II SAB/Ke 6/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Jacek Kuza, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. S. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Dwikozach w przedmiocie pomocy społecznej (wniosek z dnia 14 listopada 2023 roku) oddala skargę. W dniu 21 grudnia 2023 r. R. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Dwikozach (dalej: "Ośrodek" lub "OPS") w związku z pozostawieniem bez rozpoznania wniesionego w listopadzie 2023 r. wniosku dotyczącego pomocy dla jego ojca – Z. S. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w imieniu Z. S. złożył wniosek do Ośrodka o pomoc. Wyjaśnił, że ojciec wielokrotnie – ustnie i pisemnie – prosił go o zainicjowanie postępowania w tym przedmiocie i reprezentowanie w jego toku. Upoważnienie to nie zostało cofnięte ani ograniczone w żadnym momencie. Ośrodek nie uhonorował tych pełnomocnictw. Skarżący, działając na wezwanie organu, złożył postanowienie o ubezwłasnowolnieniu ojca – który nie ma opiekuna prawnego. Pomimo tego, że skarżący jest jedyną osobą, która opiekuje się ojcem, a zgodnie z przepisami każdy zainteresowany ma prawo zgłosić ośrodkowi pomocy społecznej sytuację osoby pozostającej w niedostatku, postępowanie organu skutkowało nierozpoznaniem wniosku i brakiem udzielenia stronie pomocy. Tymczasem ojciec ma 84 lata, mieszka w baraku, bez dostępu do kanalizacji i ogrzewania, marznie. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zasądzenie od organu grzywny oraz rekompensaty dla ojca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując że skarżący złożył, za pośrednictwem platformy e-PUAP, wniosek z 14 listopada 2023 r. o pomoc finansową dla ojca i przyznanie zasiłku stałego w związku z niepełnosprawnością. W związku z powyższym organ wystosował do strony wezwanie z 23 listopada 2023 r. do uzupełnienia wniesionego wniosku poprzez przedłożenie do wglądu prawomocnego postanowienia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym ojca oraz zaświadczenia dla opiekuna obejmującego opiekę, z którego wynikać będzie umocowanie skarżącego do reprezentowania ojca. Pomimo tego skarżący powyższych dokumentów nie przedłożył – w związku z czym pismem z 5 grudnia 2023r. organ zawiadomił stronę o pozostawieniu jej wniosku z 14 listopada 2023 r. bez rozpatrzenia. Następnie R. S. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach ponaglenie, które zostało uznane za nieuzasadnione - postanowieniem z 4 stycznia 2024 r. Odnosząc się do podniesionych zarzutów organ wskazał, że skarżący nie zamieszkuje wspólnie z ojcem, a z relacji tego ostatniego wynika, że nie świadczy mu żadnej formy pomocy, nie odwiedza go. Ustalono, że skarżący ostatni raz odwiedził ojca trzy miesiące temu i nie podjął do chwili obecnej żadnych działań mających na celu polepszenie sytuacji życiowej ojca. Natomiast Ośrodek Pomocy Społecznej w Dwikozach na bieżąco analizuje sytuację Z. S., za każdym razem w związku ze zgłoszeniem o pomoc pracownik socjalny udaje się do miejsca zamieszkania podopiecznego celem ustalenia jego potrzeb i oczekiwań, co najmniej raz w miesiącu również bez zgłoszenia. W momencie zaistnienia potrzeby po uprzednim uzgodnieniu z podopiecznym, jak również z urzędu Ośrodek udziela pomocy adekwatnie do potrzeb i oczekiwań zgodnie z ustawą o pomocy społecznej oraz uwzględniając możliwości finansowe Ośrodka. W dniu 28 listopada 2023 r. pracownicy socjalni w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem odwiedzili jego ojca w miejscu zamieszkania celem ustalenia potrzeb i oczekiwań podopiecznego. Podczas wizyty Z. S. pisemnie oświadczył, że nie potwierdza wniosku syna z 15 listopada 2023 r., uzasadniając to tym, że otrzymał w listopadzie 2023 r. pomoc na zakup leków. Mianowicie, decyzją z 17 listopada 2023r. organ I instancji przyznał Z. S. specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków jednorazowo w kwocie 300 zł. Ponadto, decyzją z 10 maja 2023 r. przyznano Z. S. specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od 12 maja 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., w wymiarze 2 razy w tygodniu po dwie godziny dziennie w poniedziałek i piątek. Aktualnie Z. S. oczekuje kontynuacji powyższej formy pomocy z Ośrodka i złożył w tej sprawie wniosek, będący obecnie w toku rozpoznania. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4. Skarga na bezczynność organu jest zatem dopuszczalna w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, określone postanowienia, akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a bezczynność polega na niezałatwieniu sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 k.p.a., z kolei zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. przewlekłość postępowania polega natomiast na prowadzeniu postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Stan bezczynności występuje każdorazowo w momencie niewydania decyzji przed upływem terminu do jej wydania, zaś o przewlekłym prowadzeniu postępowania można natomiast mówić w sytuacji, gdy organ nie przekroczył jeszcze terminu do wydania decyzji, ale postępowanie prowadzi w sposób przewlekły, podejmując czynności zbędne albo nie podejmując żadnych czynności w sprawie. Z kolei o przewlekłym prowadzeniu postępowania, w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., można mówić wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r., II OSK 2317/19). