w udzieleniu odpowiedzi, jak również nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ewentualnie o umorzenie postępowania sądowego oraz o oddalenie wniosku o zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu organ wskazał, że o złożonym przez skarżącego wniosku dowiedział się 14 lutego 2025 r. ze skargi złożonej do WSA w Kielcach. Zaznaczył, że sprawdził skrzynkę mailową i nie odnalazł maila od skarżącego o treści jak w załączniku do skargi. Organ stwierdził, że za skuteczne złożenie wniosku nie może być uznane jedynie jego wysłanie, a jest nim doręczenie, złożenie we właściwym organie. W odniesieniu do doręczeń za pośrednictwem poczty elektronicznej możliwe są: doręczenia za potwierdzeniem odbioru, doręczenia z wykorzystaniem systemu ePUAP. Wówczas nie ma żadnej wątpliwości, czy i w jakiej dacie wniosek do organu dotarł. Z możliwości tej skarżący nie skorzystał, co wiąże się z konsekwencją w postaci braku wykazania skutecznego złożenia wniosku. Załączony do skargi wydruk z poczty elektronicznej zawierający wniosek o udostępnienie informacji publicznej stanowi w istocie jedynie dowód wysłania tego wniosku do organu. Skarżący nie przedstawił zatem dowodu potwierdzającego wpływ wniosku do adresata, co świadczy o tym, że przedmiotowy wniosek mógł do organu nie dotrzeć. Tym samym brak jest dowodu, że organ otrzymał skutecznie przedmiotowe zapytanie. Ponadto, wobec braku odpowiedzi na zapytanie mailowe skarżący mógł inną drogą zwrócić się do organu z wnioskiem lub monitem. Jeśli skarżący chciał mieć pewność, że jego wniosek o udostępnienie informacji publicznej będzie rozpatrzony, powinien wysłać go przez ePUAP, a nie za pośrednictwem zwykłej poczty elektronicznej (podobnie postanowienie WSA w Białymstoku z 14 czerwca 2016 r., II SAB/Bk 49/16). Organ dalej podkreślił, że skarżący nie wykorzystał w pełni przysługujących mu środków w celu otrzymania odpowiedzi na złożony wniosek. W przypadku braku otrzymania odpowiedzi na swój wniosek miał on możliwość telefonicznego monitowania wniosku, jak również doręczenia go za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, z czego jednak zrezygnował. Nie skorzystał także z prawa wniesienia ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Zamiast tego postanowił od razu złożyć skargę na bezczynność do WSA w Kielcach, nie dając organowi możliwości wcześniejszego załatwienia sprawy bez angażowania organów sądowych. Kończąc organ podkreślił, że po powzięciu informacji o wiadomości przesłanej drogą elektroniczną zawierającej wniosek, w następnym dniu roboczym, t.j. 17 lutego 2025 r. wysłał drogą elektroniczną odpowiedź na informację publiczną. Z odpowiedzi tej wynikało, że szkoła nie zawierała umowy z kościołami lub innymi związkami wyznaniowymi lub ich osobami prawnymi od początku 2022 r. do stycznia 2025 r. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności wskazane w art. 3 § 2 pkt 1–7 i § 3 p.p.s.a., a także, jak wynika z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1–4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W przypadku żądania udzielenia informacji publicznej, bezczynność może wystąpić wówczas, gdy informacja wskazana we wniosku o jej udostępnienie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 902), zwanej dalej "u.d.i.p.", a żądanie jej udzielenia skierowane jest do podmiotu zobowiązanego w myśl przepisów tej ustawy. W rozpoznawanej sprawie nie było sporne, że wnioskowana informacja dotyczącego tego, czy szkoła zawierała umowy z kościołami lub innymi związkami wyznaniowymi lub ich osobami prawnymi od początku 2022 roku do stycznia 2025 roku - jest informacją publiczną. Nie było również kwestionowane, że Dyrektor Szkoły Podstawowej im. Kornela Makuszyńskiego w Morawicy jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Realizację prawa do udostępnienia informacji publicznej konkretyzuje art. 13 u.d.i.p., zgodnie z którym udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (ust. 1). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2). Zestawiając datę złożenia przez skarżącego wniosku o udostępnienie informacji publicznej (17 stycznia 2025 r.) z odpowiedzią organu datowaną na 17 lutego 2025 r. uznać trzeba, że organ uchybił terminowi określonemu w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Tym samym dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu tego wniosku – co trafnie zarzuca skarżący. Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1, 2 i 3 p.p.s.a.: - zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; - zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; - stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Mając na uwadze to, że organ udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego z 17 stycznia 2025 r. po wniesieniu skargi, która została złożona 14 lutego 2025 r., rozpoznanie zawartego w skardze żądania zobowiązania organu do załatwienia tego wniosku na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - stało się bezprzedmiotowe. W związku z tym Sąd orzekł o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt I wyroku). Nie można bowiem zobowiązać organu do określonego działania, które przed dniem orzekania zostało już podjęte. Odnosząc się do treści odpowiedzi na skargę wskazać należy, że przepisy u.d.i.p. nie zawierają jakichkolwiek wymagań formalnych co do wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Wniosek taki może więc być złożony za pośrednictwem poczty elektronicznej. Nie jest natomiast wymagane korzystanie przez wnioskodawcę z portalu EPUAP. Za wniosek pisemny należy uznać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 września 2024 r. III OSK 3268/23, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu, dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei wniesienie skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie musi być poprzedzone wniesieniem do organu ponaglenia. