I SA/Kr 116/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 8 grudnia 2017 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a wniosek oddalić M. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką Z. K.. Ich miesięczny dochód wynosi 2.294 zł i stanowi go: dochód wnioskodawcy z prowadzonego gospodarstwa rolnego określony na kwotę 800 zł i jego dieta radnego w wysokości 604 zł oraz emerytura jego matki w wysokości 890 zł. W skład majątku M. K. wchodzi dom o powierzchni użytkowej 270 m˛ i wartości 420.000 zł, gospodarstwo rolne o powierzchni 16.291 ha i wartości szacunkowej 1.200.000 zł, na którym prowadzona jest produkcja roślinna i zwierzęca. Grunty rolne zajmują powierzchnię 15.80 ha, a reszta to grunty pod zabudowaniami i nieużytki. Skarżący jest właścicielem ciągnika C-360, prasy belującej Z-562, rozrzutnika obornika, samochodu osobowego Volkswagen Tauron, rok prod. 2004 oraz 25 szt. bydła mięsnego i 30 szt. tuczników. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, ani wierzytelności. Jego zobowiązania i stałe wydatki przedstawiają się następująco: kredyty do spłacenia (10.000 zł), utrzymanie domu (węgiel + drewno) 800 zł miesięcznie, media 650 zł miesięcznie, leczenie (wspólnie z matką) 420 zł miesięcznie i ubezpieczenia majątkowe 6.300 zł rocznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na brak środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych i wynajęcie adwokata do reprezentowania go przed sądem administracyjnym. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku skarżący przesłał dodatkowe oświadczenia i dokumenty, z których wynika, że jego matka otrzymuje emeryturę rolniczą w wysokości 1.053 zł. Na leki wydaje ok. 200 zł miesięcznie. W miesiącu styczniu 2018 r. została wykonany tomografia komputerowa głowy, płatna w wysokości 350 zł. Skarżący nie może udokumentować wydatków na leki i tomografię, gdyż zagubił paragony. Wnioskodawca podał, że ponosi koszty ubezpieczenia budynków w wysokości 1.053 zł rocznie, ubezpieczenia samochodu AC/OC w wysokości 1.270 zł rocznie, ubezpieczenia ciągnika C-360 AC/OC 370 zł rocznie, a ciągnika C-330 AC/OC 265 zł rocznie, ubezpieczenia dwóch przyczep po 66 zł rocznie, ubezpieczenia zbóż w wysokości 706 zł rocznie. Opłaca też składkę ubezpieczenia emerytalnego w KRUS w kwocie 393 zł kwartalnie i ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS 33 zł kwartalnie, a także dodatkowe ubezpieczenie na życie i wypadkowe w wysokości 230 zł rocznie za siebie i 220 zł rocznie za matkę. Na wyżywienie i ubranie siebie i matki wnioskodawca wydaje miesięcznie ok. 2.000 zł. M. K. poinformował również, że w dniu 23 marca 2018 r. zaciągnął w Banku Spółdzielczym kredyt w wysokości 10.000 zł na wznowienie produkcji w gospodarstwie rolnym i zakup pasz ze względu na straty poniesione w 2017 r. (warunki atmosferyczne i spadek cen skupu). Kopia umowy została załączona do akt sprawy. Skarżący przedłożył także potwierdzenie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 54 zł miesięcznie, fakturę za energię elektryczną (rozliczenie za okres od 5 grudnia 2017 r. do 5 lutego 2018 r.) na kwotę 631,25 zł, zaświadczenie z Banku Spółdzielczego z dnia 21 marca 2018 r. o posiadanym zadłużeniu z tytułu: kredytu na realizację inwestycji w gospodarstwie rolnym (do spłaty kwota 4.138 zł) i kredytu obrotowego "Rzeczówka" (saldo do spłaty 6.000 zł). Dołączył też historię rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym za okres od 15 grudnia 2017 r. do 15 marca 2018 r. (saldo 1.633,30 zł), kopię decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2018 w wysokości 1.466 zł, PIT-36 za 2017 rok (dochód 423,64 zł przy przychodzie 479,55 zł), PIT-11 za 2017 r., PIT-R za 2017 r. i PIT-8C, kopię faktury za ścieki z dnia 19 marca 2018 r. na kwotę 88,06 zł, kopię decyzji z dnia 12 marca 2018 r. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w wysokości 2.437,50 zł i decyzji z dnia 8 stycznia 2018 r. w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej w kwocie 7.247,92 zł, płatności za zazielenie w wysokości 4.864,45 zł, płatności redystrybucyjnej w wysokości 2.253,01 zł i płatności do bydła w wysokości 5.774,06 zł, zaświadczenie z Urzędu Gminy S. K. z dnia 19 marca 2018 r. o dochodowości M. K. z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym o powierzchni 16,29 ha za 2016 r. w wysokości 28.770,92 zł. Strona załączyła także faktury: za usługi telekomunikacyjne w lutym 2018 r. na kwotę 92,93 zł, za węgiel z dnia 14 grudnia 2017 r. na kwotę 1.637,50 zł i z dnia 30 października 2017 r. na kwotę 1.500 zł i potwierdzenia wpłaty składek na ubezpieczenia KRUS w wysokości 393 zł i 33 zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że w lutym 2018 r. zakupił węgiel w ilości 1.500 kg i 10 mł drewna, jednakże nie dysponuje fakturami dotyczącymi tych zakupów. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz adwokata z urzędu, winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez M. K. sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania nie przekracza możliwości płatniczych M. K.. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów źródłowych sytuacja majątkowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Wnioskodawca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest bowiem właścicielem domu o powierzchni użytkowej 270 m˛ o wartości 420.000 zł. W skład jego majątku wchodzi również nieruchomość rolna o areale 16,291 ha o wartości 1.200.000 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego, dwóch ciągników i innych maszyn rolniczych, a także 25 sztuk bydła mięsnego i 30 tuczników. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą – a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Skarżącemu nie grozi pozbawienie środków do życia, posiada bowiem źródła utrzymania w postaci: dochodu z prowadzonej działalności rolniczej, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (na 2017 rok przyznana została kwota 2.437,50 zł), płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (łączna kwota płatności na 2017 rok wyniosła 20.139,44 zł) oraz diet radnego (603,93 zł miesięcznie). Stałym dochodem z emerytury w wysokości 1.053 zł miesięcznie dysponuje także matka wnioskodawcy, z którą prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Historia rachunków bankowych M. K. potwierdza wpływy środków finansowych w znacznej wysokości. I tak w miesiącu styczniu 2018 r. odnotowane zostały wpływy w łącznej wysokości 12.265,28 zł (3.885,30 zł przelew z Zakładów Mięsnych K. Sp. z o.o., 1.693,31 zł z Zakładów Mięsnych S. S.A., 6.082,74 zł ARIMR i 603,93 zł dieta radnego), w lutym 2018 r. w wysokości 9.670,17 zł (5.007,28 zł z Zakładów Mięsnych S. S.A., 4.058,96 zł z Zakładów Mięsnych K. Sp. z o.o. i 603,93 zł dieta radnego), a do dnia 15 marca 2018 r. wpłynęła kwota 5.399,32 zł z Zakładów Mięsnych S. S.A. Powyższe dane potwierdzają, że skarżący dysponuje środkami finansowymi w wysokości, która umożliwi mu pokrycie we własnym zakresie zarówno kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu, jak i wynagrodzenia pełnomocnika, jeżeli jego udział na obecnym etapie postepowania uznaje on za konieczny. Wykazane przez skarżącego obciążenia w postaci zaciągniętych kredytów bankowych w związku z prowadzoną działalnością rolniczą nie oznaczają wypełnienia przez stronę przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że koszty postępowania sądowego należą do kategorii świadczeń publicznoprawnych, a obowiązek ich realizowania korzysta z pierwszeństwa przed innymi zobowiązaniami stron. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Zatem z tytułu zadeklarowanych zobowiązań finansowych wnioskodawca nie może zostać też uznany za osobę, która nie jest w stanie poprowadzić swoich spraw bez dodatkowego wsparcia ze strony budżetu państwa. Podsumowując należy stwierdzić, że skoro skarżący nie jest pozbawiony środków do życia, osiąga stałe dochody i dysponuje majątkiem znacznej wartości, to jest on w stanie pokryć koszty postępowania we własnym zakresie. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.