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że bezczynność, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., ma miejsce w przypadkach, gdy w terminach określonych w art. 35 k.p.a. organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale pomimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w wymaganym terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podejmuje stosownej czynności. Tym samym dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. Ich łączne spełnienie obliguje sąd administracyjny do uwzględnienia skargi i zobowiązania organu do wydania aktu lub podjęcia czynności. Przechodząc do rozpoznania niniejszej sprawy wskazać należy, że stosownie do wymogów wynikających z art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b p.p.s.a. skarga została poprzedzona wniesieniem ponaglenia, które również dotyczyło wniosku o przyznanie pomocy z 14 listopada 2023 r. Skarżący wniósł je w piśmie z 17 grudnia 2023 r. – które Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach uznało za nieuzasadnione – postanowieniem z 4 stycznia 2024 r. (k. 42 akt administracyjnych). Tym samym skarga jest dopuszczalna i podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Z akt sprawy wynika, że R. S. wnioskiem z 14 listopada 2023 r. zwrócił się do OPS w Dwikozach o pomoc finansową dla ojca na żywność, opał i leki oraz przyznanie zasiłku stałego w związku z jego niepełnosprawnością. W dniu 23 listopada 2023 r. na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wezwano R. S. do uzupełnienia złożonego wniosku z dnia 14 listopada 2023r. poprzez przedłożenie do wglądu prawomocnego postanowienia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym Z. S. oraz zaświadczenia dla opiekuna obejmującego opiekę, wydanego przez sąd opiekuńczy zgodnie z art. 591 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, z którego wynikać będzie umocowanie skarżącego do reprezentowania ojca. Pomimo tego strona powyższych dokumentów nie przedłożyła. W rezultacie pismem z 5 grudnia 2023 r. (k. 18 akt adm.) organ zawiadomił skarżącego o pozostawieniu jej wniosku z 14 listopada 2023 r. bez rozpatrzenia. Bezspornym w sprawie jest, że postanowieniem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 4 października 2023 r. w sprawie o sygn. I Ns 331/22 Z. S. został całkowicie ubezwłasnowolniony (z powodu schizofrenii rezydualnej). Zgodnie z art. 12 Kodeksu cywilnego osoby ubezwłasnowolnione całkowicie nie mają zdolności do czynności prawnych. Z art. 13 § 2 tej samej ustawy wynika, że dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską. Przywołany przez organ przepis art. 591 § 1 K.p.c. stanowi, że po złożeniu przyrzeczenia przez opiekuna sąd opiekuńczy wydaje mu zaświadczenie. Skarżący na skutek wezwania organu wystosowanego w dniu 23 listopada 2023 r. nie złożył takiego zaświadczenia, ani też jakiegokolwiek innego dokumentu uprawniającego go do działania w imieniu Z. S. (np. o ustanowieniu go doradcą tymczasowym). Co więcej, jak ustalono w toku niniejszego postępowania sądowego (por. notatka służbowa z 6 lutego 2024 r. – k. 30) dla Z. S. nie został jeszcze ustanowiony opiekun prawny, wniosek w tym zakresie wpłynął w dniu 11 stycznia 2024 r. i postępowanie jest na etapie wywiadu. W tej sytuacji za prawidłowe należy uznać działanie organu polegające na pozostawieniu wniosku skarżącego z dnia 14 listopada 2024 r. bez rozpoznania na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Kierownik OPS w Dwikozach nie miał bowiem podstaw do prowadzenia postępowania co do istoty sprawy, bowiem złożony wniosek był dotknięty wadą, która nie pozwalała na jego merytoryczne rozpatrzenie, polegającą na tym, że złożyła go osoba nieuprawniona do występowania w imieniu strony. W tej sytuacji organowi nie można postawić zarzutu bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwłaszcza że podjął wymagane prawem czynności z zachowaniem wynikających z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. terminów załatwiania spraw. Końcowo zaznaczyć należy, że pozostawienie podania bez rozpoznania jest czynnością materialno-techniczną. Nie wymaga zatem wydania decyzji administracyjnej. O pozostawieniu podania bez rozpoznania należy zawiadomić wnoszącego podanie, co organ uczynił w piśmie z 5 grudnia 2023 r. (k. 19). Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.