I SA/Kr 1164/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa [...] "P" Sp. z.o.o. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zarzutów p o s t a n a w i a oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zarzutów Przedsiębiorstwo [...] "P" Sp. z o.o. w K. złożyło wniosek o "zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pomocy prawnej". Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosku "PPPr" wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie budowy obiektów technologii stalowej (działalność budowlano-montażowa). Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000,00 zł. Spółka nie posiada środków trwałych, a ostatni rok obrotowy według bilansu został zamknięty zyskiem w wysokości 221.155,22 zł. Wskazano ponadto, iż spółka dysponuje rachunkiem bankowym w [...] Banku, na którym stan środków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyniósł – 510.000 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, iż pomimo nieprawomocności decyzji Urząd Skarbowy na wniosek Urzędu Skarbowego w M. prowadzi egzekucję z rachunku bankowego. Saldo na rachunku jest ujemne i wynosi ponad – 500 tys. zł. Uniemożliwia to prowadzenie jakiejkolwiek działalności. Ponadto Urząd Skarbowy w M. nie zwolnił nawet spod zajęcia kwot przeznaczonych na wynagrodzenia pracownicze, podatek od wynagrodzeń oraz składki ZUS. W związku z powyższym spółka nie generuje żadnych przychodów i w obecnej chwili nie posiada żadnych środków. Zawarte wcześniej umowy zostały zerwane przez kontrahentów, gdyż niemożliwe było ich realizowanie. Spółka poniosła więc dotkliwe straty. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona skarżąca przesłała wyciągi z kont bankowych obejmujące operacje bankowe z ostatnich trzech miesięcy, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2007 rok, bilans oraz rachunek zysków i strat za rok 2007. Prezes Zarządu Spółki z o.o. "P" oświadczył, że spółka obecnie nie zatrudnia pracowników, nie posiada żadnych środków, ani na koncie, ani w kasie. Strona skarżąca nie wykonała natomiast wezwania referendarza sądowego w przedmiocie określenia w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy, o co była wzywana ze względu na brak skreśleń w rubryce 4 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc jednak pod uwagę oświadczenie zawarte w skardze, że spółka wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pomocy prawnej orzekający uznał, że wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom i podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 2 powołanej ustawy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienia NSA z dnia [..].10.2004 r. [...], niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego wnioskujące Przedsiębiorstwo [...] "P" z siedzibą w K. nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym należy zauważyć, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92). Zauważyć wypada, że spółka nadal funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan upadłości. Z przedłożonego przez stronę zeznania podatkowego CIT-8 wynika, że w roku 2007 spółka uzyskała przychód w wysokości 1.816.277,55 zł, przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości 1.466.860,31 zł, co dało dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 349.417,24 zł. Z bilansu za rok 2007 wynika, że spółka posiada inwestycje długoterminowe wartości 240.517,81 zł, a aktywa obrotowe wynoszą 1.170.878,46 zł. Rok 2007 spółka zamknęła zyskiem netto w wysokości 221.155,22 zł. Zatem fakt, że posiadane przez stronę konta bankowe zostały zablokowane nie może stanowić wystarczającej podstawy do przyjęcia, że wnioskodawca nie ma żadnych możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł stosownie do § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Ponadto należy podnieść, iż w odniesieniu do osób prawnych Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (postanowienie z dnia 19 listopada 2004 roku, sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Dodać także należy, że poza prowadzoną działalności gospodarczą, spółka posiada także inne możliwości uzyskania środków na prowadzenie postępowania sądowego. W tym zakresie aktualny pozostaje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z dnia [...] września 1937 roku w sprawie o sygn. [...] (Zb. Urz. 1938, poz. 293), zgodnie z którym spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich, nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość, nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. Mając na uwadze powyższe orzekający nie przychylił się do wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy. Na marginesie należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).