I SA/Kr 105/12

Sygn. akt I SA/Kr 105/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Ewa Michna, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2012r., sprawy ze skargi A. N., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 21 listopada 2011r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję z dnia 30 września 2011r. - Decyzją znak [...] wydaną dnia 30 września 2011r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A.N. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ przedstawił treść wniosku A.N. i wyliczył przedłożone przez niego dokumenty. Następnie wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie przy spełnieniu chociażby jednej z wyliczonych w tym przepisie przesłanek całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść tego przepisu, zaznaczając, że w niniejszej sprawie nie można przyjąć całkowitej nieściągalności, ponieważ jak dotąd żaden organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku podlegającego egzekucji. Organ zastrzegł, że zgodnie z art. 28 ust. 3a umorzenie może nastąpić mimo braku całkowitej nieściągalności, w uzasadnionych przypadkach. Delegacja ustawowa z art. 28 ust. 3b odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Umorzenie jest możliwe, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu A.N. nie wykazał zaistnienia tych przesłanek. A.N. wniósł w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, że wcześniej mylnie podał kwotę, przeznaczaną na leczenie teściowej – wynosi ona w rzeczywistości 1000 zł miesięcznie. Wskazał, że utrzymuje się z prac sezonowych. Podał też informacje na temat swojego stanu zdrowia. Zaznaczył, że w jego miejscowości nie ma pracy, te oferty, które dostawał, musiał odrzucić z uwagi na konieczność opieki nad obłożnie chorą teściową. Wskazał, że ze względu na wiek i choroby nie będzie w stanie spłacić zaległości. Podał też, że jeżeli byłyby potrzebne dowody na temat stanu zdrowia, to może je przesłać. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją znak [..], wydaną dnia 21 listopada 2011r. na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28, art. 32 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną. W uzasadnieniu organ przeprowadził podobną analizę przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak w decyzji zaskarżonej. Wskazał, że obecna sytuacja finansowa skarżącego nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań czy o braku możliwości ich zapłaty. Zdaniem Zakładu, problemy zdrowotne teściowej nie stwarzają konieczności sprawowania nad nią osobistej opieki, nie pozbawiają zatem zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Organ zauważył, że skarżący deklaruje gotowość do pracy, zaś jedynym ograniczeniem jest jej brak na lokalnym rynku. Skarżący powołuje się na duże bezrobocie, twierdzi jednocześnie, że dotychczasowe oferty pracy odrzucił ze względu na stan zdrowia teściowej, żony i własny. Twierdzi, że żaden bank nie udzieli mu pożyczki, a równocześnie spłaca kredyt, zaciągnięty w marcu 2011r. Zdaniem organu, twierdzenia skarżącego wzajemnie się wykluczają. Zakład uznał więc, że żadna z okoliczności podniesionych w sprawie nie wypełnia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Wskazał jednocześnie na możliwość udzielenia ulgi w postaci rozłożenia należności na raty. A.N. wniósł w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniósł w niej, że stan zdrowia jego, żony i teściowej wyklucza spłacenie zaległości nawet w ratach. Wskazał, że z uwagi na różne obciążenia obecnie jest w stanie żyć skromnie, dzięki pomocy rodziny. Zaznaczył, że od ślubu pracował przy swoim gospodarstwie, zaś możliwość zarobienia istniała tylko w okresach zimowych lub deszczowych. Spowodowało to uznanie go za przedsiębiorcę, prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012r., poz. 270 - dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzeniem jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Powodem uchylenia decyzji jest naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Stosownie do art. 28 ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 zawiera enumeratywne wyliczenie sytuacji, pozwalających przyjąć, że ma miejsce całkowita nieściągalność składek. Przepis art. 28 ust. 3a stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zaś art. 28 ust. 3b zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a. Zgodnie z § 3 ust. 1 wydanego na podstawie tej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny; przepis ten zawiera także przykładowe wyliczenie sytuacji, w których zachodzi ryzyko powstania takich zbyt ciężkich skutków. Na wstępie trzeba wskazać, że zarówno przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozostawiają samo rozstrzygnięcie o pozytywnym lub negatywnym załatwieniu takiego wniosku w sferze uznania administracyjnego organu administracji publicznej. Sądowa ocena decyzji uznaniowych sprowadza się do analizy, czy wydanie aktu administracyjnego zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem i czy organy administracji publicznej ustaliły w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości stan faktyczny sprawy. Muszą się w nim mieścić wszelkie okoliczności istotne, to jest takie, które pozwolą na trafne zastosowanie przepisów prawa materialnego. Wskazać też trzeba, iż jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy materialnej. Organy administracji publicznej są obowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes stron. Zasada ta znajduje rozwinięcie w dalszych przepisach kodeksu, między innymi w art. 77 § 1 k.p.a., stosownie do którego organ administracji publicznej winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, art. 80 k.p.a.