I SA/Kr 1138/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z 29 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję P. P. w skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku z dnia 29.04.2020 r. domagał się zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. W rozpoznaniu tego żądania ZUS pismami z dnia 15.07.2020 r. i 9.06.2020 r. poinformował wnioskodawcę, iż został on zwolniony obowiązku opłacania składek za marzec i maj 2020 r. W zakresie natomiast składek za kwiecień 2020 r. ZUS wydał w dniu 12.06.2020 r. decyzję (znak [...]), którą umorzył postępowanie prowadzone w tej sprawie. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia podał art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ administracji wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 1a powołanej wyżej ustawy, płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych m.in. za kwiecień 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli w terminach w przepisie tym wskazanym był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek i - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych. Następnie ZUS powołał art. 105 par. 1 k.p.a. i stwierdził, że postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe. Ustalił bowiem, że wnioskodawca opłacił całość należności przypadających z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Wpłata ta została dokonana w dniach 21.05.2020 r. i 27.05.2020 r. W ocenie organu, powołana okoliczność świadczy o bezprzedmiotowości postępowania albowiem zwolnienie z obowiązku opłacania składek dotyczy tylko składek nieopłaconych. Skargę do sądu administracyjnego na opisane wyżej rozstrzygnięcie wniósł P. P.. Domagał się zmiany wydanej w jego sprawie decyzji i zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Wskazał, że opłacił sporne składki, aby starać się o uzyskanie subwencji finansowej, a brak zaległości składkowych był przesłanką uzyskania tejże subwencji. W ocenie skarżącego, nie został on potraktowany przez ZUS w sposób, w jaki były traktowane inne podmioty gospodarcze składające żądania zwolnienia z opłacania należnych składek. W odpowiedzi na skargę ZUS domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie to podlegało zatem uchyleniu stosownie do art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325; dalej p.p.s.a.). Podstawą prawną kontrolowanej w tej sprawie decyzji był przepis art. 105 par. 1 k.p.a. Stanowi on, że w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Charakter prawny decyzji o umorzeniu postępowania w całości jest taki, że decyzja ta nie rozstrzyga merytorycznie sprawy i - kończąc bieg postępowania w określonej instancji administracyjnej - zamyka zarazem drogę do konkretyzacji praw i obowiązków strony. Wydanie takiej decyzji jest możliwe jedynie w sytuacji stwierdzenia przez organ administracji publicznej, że w rozstrzyganej sprawie brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co z kolei wyklucza możliwość wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (wyrok NSA z 27 stycznia 1998 r., I SA/Łd 1025/96). W ocenianej sprawie ZUS umorzył postępowanie o zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. przyjmując, że prowadzone w tym zakresie postępowanie jest bezprzedmiotowe. Motywem natomiast tego rozstrzygnięcia było uznanie, że przepis art. 31zo ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) – dopuszcza możliwość zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania jedynie takich składek, które nie zostały wcześniej uregulowane, zaś skarżący opłacił składkę za kwiecień 2020 r. Na gruncie zaprezentowanego stanowiska należy jednak zwrócić uwagę na różnice występujące między bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego, a bezzasadnością zgłoszonego przez stronę żądania. Bezzasadne będzie takie żądanie strony skierowane do organu administracji publicznej, które nie spełnia przesłanek wynikających z przepisów materialnoprawnych. Inaczej mówiąc, bezzasadność żądania strony oznacza brak podstaw materialnoprawnych do uwzględnienia jej wniosku. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego natomiast – jak wyżej już wskazano – wystąpi wówczas, gdy brak będzie któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego (podmiotu, przedmiotu lub treści stosunku administracyjnoprawnego). O ile więc żądanie strony może być bezzasadne, gdyż strona nie spełni przesłanek jego uwzględnienia, to stanu tego nie można utożsamiać z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu wyżej wskazanym. Sam bowiem brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony czyni to żądanie niezasadnym, lecz postępowania nie staje się bezprzedmiotowe. Organ administracji publicznej oceniający takie żądanie, stwierdzając bezzasadność żądania strony, dokonuje pełnej merytorycznej oceny sprawy i wydaje merytoryczne rozstrzygnięcie. Jak zaś na wstępie przedstawiono, takiego charakteru nie ma decyzja umarzająca postępowanie administracyjne. Z kontrolowanej w sprawie decyzji ZUS z dnia 12.06.2020 r. wynika, że organ ten umorzył postępowanie na podstawie art. 105 par. 1 k.p.a. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, którą upatrywał w fakcie opłacenia przez skarżącego składek za kwiecień 2020 r. Tymczasem przedstawione rozważania wskazują, że brak spełnienia któregokolwiek z normatywnych warunków do uwzględnienia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek, a wymienionych w art. 31zo ust. 1a powołanej wyżej ustawy, winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej, tj. rozstrzygającej sprawę co do istoty (art. 104 par. 1 k.p.a.), nie zaś decyzji o umorzeniu postępowania w tym przedmiocie (art. 105 par. 1 k.p.a.). Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Merytoryczna bowiem ocena sprawy i rozpoznanie złożonego wniosku skutkować mogła innym, od przyjętego, kierunkiem rozstrzygnięcia tej sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu administracji będzie uwzględnienie przedstawionych zapatrywań i merytoryczne rozpoznanie żądania dotyczącego zwolnienia P. P. z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Organ będzie przy tym miał na uwadze, że rozpoznając tenże wniosek zobowiązany jest stosować stan prawny aktualny w dacie ponownego orzekania. W tym zakresie zauważyć należy, iż o ile art. 31zo ust. 1a cytowanej ustawy przewiduje zwolnienie z obowiązku opłacania wyłącznie nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, o tyle prawidłowa ocena tej sprawy nakazuje uwzględnić również przepis art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1423). Przepis ten – w ust. 1 stanowi natomiast, że w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). Nadto, ustęp 2 tego przepisu przewiduje, że zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Cytowany przepis wszedł w życie w dniu 20 września 2020 r. (por. art. 13 pkt 6 ustawy). Mając na uwadze przedstawione rozważania sąd, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.