I SA/Kr 1164/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Józef Gach po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Przedsiębiorstwa "P." Sp. z o.o. w K. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administarcyjnym w Krakowie z dnia 28 listopada 2008 r. oddalajacego wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa "P." Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zarzutów postanawia : - odmówić stronie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika - W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27.06.2008 r. Przedsiębiorstwo P. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy. W załączonym do skargi formularzu wniosku podała, iż przeciwko Spółce prowadzona jest egzekucja z rachunku bankowego. Saldo na rachunku jest ujemne i wynosi ponad 500 tys. zł. Uniemożliwia to prowadzenie jakiejkolwiek działalności. Ponadto Urząd Skarbowy nie zwolnił nawet spod zajęcia kwot przeznaczonych na wynagrodzenia pracownicze, podatek od wynagrodzeń oraz składki ZUS. W związku z powyższym Spółka nie generuje żadnych przychodów i w obecnej chwili nie posiada żadnych środków. Zawarte wcześniej umowy zostały zerwane przez kontrahentów, gdyż niemożliwie było ich realizowanie. Spółka poniosła więc dotkliwe straty. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 50 tys. zł. Wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 221 155,22 zł. W uzupełnieniu wniosku Spółka podała, iż obecnie nie zatrudnia żadnych pracowników, nie posiada żadnych środków na koncie, ani w kasie. Załączone zostały również wyciągi bankowe obejmujące operacje bankowe z ostatnich trzech miesięcy, zeznanie podatkowe za 2007 r., z którego wynika iż Spółka osiągnęła dochód w kwocie 349 417 zł oraz rachunek zysków i strat oraz bilans za ten rok. Z bilansu wynika, iż Spółka posiada inwestycje długoterminowe wartości 240 517,81 zł, a aktywa obrotowe wynoszą 1 170 878,46 zł. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Ponieważ Spółka nie wykonała zarządzenia referendarza sądowego w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy, na podstawie oświadczenia zawartego w skardze uznano, że wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że przesłanką przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym Referendarz sądowy w tut. Sądzie zauważa, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Podkreślono, ze spółka nadal funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan upadłości, osiąga przychody. Rok 2007 Spółka zamknęła zyskiem netto w wysokości 221 155,22 zł. Fakt, że posiadane przez stronę konta bankowe zostały zablokowane nie może stanowić wystarczającej podstawy do przyjęcia, że wnioskodawca nie ma żadnych możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł stosownie do §2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193). Ponadto Spółka posiada także inne możliwości uzyskania środków na prowadzenie postępowania sądowego, min. poprzez żądanie dopłat od wspólników. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona skarżąca wskazała, iż pozbawiono Spółkę prawa do prowadzenia postępowania sądowego. Spółka wykazała, iż postępowanie urzędu skarbowego skutkowało zaprzestaniem działalności i poniesieniem wielkich strat, min. z powodu niemożności zrealizowania zawartych umów. Podała, iż "wtedy kiedy Spółka funkcjonowała, zatrudniała pracowników, płaciła podatki, z tych podatków korzystali inni współobywatele, teraz w wyjątkowej sytuacji niezawinionej przez spółkę, a z powodu postępowania przedstawiciela tego Państwa, powinno się ono poczuwać do poniesienia kosztów postępowania. Tym bardziej, że w trakcie normalnego funkcjonowania spółka posiadała środki i majątek, były one planowane i księgowane zgodnie z zasadami, a których została pozbawiona przez urząd skarbowy. Dziwi stwierdzenie orzekającego, ze Spółka nadal funkcjonuje w obrocie i nie została postawiona w stan upadłości. Pokazuje to tylko słabą znajomość problematyki w tym zakresie. Spółka pozbawiona pracowników nie może funkcjonować, a żeby zgłosić wiosek o upadłość ewentualne długi muszą być prawomocne. Tak funkcjonująca, a raczej zawieszona w próżni firma nie ma szans na uzyskanie ani kredytu, ani pożyczki". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – oznaczona dalej jako p.p.s.a.) – od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Z użytego w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadmimstracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). W omawianej sprawie warunek uzasadniający przyznanie Spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym nie został spełniony. Posiada ona bowiem kapitał zakładowy w kwocie 50 tys. zł. Strona skarżąca cały czas funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Stosownie do regulacji zawartej w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność ma natomiast miejsce wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 10 i art. 11 ustawy). Niewykonywanie wymagalnych zobowiązań to nic innego jak zaprzestanie płacenia długów. Z dołączonego bilansu wynika ponadto, iż Spółka dysponuje znacznym majątkiem. Aktywa trwałe na koniec 2007 r. wynosiły 240 517,81 zł, i jest to wartość udzielonych w tym roku przez Spółkę pożyczek. Aktywa obrotowe wyniosły natomiast 1 170 878,46 zł. Podkreślić również należy, iż dochód Spółki za 2007 r. wyniósł 349 417,24 zł. Z przedłożonych przez stronę skarżącą dokumentów wynika, iż zaciąga ona zobowiązania oraz ma nieściągnięte wierzytelności wobec innych podmiotów. Należy również wskazać, iż podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników. Wskazać także należy, że w odniesieniu do osób prawnych Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 p.p.s.a. (post. z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Takie stanowisko Sąd rozpatrujący wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w pełni podziela. Podkreślić jeszcze należy, iż w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi jedynie 100 zł. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanego przepisu oraz art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.