I SA/Kr 1156/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący W.G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. We wniosku skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.G., ur. w 1950 r., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002 r., synem R.G. (ur. w 1974 r.), synową M.G. (ur. w 1975 r.) oraz wnukami: N.G.(ur. w 2004 r.) i A.G. (ur. w 2008 r.). Rodzina mieszka w domu będącym własnością córki wnioskodawcy. W.G. pobiera emeryturę w wysokości 900 zł netto miesięcznie, gdyż organ egzekucyjny zajmuje resztę, a M. G. w wysokości 1.207 zł netto miesięcznie. R. G. jest bezrobotny i nie posiada majątku, a M. G. uzyskuje z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie w wysokości 1.032 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca podał, że miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 338 zł, opłatę za wodę i ścieki – 468 zł (za trzy okresy), wydatki na insulinę W. G. – 300 zł, wydatki na leki nasercowe M. G. – 130 zł, wydatki na wizyty lekarskie żony – ok. 260 zł za jedną wizytę, abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł, opłatę za wywóz śmieci – 30 zł, kwartalny podatek od nieruchomości – 50 zł, wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości i higieny – ok. 500 – 600 zł na osobę, ratę kredytu w SKOK – 1.800 zł. Ponadto roczne opłaty za opał sięgają kwoty 5.500 zł. Wnioskodawca wskazał nadto na liczne swoje schorzenia. Skarżący podał, że ani on ani też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Nie są właścicielami żadnych nieruchomości. Wskazał także, że trudna sytuacja finansowa spowodowana jest tym, że syn nie może znaleźć pracy. Na skarżącym i jego żonie spoczywa ciężar utrzymania całej rodziny wraz z wnukami. Uiszczenie opłat odbiłoby się zatem w bardzo negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Tymczasem wnioskodawca prowadzi wiele spraw sądowych, co powoduje, że nawet minimalny wpis jest mnożony kilkadziesiątkrotnie, co powoduje brak możliwości zapłaty. W związku z tym rodzina nie opłaca rachunków, gdyż jej na to nie stać. Skarżący oświadczył również, że ma z rodziną napięte stosunki, jej członkowie odmawiają udzielenia pomocy, nie przekazują dokumentów. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych, od którego to rozstrzygnięcia został złożony w terminie sprzeciw. W dniu 5 lutego 2014 r. skarżący W. G. został wezwany przez Sąd w trybie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do złożenia w terminie 14 dni pod rygorem oddalenia wniosku dodatkowego oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach, w szczególności do przedłożenia: dowodu przekazu lub przelewu emerytury żony M.G., zaświadczenia z miejsca pracy o wysokości zarobków synowej M.G., zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o pozostawaniu syna R. G. bezrobotnym bez prawa do zasiłku, zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością skarżącego i żony M. G. (obejmujących ich markę i rok produkcji) lub ich braku, udokumentowanie kosztów leczenia skarżącego i jego żony (stosowne rachunki lub faktury), rachunków za energię elektryczną, wodę i ścieki, opał, abonament TV i telefon, wywóz śmieci, za ostatnie trzy miesiące (ewentualnie rachunków i faktur z tytułu innych kosztów utrzymania), umowy kredytowej wraz z harmonogramem spłat i dowodem uiszczenia raty za ostatni miesiąc, ostatnią decyzję w zakresie podatku od nieruchomości,zeznań podatkowych skarżącego, M. G., M. G. i R. G. za 2012 r. Powyższe wezwanie pozostało jednak bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. I tak, art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym miejscu wskazać należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto, co istotne na gruncie niniejszej sprawy, z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście należy wskazać, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem, wzywany był (i to dwukrotnie – raz przez referendarza sądowego, raz przez Sąd), w trybie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do złożenia dodatkowego oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach, w szczególności do przedłożenia: dowodu przekazu lub przelewu emerytury żony M. G., zaświadczenia z miejsca pracy o wysokości zarobków synowej M. G., zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o pozostawaniu syna R. G. bezrobotnym bez prawa do zasiłku, zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością skarżącego i żony M. G. (obejmujących ich markę i rok produkcji) lub ich braku, udokumentowanie kosztów leczenia skarżącego i jego żony (stosowne rachunki lub faktury), rachunków za energię elektryczną, wodę i ścieki, opał, abonament TV i telefon, wywóz śmieci, za ostatnie trzy miesiące (ewentualnie rachunków i faktur z tytułu innych kosztów utrzymania), umowy kredytowej wraz z harmonogramem spłat i dowodem uiszczenia raty za ostatni miesiąc, ostatnią decyzję w zakresie podatku od nieruchomości, zeznań podatkowych skarżącego, M. G., M. G. i R. G. za 2012 r. Pomimo tego skarżący nie przedłożył wymaganych do oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej dokumentów. Zaznaczyć również należy, że skarżący wielokrotnie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy w licznych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, gdzie wzywany był o wykazanie stosownymi dokumentami okoliczności i twierdzeń zawartych we wniosku, zatem ma świadomość procedur sądowych i konsekwencji zaniechań w tej materii, a mimo tego nie zadośćuczynił wezwaniu z dnia 5 lutego 2014 r. Wszystkie te okoliczności sprawiają, że oświadczenia skarżącego w zakresie jego sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej są niepełne i nie poddają się weryfikacji. Skoro wnioskodawca uchylił się od przedstawienia kompletnej dokumentacji wskazanej w piśmie sądowym, to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd doszedł do wniosku, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Brak pełnych danych uniemożliwia ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, przez co należy uznać, że nie wykazał on, że jego położenie majątkowe uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, że twierdzenia skarżącego odnośnie do jego sytuacji materialnej pozostają wątpliwe, gdy zważy się, że wielkość deklarowanych wydatków znacznie przekracza wysokość ujawnionych przez niego dochodów. Miesięczny deficyt budżetu domowego wynosi bowiem 3.578,96 zł, co jest okolicznością niewytłumaczalną. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).