- zgodnie z którym udowodnienie danej okoliczności ma nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także art. 107 § 3 k.p.a., który organom administracji nakazuje w uzasadnieniu decyzji wskazać fakty uznane za udowodnione, dowody będące podstawą ustaleń faktycznych oraz omówić, dlaczego innym dowodom odmówiono mocy dowodowej i wiarygodności; nadto uzasadnienie powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Do zasad ogólnych postępowania administracyjnego należy również wynikający z art. 9 k.p.a. wymóg, aby organy administracji publicznej należycie i wyczerpująco informowały strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W tym samym przepisie przewidziano, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie budzi zastrzeżeń Sądu prawidłowość poczynionych przez organy administracji publicznej ustaleń odnośnie nieściągalności zaległych składek, a zatem ustawowej przesłanki ich umorzenia. Natomiast jako nie dość wnikliwe i rzetelne należy ocenić te ustalenia, które dotyczyły przesłanek, zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przykładowo wymienione są następnie sytuacje: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; gdy poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, a także sytuacja przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że sformułowanie, użyte w rozporządzeniu ("jeżeli zobowiązany wykaże") nie zwalnia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od obowiązku uczynienia zadość wymogom, wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zakład powinien również z własnej inicjatywy ustalać istotne okoliczności faktyczne oraz gromadzić materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę informowania, wynikającą z art. 9 k.p.a., strona winna być dokładnie pouczona, jakie okoliczności ma wykazać i jakie dowody powinna przedstawić, aby możliwe było poczynienie wyczerpujących ustaleń faktycznych co do zaistnienia przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie nie przeprowadził takiego postępowania dowodowego w całości, co samo w sobie uzasadnia już wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W decyzji z dnia 30 września 2011r. omówił przesłanki ustawowe umorzenia należności z tytułu składek, a ponadto pobieżnie odniósł się do podstaw umorzenia, wynikających z rozporządzenia. Omówił co prawda sytuację skarżącego, stwierdzając następnie, że przesłanki rozporządzenia nie zostały spełnione. W decyzji tej brak jest wskazania, jakie okoliczności w ocenie organu skarżący powinien był wykazać. W zaskarżonej decyzji z dnia 21 listopada 2011r. w odniesieniu do wynikającej z rozporządzenia przesłanki umorzenia należności zabrakło nawet takich rozważań. Zakład przytoczył jedynie przepis § 3 rozporządzenia, następnie omówił dotychczasowe ustalenia na temat sytuacji skarżącego, nie poddał ich jednak rzetelnej ocenie przez pryzmat przesłanki zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Ponadto obie decyzje nie zawierają całościowej oceny materiału dowodowego, przedstawionego przez A.N. Organ administracji publicznej nie rozważył kwestii kredytów, zaciągniętych przez skarżącego, nie podjął starań w celu ustalenia, czy i w jakiej części zostały one spłacone, ani też z jakich środków skarżący reguluje kolejne raty. Nie zostało również rozważone, czy wyegzekwowanie zaległości z tytułu składek wpłynie na zdolność skarżącego do spłacania kolejnych rat kredytów oraz jakie skutki dla niego i jego rodziny może pociągnąć za sobą wstrzymanie spłacania kredytów. Zakład wskazał w uzasadnieniu decyzji, że nie jest prawdą, aby skarżący nie mógł zaciągać pożyczek, skoro został mu przyznany w marcu 2011r. kredyt. Organ nie uwzględnił jednak, że kwota przyznanego kredytu (2000 zł) odpowiada jedynie niewielkiej części zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie pozwalałaby zatem na ich spłatę. Ponadto, biorąc pod uwagę relatywnie niewielką wysokość przyznanego kredytu, nie musi on oznaczać, że skarżący dysponuje jakimkolwiek stałym dochodem. Trzeba też zauważyć, że organ administracji publicznej nie poczynił dokładnych ustaleń odnoszących się do okoliczności istotnych ze względu na treść § 3 cyt. wyżej rozporządzenia, a stwierdził jedynie że sytuacja skarżącego i jego rodziny nie pozbawiają go możliwości zarobkowania. Jednak wyczerpujące rozważania na ten temat nie zostały przeprowadzone. Zakład wskazuje z jednej strony na deklarowaną przez skarżącego chęć podjęcia pracy, nie odnosząc się zupełnie do wyraźnego wskazania, że na pracę taką mógłby przeznaczyć – z uwagi na sytuację rodzinną – jedynie kilka godzin dziennie. Doświadczenie życiowe wskazuje, że poszukiwanie zatrudnienia w zakresie tak ograniczonym, zwłaszcza w małej miejscowości, może znacząco utrudnić, a nawet uniemożliwić podjęcie pracy zarobkowej. Kwestia powyższa winna zatem zostać zbadana wnikliwie, skoro takich ustaleń i rozważań w zaskarżonej decyzji zabrakło. Rozpatrując sprawę ponownie, organy administracji publicznej będą obowiązane poczynić wnikliwe, oparte na rzetelnie zebranym materiale dowodowym ustalenia faktyczne w zakresie realizacji przesłanek, o których mowa w § 3 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosując się do wskazań, wynikających z rozważań zamieszczonych w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.