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela w pełni wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskującego w tej formie o udostępnienie informacji publicznej (por. np. wyrok z 19 maja 2017 r., I OSK 2589/15). Z przywołanego poglądu wynika w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, oznacza to, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby bowiem, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu. Potwierdzenie faktu wysłania wiadomości pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek (por. stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2019 r. I OSK 1890/18 i przywołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie organ nie przedstawił żadnych dowodów pozwalających na ustalenie, że wiadomość skarżącego nie wpłynęła do niego. Należy zauważyć, że do odpowiedzi na skargę załączono wydruki z poczty elektronicznej organu z 17 lutego 2025 r., a więc z daty udzielenia skarżącemu odpowiedzi, co dla obalenia domniemania otrzymania wiadomości zawierającej wniosek pozostaje bez znaczenia. Organ natomiast nie przedłożył wydruków (zarówno z folderu odebranych wiadomości jak i ze skrzynki obejmującej spam) z 17 stycznia 2025 r., a więc z daty złożenia wniosku przez skarżącego. Przechodząc dalej trzeba stwierdzić, że umorzenie postępowania sądowego nie zwalnia sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi. Zgodnie z przywołanym już art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bezczynność o takim charakterze ma miejsce wtedy, gdy w sposób znaczący i jednoznaczny doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające w jakimkolwiek zakresie winę organu za tę bezczynność. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych obowiązków, czyli terminów do załatwienia sprawy. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia (por. wyrok NSA z 24 maja 2018 r., II OSK 381/18). Nie budzi wątpliwości Sądu, że z taką sytuacją nie mamy do czynienia w odniesieniu do wniosku skarżącego, na który organ odpowiedział niezwłocznie po wniesieniu skargi. Opóźnienie w rozpoznaniu wniosku nie było znaczące, a w okolicznościach sprawy nie ma przesłanek do przyjęcia, aby celem organu było zlekceważenie złożonego wniosku, a tym samym obowiązków nałożonych na organy administracji publicznej w u.d.i.p. Z uwagi na powyższe Sąd uznał w pkt II wyroku, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że zarzucana bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie III wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2023.1935). W tym zakresie uwzględniono: [...] zł wpisu od skargi, [...] zł opłaty od pełnomocnictwa oraz [...] zł kosztów zastępstwa procesowego skarżącego przez radcę prawnego. Odstępując w części od zasądzenia wynagrodzenia pełnomocnika, Sąd kierował się treścią art. 206 p.p.s.a. Zgodnie z nim sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Zawarte w tym przepisie określenie "w szczególności" świadczy o tym, że może on mieć także zastosowanie w innych okolicznościach. W ocenie Sądu, "uzasadnionym przypadkiem" jest sprawa sądowoadministracyjna, w której wystąpiły m.in. okoliczności takie jak: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą, a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. wyroki: WSA w Kielcach z 26 marca 2020 r., II SAB/Ke 7/20, WSA w Olsztynie z 27 lutego 2020 r., II SAB/Ol 3/20 i przywołane tam orzeczenia). Zdaniem Sądu, zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie było uzasadnione. Sądowi z urzędu (z centralnej bazy orzeczeń i informacji o sprawach) znany jest fakt występowania przez skarżącego w szeregu innych sprawach na terenie kraju, w których inicjował postępowania przed sądami administracyjnymi w bardzo zbliżonych stanach faktycznych - objętych jednolitą regulacją prawną i na podstawie podobnej treści skarg, będąc reprezentowaną przez tego samego pełnomocnika (zob. przykładowo wyroki: WSA w Rzeszowie z 3 kwietnia 2025 r., II SAB/Rz 15/25 i II SAB/Rz 33/25, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 26 marca 2025 r., II SAB/Go 14/25, WSA w Poznaniu 27 marca 2025 r., IV SAB/Po 166/24, WSA w Krakowie z 4 marca 2025 r., II SAB/Kr 25/25). Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że okoliczności rozpoznawanej sprawy - nieskomplikowanej merytorycznie, chociażby z uwagi na swoją powtarzalność, stanowią o braku zasadności obciążania organu pełnymi kosztami zastępstwa procesowego skarżącego, co mieści się w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 206 p.p.s.a.