I SA/Kr 1167/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Kr [...] oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 28 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji orzekającej o odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące: sierpień, wrzesień, październik, grudzień 2002 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego W dniu 7 lutego 2018 r. (data prezentaty Sądu) skarżący L. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w skład jego majątku wchodzi: [...] domu o powierzchni 120 m2 (wartość ok. [...] zł), mieszkanie o powierzchni 56 m2 (wartość ok. [...] zł) oraz [...] mieszkania o powierzchni 53 m2 (wartość ok. [...] zł). Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów wartościowych. Na jego dochód składa się wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł. Opisując swoje wydatki skarżący podał, że za media płaci [...] zł, a ponadto spłaca kredyt hipoteczny, którego rata wynosi [...] zł. Skarżący podał również, że mieszkaniu o powierzchni 56 m2 mieszkają jego mama i babcia. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że utrzymuje się tylko z pensji, która często nie pozwala mu zaspokoić wszystkich jego podstawowych potrzeb. W związku z tym skarżący uważa, że nie jest w stanie uiścić żądanej przez Sąd kwoty [...]zł, tym bardziej, że łączna suma kosztów sądowych we wszystkich jego sprawach wynosi [...] zł. Wezwany przez referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów, skarżący w piśmie z dnia 21 maja 2018 r. (znajdującym się wraz z załącznikami w aktach sprawy I SA/Kr 1166/17) wyjaśnił, że mieszka w K. przy ul. [...], a mieszkanie przy ul. [...] w K. otrzymał w drodze darowizny od swojej babci T. B., która nadal tam mieszka wraz z matką skarżącego. L. B. oświadczył, że nie prowadzi z matką i babcią wspólnego gospodarstwa domowego ani nie czerpie żadnych korzyści. Skarżący oświadczył również, że nie czerpie żadnych korzyści ze współwłasności domu przy ul. [...] w K., a obecnie w sądzie rejonowym toczy się postępowanie z byłą żoną jego ojca, która zajmuje całą nieruchomość. Do pisma skarżący dołączył kserokopię zeznania podatkowego za 2017 r., wyciąg z konta bankowego oraz kserokopie odpisów z ksiąg wieczystych nieruchomości będących jego własnością lub współwłasnością. Postanowieniem z dnia 30 maja 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że skarżący uzyskuje stałe miesięczne wynagrodzenie, które znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych w jego dwóch sprawach. Poza tym skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, które nie służą mu do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Referendarz sądowy stwierdził, że co prawda skarżący spłaca kredyt, którego rata przewyższa koszty sądowe w obu jego sprawach, jednak prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą takie okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie finansowej pomocy państwa dla strony w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 2 lipca 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego zarzucając mu nietrafną ocenę jego stanu majątkowego. Ponadto zdaniem skarżącego, kolejnym argumentem przemawiającym za nietrafnością rozstrzygnięcia referendarza sądowego jest sztuczne podzielenie spornego zagadnienia na trzy sprawy co spowodowało pomnożenie kosztów podczas, gdy mogłoby ono być rozpoznane w jednym postępowaniu, pod jedną sygnaturą. Skarżący podniósł, że w sprawie I SA/Kr 1165/17 złożył oświadczenie majątkowe na okoliczność swojej złej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym skarżący wniósł o zmianę postanowienia referendarza sądowego i zwolnienie go od kosztów oraz ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przed przystąpieniem do rozpoznania sprzeciwu skarżącego należy wyjaśnić, że niniejsze postępowanie dotyczy wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast złożony przez skarżącego w sprzeciwie wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu. Jak wynika bowiem z treści art. 259 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej jako: "p.p.s.a."), postępowanie o przyznanie prawa pomocy jest dwuinstancyjne. W pierwszej instancji wnioski o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje referendarz sądowy, a w drugiej instancji sąd. Jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach czynności referendarza sądowego może wykonywać sąd, który orzeka wówczas jako sąd pierwszej instancji, a na jego orzeczenie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 258 § 4 p.p.s.a.). Rozpoznanie więc przez Sąd na obecnym etapie postępowania wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika byłoby sprzeczne z powyższymi przepisami, gdyż oznaczałoby pozbawienie go możliwości rozpoznania tego wniosku w pierwszej instancji przez referendarza sądowego. W niniejszej sprawie nie zachodzą bowiem szczególne okoliczności, o których mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a. Poza tym spowodowałoby, że część rozstrzygnięcia sądu dotycząca sprzeciwu byłaby ostateczna, gdyż nie przysługuje na nie żaden środek zaskarżenia, zaś część dotycząca wniosku o ustanowienie pełnomocnika podlegałaby zaskarżeniu do NSA. Przechodząc zatem do rozpoznania sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy w pierwszej kolejności wskazać, że treść art. 260 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zawarta w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009 r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości [...] zł netto. Ponadto jest on właścicielem mieszkania o powierzchni 56 m2 (wartość ok. [...] zł) oraz współwłaścicielem [...] domu o powierzchni 120 m2 (wartość ok. [...] zł) oraz ˝ mieszkania o powierzchni 53 m2 (wartość ok. [...] zł). W ocenie Sądu dochody skarżącego pozwalają na pokrycie przez niego wysokości kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Poza tym analiza operacji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącego wskazuje, że wpływa na niego nie tylko wynagrodzenie za pracę, ale także wpłaty własne skarżącego (np. na kwotę [...]zł w dniu 29 marca 2018 r., czy też na kwotę [...]zł w dniu 18 kwietnia 2018 r.) oraz wpłaty od osoby fizycznej ( wpłaty od I. B. w dniu: 8 lutego 2018 r. – [...] zł, 13 lutego 2018 r. – [...] zł, 6 marca 2018 r. – [...] zł, 22 marca 2018 r. – [...] zł, 5 kwietnia 2018 r. – [...] zł, 25 kwietnia 2018 r. - [...] zł, 8 maja 2018 r. – [...] zł, 15 maja 2018 r. – [...] zł). Powyższe wskazuje, że skarżący dysponuje środkami finansowymi, które pozwalają mu ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Abstrahując od wysokości dochodów skarżącego nie można nie zauważyć, iż jest on właścicielem lub odpowiednio współwłaścicielem trzech nieruchomości, które stanowią dla niego dodatkowe zabezpieczenie materialne. Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, a zatem powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., sygn. II SA/Wr 432/14). Z uwagi na stan majątkowy skarżącego nie można go uznać za osobę ubogą, a zatem brak jest podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych. Odnosząc się do kwestii spłacania przez skarżącego kredytu hipotecznego wskazać należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Wskazane zobowiązania nie mają bowiem pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 447/09 oraz z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z dnia 8 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 56/16, z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt II GZ 24/16, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jeżeli natomiast chodzi o kwestię rozdzielenia spraw skarżącego do trzech odrębnych postępowań, to została ona wyjaśniona w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2018 r. o odrzuceniu skargi, a zatem nie ma potrzeby by powtarzać zawarte tam rozważania. Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która ma służyć przede wszystkim osobom ubogim, które nie mają stałego źródła dochodu. Natomiast skarżący nie jest osobą ubogą, gdyż dysponuje stałym miesięcznym dochodem oraz jest właścicielem lub współwłaścicielem trzech nieruchomości. Sąd uznał zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.