I SA/Kr 1081/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Długosz-Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi I. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z dnia 5 listopada 2007 r. I. D. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] odmawiającej umorzenia zaległości podatkowej w kwocie 10 000 zł w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości w 2003 r. Z treści wniosku wynika, iż począwszy od 2000 r. na utrzymaniu wnioskodawczyni samodzielnie prowadzącej gospodarstwo domowe pozostaje Pani A. W. – osoba ciężko chora. Wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę w wysokości 1 240 zł, z której spłaca kredyt (miesięczna rata wynosi 373 zł) oraz zaspokaja podstawowe potrzeby bytowe. Nie jest właścicielem nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 Euro, posiada jednakże oszczędności w kwocie 20 000 zł. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2007 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek strony Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe postanowienie zostało przez wnioskodawczynie zaskarżone w drodze sprzeciwu wniesionego w dniu 29 listopada 2007 r. Uzasadnieniu wskazano, iż błędna jest teza Referendarza jakoby należności o charakterze cywilnoprawnym nie miały pierwszeństwa przed należnościami stanowiącymi koszty sądowe. W ocenie Skarżącej posiadane przez nią oszczędności w kwocie 20 000 zł nie mogą odgrywać decydującej roli przy ocenie jej sytuacji majątkowej. Jak bowiem już uprzednio wspomniała na jej utrzymaniu pozostaje ciężko chora osoba, która nie posiada żadnych źródeł dochodu, a więc zdana jest jedynie na pomoc Skarżącej. Zdaniem Skarżącej fakt bezinteresownej pomocy osobie potrzebującej, a więc wyręczenie Państwa w realizacji obciążających go obowiązków powoduje, iż uzasadnione jest przyznanie jej prawa pomocy. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego w tym postanowienia co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Z kolei stosownie do art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Istota instytucji prawa pomocy uregulowanej w przepisach art. 243 – 263 p.p.s.a. wyraża się w zagwarantowaniu prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Zakres prawa pomocy i przesłanki jego przyznania są ściśle uregulowane w przepisach prawa. Zakres ten może być całkowity lub częściowy. Osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak więc instytucja prawa pomocy jest w istocie pomocą państwa dla osób, które ze względu na ich trudną sytuację materialną nie mogą w ogóle uiścić kosztów sądowych, bądź nie mogą ich uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Mając to na względzie, Sąd ocenił sytuację Skarżącej – wynikającą ze złożonego oświadczenia – w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, iż Skarżąca utrzymuje się z dochodu z tytułu emerytury w wysokości 1 240 zł, przy czym posiada oszczędności w kwocie 20 000 zł. W gospodarstwie domowym Skarżącej na jej wyłącznym utrzymaniu pozostaje ciężko chora kobieta. Skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości. Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona musi przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia Skarżącej o stanie majątkowym złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również ze sprzeciwu nie wynika, aby znajdowała się ona w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby poniesienie kosztów postępowania. W pismach tych skoncentrowała się na przedstawieniu swojej oceny funkcjonowania różnych organów władzy publicznej i wynikających stąd konsekwencji dla losu pozostającej na jej utrzymaniu osoby, natomiast nie wskazała na konkretne okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy zauważyć, iż przesłanki prawa pomocy są ściśle określone i w ramach przyznanych kompetencji Sąd nie jest zobowiązany ani nawet uprawniony do badania okoliczności, które nie mieszczą się w zakreślonym przez ustawodawcę polu kognicji. Nie odnosząc się w żadnym razie do podniesionych przez Skarżącą nieprawidłowości w działaniu organów władzy publicznej (a więc nie przesądzając o ich słuszności) stwierdzić należy, iż wskazane przez nią okoliczności (doniosłe z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy) nie przemawiają za przyznaniem jej prawa pomocy. Jakkolwiek dochody i oszczędności Skarżącej, przy uwzględnieniu potrzeby zapewnienia egzystencji sobie samej jak i chorej podopiecznej, nie są wysokie – to jednak nie pozwala to sądowi na przychylenie się do jej wniosku. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, a więc winna być stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy konieczność uiszczenia kosztów sądowych naruszałaby podstawy egzystencji skarżącego. Mając na uwadze przedstawione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 160 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.