I SA/Kr 1061/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 kwietnia 2011r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do lipca 2008r. postanawia I przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, II oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku "PPPr" wynika, że Stowarzyszenie jest organizacją dobroczynną, społecznie użyteczną, prowadzącą działalność w zakresie pomocy osobom w trudnej sytuacji życiowej. Jest organizacją pożytku publicznego. We wniosku wskazano, iż wartość majątku i środków finansowych Stowarzyszenia [...]wynosi 249,87 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 1.300,00 zł (1.100,00 zł samochód trabant, rok produkcji 1990 i 200,00 zł umowa najmu lokalu), zaś rok obrotowy 2010 Stowarzyszenie zamknęło stratą w wysokości 1.008,39 zł. Wnioskodawca dysponuje rachunkiem bankowym w [...]Banku, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił 117,36 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podniesiono, że Stowarzyszenie prowadzi działalność charytatywną ze środków finansowych, które pochodzą tylko z darowizn od osób fizycznych i prawnych. W 2011r. organizacja otrzymała tylko kwotę z 1% podatku w wysokości 987,30 zł. Do dnia 31 sierpnia 2011r. wydatkowano kwotę 737,43 zł. Na koszty działalności składają się: dojazdy do siedziby, gdzie prowadzona jest działalność 262,00 zł, przejazdy służbowe (Kraków, Katowice) 279,50 zł, usługi ksero 16,10 zł, opłaty pocztowe 52,65 zł, koszty administracyjne (art. biurowe, środki czystości) 127,18 zł. Stowarzyszenie w 2010r. i pierwszym kwartale 2011r., aby mogło istnieć, zmuszone było do zaciągnięcia pożyczki finansowej od osób fizycznych w łącznej kwocie 1.050,00 zł, której nadal nie może spłacić z powodu braku środków pieniężnych. Zgodnie z umową z[...] Bankiem na koncie winna pozostać kwota 100,00 zł, której nie należy wypłacać. Zarząd Stowarzyszenia nie zna się na prawie podatkowym i dlatego zasadny jest wniosek o wyznaczenie adwokata. Nie każdy prawnik zna prawo podatkowe, a osobą kompetentną w tej sprawie jest doradca podatkowy. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2011r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 21 listopada 2011r. zatytułowanym "wniosek", którego braki formalne uzupełniono następnie w piśmie nadanym dnia 4 stycznia 2012r., Stowarzyszenie podkreśliło, że przedstawiło do dyspozycji Sądu wszelki konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy dokumenty. Zwrócono też uwagę, że środki zasilające majątek Stowarzyszenia są niezwykle skromne, a ono pomimo wypełniania misji społecznej nie może liczyć na wsparcie Państwa. Przedstawiciele Stowarzyszenia powzięli również wątpliwość, dlaczego w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie korzystają ze zwolnienia od opłat sądowych, o jakim mowa w przepisie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy przypomnieć, że zawarta w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy - stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także to, że nie ma ich, pomimo tego, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na ten cel. (Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis /wydanie IV/). Oprócz obiektywnego braku środków na pokrycie kosztów postępowania liczy się tutaj więc również możliwość ich pozyskania w inny sposób, w szczególności zaciągnięcie kredytu (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009 r.). W ocenie Sądu Stowarzyszenie ma szereg możliwości przewidzianych w Statucie (§ 57), które pozwalają mu na zgromadzenie środków finansowych, niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej. Niemniej jednak pamiętać należy, że w przeważającej mierze wspomniane wyliczenie stanowi li tylko teoretyczne źródła jego dochodów, a w warunkach niniejszej sprawy racjonalnie planować można wydatkowanie jedynie wpływów ze składek statutowych, gdyż te jako jedyne warunkowane są tylko wolą samych jego członków. W dobie kryzysu finansowego i naturalnie związanego z nim ograniczenia funduszy przeznaczanych na działalność społeczną, czy to poprzez dotacje publiczne, czy ofiarność osób prywatnych – trudno oczekiwać by Stowarzyszenie w sposób niewątpliwy mogło liczyć na uzyskanie jakichkolwiek wpływów z tego tytułu. Należy zresztą zwrócić uwagę, że nad wyraz dokładnie we wniosku naświetlono zarówno wpływy pochodzące z przeznaczenia jednego procenta podatku na organizacje pożytku publicznego, jak i sposób ich zagospodarowania. Niewielka kwota (ok. 1000,00 zł) przeznaczona zaś została na niezbędne wydatki związane z bieżącą działalnością Stowarzyszenia. Sąd wziął pod uwagę fakt, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności w szerszym zakresie, a posiadany przez nie majątek jest rzeczywiście skromny. Sąd miał też na względzie, iż powinność jednorazowego wygospodarowania kwoty 500,00 zł stanowiącej istotną część całego majątku organizacji nie odpowiadałoby w żaden sposób jej zdolnościom finansowym. Należy przy tym stwierdzić, że w przypadku żądania umorzenia niskich kwot zaległości podatkowej wpis stały przewyższa potencjalny wpis stosunkowy. Jakkolwiek umorzenie kwot niskich ma o wiele mniejsze znaczenie dla bytu ekonomicznego danego podmiotu to jednak strona, która nie jest w stanie uiścić takiego wpisu, może skutecznie ubiegać się o prawo pomocy. Jednocześnie Sąd odmówił Stowarzyszeniu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika zakładając, że będąc zobowiązanym z mocy statutu do wszechstronnego wsparcia osób pozbawionych pracy, w tym pomocy prawnej, jego członkowie, tudzież osoby współpracujące powinny dysponować wiedzą odpowiednią dla celów występowania przed Sądem. Dodatkowo należy wskazać, że w świetle treści przepisu art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny jest zobowiązany do udzielenia stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając na uwadze podnoszone w sprzeciwie wątpliwości co do ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych podkreślić należy, że przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.) nie może stanowić samoistnej podstawy zwolnienia od opłat, przewiduje on wprawdzie zwolnienie takich organizacji od opłat sądowych, ale odsyła w tym zakresie do przepisów odrębnych i nie może stanowić samoistnej podstawy zwolnienia. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje zaś zwolnienia organizacji pożytku publicznego od ponoszenia kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Sąd, na zasadzie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.