I SA/Kr 1050/14

|Sygn. akt I SA/Kr 1050/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 października 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2014 r., sprawy ze skargi S.S., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 marca 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - skargę oddala - Sygn. akt I SA/Kr 1050/14. UZASADNIENIE. Decyzją z dnia 3 lutego 2014 r., znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił S.S. umorzenia należności z tytułu składek na: - ubezpieczenie społeczne za okres: od 05.2009 r. do 11.2010r. w łącznej kwocie 13.622,96 zł, - ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 06.2009r. do 11.2010r. w łącznej kwocie 5.866.42 zł oraz - Fundusz Pracy za okres od 06.2009 r. do 07.2009r., od 09.2009r. do 11.2010 r. w łącznej kwocie 1.190,81 zł. W uzasadnieniu organ szczegółowo wskazał na ustaloną sytuację materialną wnioskodawcy, podkreślając, iż nie przedstawił on w toku postępowania żadnych dokumentów, które pozwoliłyby uznać, iż spłata należności z tytułu składek pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla wnioskodawcy i jego rodziny. S.S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionując sposób funkcjonowania i wydolność obowiązującego w Polsce systemu ubezpieczeń społecznych. Decyzją z dnia 25 marca 2014r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 §1 pkt. 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał, iż obecnie jest prowadzone względem wnioskującego postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego, a zatem nie można stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji. Organ wskazał na posiadany przez wnioskodawcę majątek w postaci samochodu, a także nieruchomości mogących stanowić źródło egzekucji. W tych okolicznościach brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przedłożone zaś dokumenty czy to w postaci oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej, podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013 r., umowy pożyczki żony, wezwania do zapłaty rachunku za gaz, nie mogą decydować o spełnieniu przesłanek z w/w przepisów. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z żoną i dwoma synami w domu o powierzchni 80 m2, zawiesił działalność gospodarczą do 31 grudnia 2015 r. i pracuje zarobkowo za wynagrodzeniem 25 euro miesięcznie. Żona pracuje i jej średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy wyniosło ok. 2 460 zł. Średni dochód na członka rodziny to około 640 zł. Stale miesięczne wydatki zostały określone na kwotę 700-900 zł, natomiast koszty związane z leczeniem na kwotę 100 zł. W aktach sprawy ponadto znajduje się umowa o spłacie pożyczki z ZFSS z ratami po 420 zł. Łączne wydatki wynoszą zatem około 1200 do 1400 zł. W latach 2010-2011 małżonkowie zbyli lub darowali szereg nieruchomości. Tak zgromadzony materiał dowodowy pozwala stwierdzić brak podstaw do umorzenia należności. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S.S. zarzucił, że nie otrzymał od organu odpowiedzi na pytania zawarte w uzasadnieniu wniosku o umorzenie oraz przedstawił pogląd o niekonstytucyjności przepisów, jakie powołały skarżone organy. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a. skargę oddala. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy czyniło zadość wymogom art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy zebrały pełny materiał dowodowy, dokonały jego prawidłowej oceny, oraz wyczerpująco uzasadniły rozstrzygnięcie, czyniąc zadość treści art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wskazanych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285). Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Zatem przy braku wykazania przez zobowiązanego przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1-3 w/w. rozporządzenia organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek, co skutkować musi odmową udzielenia tej ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych. W ocenie sądu, w niniejszej sprawie, na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności, jak również nie zaistniała żadna z przesłanek uprawniających do umorzenia należności składkowych, mimo braku całkowitej ich nieściągalności. Jest wszak poza sporem, że skarżący oraz jego żona pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają co miesiąc wynagrodzenie za pracę, a nadto, że skarżący jest właścicielem zabudowanej nieruchomości, oraz samochodu, do których może być skierowana egzekucja. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, z uwagi na posiadanie przez skarżącego nieruchomości oraz osiągania dochodów, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.( wyrok WSA w Olsztynie z 13.06.2012r., I SA/Ol 192/12.) Skarżony organ przeprowadził także prawidłowe postępowanie ustalając stan faktyczny i dokonując wszechstronnej jego oceny pod kątem wystąpienia przesłanek określonych § 3 ust. 1 pkt 1-3 w/w. rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wbrew odmiennym twierdzeniom artykułowanym w skardze skarżący nie wykazał zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w przepisach tego aktu prawnego. Nie sposób przyjąć, aby zważywszy na wiek zobowiązanego nie mógł on podjąć dodatkowych zajęć zarobkowych. Również stan jego zdrowia nie wyklucza dodatkowego zatrudnienia, co dyskwalifikuje przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia. Organ prawidłowo również uznał, iż oceniając sytuację materialną rodziny skarżącego nie da się pominąć faktu sprzedaży przez wnioskującego o umorzenie szeregu nieruchomości gruntowych i to o łącznej powierzchni ponad jeden hektar, jak i darowania zabudowanej działki o powierzchni 1,17 ha., przy czym czynności te dokonywane były w latach 2010-2011, a zatem stosunkowo niedawno. Z faktów tych organy wyprowadzają prawidłowe wnioski, akcentując szczególnie, że nie można akceptować sytuacji niespłacania przez zobowiązanego należności publicznoprawnych, przy jednoczesnym nieodpłatnym wyzbywaniu się majątku. Powyższe wpływać musi na ocenę wzajemnych relacji pomiędzy interesem publicznym, a uzasadnionym interesem strony. Z kolei przekonania zobowiązanego o takim, czy innym charakterze należności składkowych, wydolności systemu emerytalnego, perspektywach wypłaty świadczeń i dolegliwości egzekucji, nie zostało wymienione w w/w przepisach. W tym ostatnim przypadku teoretycznie może nastąpić sytuacja określona w art.28 ust.3 pkt 5 lub 6 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w rozpatrywanej sprawie taki przypadek na razie nie wystąpił. Należy wskazać w tym miejscu, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99). Zważyć też należy, iż ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego, podnoszone jako jeden z argumentów skargi, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z wyroków stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia podatku obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). Zważywszy, że przedmiotem kontrolowanej sprawy jest kwestia umorzenia należności z tytułu określonych wyżej składek, a w konsekwencji przesłanek ich umorzenia, nie mogą stać się przedmiotem rozważań – jako prawnie irrelewantne – zarzuty skarżącego dotyczące oceny krajowego systemu ubezpieczeń społecznych. W obliczu powyższego, decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga, wobec nie stwierdzenia naruszeń prawa podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.