I SA/Kr 1058/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 czerwca 2008r. znak. [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu . W dniu [...] lutego 2009r. Z. R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 czerwca 2008r. wydaną w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, spore wydatki na utrzymanie. Wskazuje, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, osiąga dochody tylko z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podnosi ponadto, iż ponosi wysokie koszty produkcji rolnej, w znacznym stopniu przewyższające ceny zbytu płodów rolnych. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką oraz ojcem. Rodzina utrzymuje się z renty wypłacanej z KRUS rodziców skarżącego w łącznej wysokości 1100,00 zł oraz dochodu z prowadzonego przez wnioskodawcę gospodarstwa rolnego. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom murowany, gospodarstwo rolne o pow. około 2 ha, zabudowania gospodarcze. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Nie wykazuje tez żadnych nadzwyczajnych okoliczności czy wydatków obciążających budżet domowy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony - jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości 1 100 zł oraz dochodów z gospodarstwa rolnego o pow. 2 ha, nawet wobec zwyczajowo przyjętych, normalnych kosztów utrzymania, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść aktualnie wymaganych w formie wpisu sądowego od złożonej skargi kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę również okoliczność, iż na obecnym etapie postępowania wymagane są koszty sądowe w wysokości 200,00 zł - skarżący w kontekście wykazanych dochodów 3 - osobowej rodziny w wysokości 1 100 zł plus dochód z gospodarstwa rolnego , braku innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu, braku zadłużenia, nie wykazaniu innych nadzwyczajnych okoliczności, w istotny sposób wpływających na wysokość domowego budżetu jest w stanie zaoszczędzić stosowne kwoty środków finansowych, konieczne dla uiszczenia należnego wpisu sądowego oraz ewentualnych, przyszłych opłat sądowych. Ponadto należy wskazać, iż strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeśli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Skarżący podnosi, co prawda, że utrzymuje się jedynie z dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego, nie wykazuje jednakże, iż szuka sposobów osiągania dochodów poza rolnictwem, choćby w formie prac dorywczych czy stałego zatrudnienia, które w sposób oczywisty mogłyby poprawić sytuację majątkową strony. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata czy radcy pranego uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawca posiada bowiem stały, pewny dochód i majątek . Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto skarżący podniósł co prawda, że ponosi duże koszty związane z utrzymaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jednakże twierdzeń tych nie poparł żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zadeklarowanymi wydatkami, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia kosztów sądowych ( na aktualnym etapie postępowania jest to kwota 200,00 zł należna jako wpis sądowy od złożonej skargi ) oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).