II SO/Ke 7/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. S. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 26 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie wniosku Z. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata złożonego przed wniesieniem skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 5 lipca 2018 r. znak: [...] p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Z. S. przed wniesieniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 5 lipca 2018 r., znak: [...], złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartym w urzędowym formularzu PPF, Z. S. podał, że ma 79 lat, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, utrzymują się z dwóch emerytur w wysokości 1695,35 i 1440,40 zł netto, co w sumie daje miesięczny dochód w wysokości 3135,75 zł. Wnioskodawca nie wykazał innego majątku oprócz własności domu o pow. 150 m², budynku gospodarczego o pow. 27 m² i działki o pow. 0,04 ha. Wnioskodawca podał następujące stałe wydatki miesięczne: zakup leków – 329,65 zł, opłata za wodę i ścieki -122,95 zł, opłata za gaz ziemny – 172,82 zł, opłata za energię elektryczną - 262,43 zł, opłata za wywóz nieczystości czynsz za mieszkanie – 84 zł, opłata za telefon stacjonarny – 68,78 zł, składka na PZU – 89,58 zł, butla z gazem – 70 zł. W 2017 roku razem z żoną wydali 11.002,23 zł na wymianę pieca gazowego i instalacji gazowej. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2018 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach odmówił przyznania Z. S. prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, wynoszącego 200 zł, ani ponieść innych ewentualnych kosztów sądowych nieprzekraczających jednorazowo kwoty 100 zł. Wnioskodawca wraz z żoną osiągają bowiem stałe dochody z dwóch emerytur, co umożliwia planowanie wydatków, zwłaszcza, że nie mają nikogo na utrzymaniu. Wszystkie ich podstawowe potrzeby życiowe (jedzenie, mieszkanie, lekarstwa) są na bieżąco zaspokajane. Po odliczeniu kwot zadeklarowanych na media w domu, zakup leków, telefon stacjonarny i ubezpieczenie do dyspozycji wnioskodawcy i jego żonie pozostaje kwota około 2000 zł. Zdaniem Referendarza przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganymi stałymi dochodami wnioskodawca ma możliwość ponieść koszty sądowe i honorarium ewentualnego adwokata z wyboru. Dodatkowo Referendarz powołał się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r., sygn. II OZ 625/08, gdzie wskazano, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi zaś w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 Ppsa. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje też przymus adwokacki ani radcowski. Wnioskodawca może zatem skutecznie sam sporządzić skargę do tut. Sądu wskazując, dlaczego nie zgadza się z zaskarżoną decyzją oraz dokonać innych czynności procesowych osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być współmałżonka, rodzeństwo, dorosłe dziecko czy wnuk. Ponadto, wnioskodawca ze względu na fakt ukończenia 65 lat jest osobą uprawnioną do skorzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o bezpłatnej pomocy prawnej. W sprzeciwie Z. S. podniósł, że Referendarz nie uwzględnił kosztów utrzymania domu, tj. środków czystości (140 zł miesięcznie), dziennego utrzymania małżonków i dwóch psów (1470 zł miesięcznie), opłat pocztowych (20 zł), opłat za komunikację (30 zł), kosztów awarii, opat konserwacyjnych, konieczności poczynienia oszczędności na okres grzewczy (1000 zł miesięcznie). W sprzeciwie wnioskodawca zrezygnował z ustanowienia adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "Ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 Ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy. Miesięczny dochód z dwóch emerytur jaki pozostaje do dyspozycji wnioskodawcy, a także okoliczność, że w roku 2017 wydał ponad 11.000 zł na wymianę pieca gazowego i instalacji gazowej, nie pozwala przyjąć, że nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wnioskodawcy nie można uznać za osobę żyjącą w ubóstwie, pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb swoich i swoich bliskich, a także za osobę, która nie jest w stanie zabezpieczyć środków koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. W szczególności wnioskodawca nie wskazuje, aby miał jakiekolwiek zaległości, czy zobowiązania, których nie jest w stanie spłacić, nie wykazuje też żadnych problemów w regulowaniu miesięcznych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego. Obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi (200 zł), ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (100 zł). Stosownie natomiast do art. 200 Ppsa, w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji, stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa, a więc wszystkich podatników, kosztów postępowania sądowego, albowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, gdzie brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony (por. postanowienie NSA z 29 października 2010 r. sygn. I FZ 323/10). Uwzględniając powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 260 § 1-3 Ppsa, orzekł jak w postanowieniu.