I SA/Kr 1066/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Z.R. na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 i 2014 postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2017 r. oddalające wniosek o ustanowienie adwokata. Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r. oddalił skargi Z.R. – dalej skarżącego, na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 i 2014. W dniu 7 lutego 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" Z.R. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B.M. – R. Wnioskodawca otrzymuje dochód w wysokości 800 zł, miesięcznie, netto, jego żona natomiast z tytułu wynagrodzenia pracę uzyskuje 3500 zł, miesięcznie, netto, a z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ok. 3000 zł, miesięcznie, netto. Stałe, miesięczne wydatki rodziny obejmują: opłatę za gaz – 50 zł, opłatę za energię elektryczną – 250 zł, koszty paliwa 1500 zł, ratę kredytu hipotecznego – 450 zł, ratę kredytu gotówkowego – 800 zł, ratę leasingu – 1415 zł, pozostałe wydatki – 500 zł. Ponosi też on wydatki na opał w wysokości 12 000 zł, rocznie oraz wydatki z tytułu opłat i podatków w wysokości 6000 zł, rocznie. Wnioskodawca określił miesięczne zobowiązania rodziny na kwotę 6400 zł, przy 7 300 zł dochodu. Skarżący jest właścicielem nieruchomości o pow. 20,06 ha, domu o pow. 350 m2, o wartości ok. 500 000 zł, dwóch budynków gospodarczych, mieszkania o pow. 67 m2, o wartości ok. 400 000 zł, ciągnika C – 330, samochodu osobowego o wartości 18 000 zł. Ma zgromadzone oszczędności w wysokości 5 000 zł, a jej wierzytelności wynoszą ok. 28 000 zł (20 000 zł + 8000 zł). Postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia treść art. 244 § 1, art. 245 § 1, art. 246 § 1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznając, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Odpis powyższego postanowienia z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującym stronie sprzeciwie, doręczono skarżącemu w dniu 27 lutego 2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. W dniu 2 marca 2017 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że dochody jego i żony są sporo niższe od 10 000 zł miesięcznie, więc dodatkowy uszczerbek ograniczy możliwość godnego życia. Ponadto, jak podkreślił analiza dochodów i wydatków jego i żony pozwala stwierdzić, iż ich "podatki i inne obciążenia na rzecz Państwa to około 78 000 zł więc prośba o ustanowienia adwokata jest tak naprawdę prośbą o niewielką partycypację w zapłaconej daninie." Zdaniem skarżącego sprzedaż jakiejkolwiek jego nieruchomości, oznaczałaby zaprzepaszczenie dorobku kilku pokoleń i kilkunastu lat jego pracy. Sprzeciw nie zawierał podpisu skarżącego. Pismem z dnia 20 marca wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu przez jego podpisanie i przesłanie do tutejszego Sądu lub złożenie go na dzienniku podawczym Sądu - w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 6 kwietnia 2017 r, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. W dniu 10 kwietnia 2017 r. (data nadania) skarżący uzupełnił ww. brak formalny sprzeciwu, nadsyłając jego podpisany egzemplarz. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a., wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). W ocenie Sądu należy zgodzić się z zawartym w zaskarżonym postanowieniu stanowiskiem, że w niniejszej sprawie nie zachodzą takie okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Jak słusznie wskazał, bowiem Referendarz sądowy, zarówno skarżący jak i jego żona uzyskują stałe miesięczne dochody i posiadają oszczędności w wysokości 5000 zł, które wystarczają na pokrycie wynagrodzenia adwokata w niniejszej sprawie. Stosownie do przyjęcia wpisu od skargi na podstawie § 3 ust. 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (2 sprawy x 200 zł = 400 zł ), koszty wynagrodzenia ewentualnego pełnomocnika byłyby determinowane tym faktem i zakwalifikowane byłyby jako tzw. "inna sprawa" w rozumieniu Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (§14 ust. 1 pkt 1 lit. c ). Dawałoby to stawkę ok. 480 zł, za sprawę - licząc, że adwokat sporządzi skargę i będzie brał udział w rozprawie przed NSA (por. §14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie). Za dwie sprawy opłata wyniosłaby zatem 960 zł. Koszty te nie stanowiłaby więc bariery finansowej dla strony, w kontekście posiadanych przez nią oszczędności. Ponadto, zasadnie Referendarz wskazał, że dla oceny przestawionego stanu faktycznego niezmiernie ważne są również dwie kwestie, dodatkowo przemawiające za odmownym załatwieniem przedmiotowego wniosku. Wnioskodawca spłaca miesięcznie zobowiązania kredytowo – leasingowe w łącznej kwocie 2665 zł (450 zł + 800 zł +1415 zł = 2665 zł). Należy natomiast podkreślić, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11,postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). Dodatkowo skarżący jest właścicielem nieruchomości, z których jedna nie służy mu do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, zatem słusznym było twierdzenie, że posiadanie takiego majątku daje możliwość zdobycia dodatkowych funduszy, w razie ich braku, chociażby poprzez zaciągnięcie kredytu czy pożyczki lub nawet poprzez sprzedaż jednego z jego składników. Sąd pragnie podkreślić w tym miejscu, że nie kwestionuje faktu podnoszonego przez skarżącego w uzasadnieniu sprzeciwu, że sprzedaż jakiejkolwiek nieruchomości jest dla niego trudna, i wiązałaby się z zaprzepaszczeniem dorobku kilku pokoleń i kilkunastu lat jego pracy, jednakże argument ten nie może zostać uwzględniony, gdyż jest irrelewantny prawnie, brak jest podstaw prawnych do jego uwzględnienia. Wobec okoliczności wynikających ze złożonego wniosku, Sąd uznał, że Referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazał on bowiem żadnych szczególnych przyczyn, dla których usprawiedliwione byłoby odstąpienie w jego wypadku od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że prawo pomocy skierowane jest do podmiotów o trudnej sytuacji finansowej, z której nie są w stanie samodzielnie wyjść, nie ma natomiast zmierzać do ochrony majątku prywatnego takich podmiotów. Z powyższych względów zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie Sąd utrzymał w mocy, działając na podstawie o art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.