I SA/Kr 1127/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. – T., o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 07.03.2014r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. W. – T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 07.03.2014r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt sprawy M. W. – T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem P.T. ur. w 1980r., córką L.T. ur. w 2010r. , matką H.W. ur. w 1958r. oraz ojcem E.W. ur. w 1956r. Pod tym samym adresem mieszka też S.W., który otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 840 zł., brutto. Jest on współwłaścicielem ½ części budynku mieszkalnego o pow. 119 m2 oraz ½ części gospodarstwa rolnego o pow. 1,37 h, odziedziczonego po zmarłych dziadkach – I.W. i M.W.. M.W.-T. otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1 680 zł., brutto, a P.T. w wysokości 3960,40 zł., brutto. E.W. uzyskuje rentę w wysokości 858,37 zł., brutto, (netto 524,53 zł.) . Otworzył on sklep komisowy, jednak z powodu dużego bezrobocia i braku środków finansowych u mieszkańców, nie dokonał żadnej transakcji sprzedaży. H.W. nie uzyskuje natomiast żadnych dochodów. M. W. – T. jest współwłaścicielką ½ części budynku mieszkalnego o pow. 119 m2 oraz ½ części gospodarstwa rolnego o pow. 1,37 h, odziedziczonego po zmarłych dziadkach – I.W. i M.W.. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych S.W.. Stąd też został on wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów, a to : - spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z kont bankowych S.W., M. W. – T., P.T., H.W., E.W., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z ich lokat bankowych, - zeznania podatkowego S.W., za 2013r., - zeznania podatkowego M.W.-T., za 2013r., - zeznania podatkowego P. T., za 2013r., - zeznania podatkowego E. W., za 2013r., - zaświadczenia z zakładu pracy, o wysokości zarobków P.T., - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością wnioskodawcy. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak. Nie przysłała wymaganych dokumentów bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jej sytuacji finansowej. Wnioskodawca nadesłał jedynie pismo z dnia 14 października 2014r. błędnie przytaczając w nim jako na podstawę zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie ustawę z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wyraził jednocześnie wątpliwość czy może być wzywany o tak szczególne, "wrażliwe" dane, dotyczące również osób nie będących stronami tego postępowania. W piśmie tym postawił także pytanie o podstawę prawną takich działań. Odpowiadając na problematyczne dla wnioskodawcy zagadnienia zwrócić należy przede wszystkim uwagę, iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej , rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków finansowych i oszczędności, wszystkich jego członków. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę . To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, w której sąd udzielałby zwolnienia od kosztów sądowych lub decydował o przyznaniu z urzędu pełnomocnika każdemu wnioskodawcy wyłącznie w oparciu o twierdzenia dotyczące złej sytuacji materialnej nie poparte żadnymi dokumentami (postanowienie NSA, z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13). Podstawa prawną przedmiotowego wezwania jest art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który został zresztą powołany w wystosowanym do strony wezwaniu. Zgodnie z nim : "Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". Regulacją rozszerzającą w stosunku do art. 255 w/w ustawy jest natomiast § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2003 r., nr 227, poz. 2245), który stanowi, iż: "Dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy". Zwrócić należy przy tym uwagę, że przepis ten nie stanowi katalogu zamkniętego dokumentów źródłowych, o które można wzywać stronę, w przypadku przewidzianym przez art. 255 w/w ustawy. Świadczy o tym wyraźnie użyte w § 4 w/w rozporządzenia sformułowanie "mogą być w szczególności:" Z kolei w przypadku, gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuację materialną przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też, wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 w/w ustawy może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążanie finansowe domowników osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Tak więc w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 w/w ustawy do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. (por. postanowienie NSA z dnia 29.11.2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, postanowienie NSA z dnia 16.06.2011r., sygn. akt II FZ 117/11, postanowienie NSA z dnia 14.11.2011 r., sygn. akt II FZ 554/11, postanowienie NSA z dnia 04.06. 2013 r., sygn. akt II FZ 218/13). W konsekwencji wskazanych wcześniej okoliczności tj. nieprzesłania dokumentów źródłowych, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić rzetelną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§2, art. 246§1 pkt.1, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. , poz . 270 z p. zm. ).