I SA/Kr 1168/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. M. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 lutego 2009 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości straty z tytułu prowadzonej w 2003 r. pozarolniczej działalności gospodarczej oraz określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ten rok postanawia : - odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek S. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 czerwca 2008 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości straty z tytułu prowadzonej w 2003 r. pozarolniczej działalności gospodarczej oraz określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ten rok. Skarżący we wniosku tym, jak również będącym jego uzupełnieniem piśmie z dnia [...].11.2008 r. (data stempla pocztowego), podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synami: M. (ur. 6.12.1996 r.) oraz M. (ur. 17.08.1999 r.), którzy pozostają na jego wyłącznym utrzymaniu i pod jego wyłączną opieką. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochody miesięczne w wysokości około 1500 zł. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Obecnie zamieszkuje wraz z synami w mieszkaniu będącym własnością jego matki. Konto firmowe, jak również prywatne są zablokowane przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym. Wydatki związane z utrzymaniem dzieci, które nie wykraczają poza minimum konieczne do zapewnienia im egzystencji i możliwości nauki, ocenił na około 833 zł na osobę miesięcznie (rocznie: wyżywienie – 6 tys. zł, ubrania – 800 zł, artykuły szkolne – 600 zł, opłaty szkolne – 200 zł, wyjazdy, wakacje – 1200 zł, zabawki i art. sportowe – 300 zł, rozrywka – 200 zł, leki i wizyty u lekarzy – 300 zł, dojazdy do szkoły – 400 zł). Z powyższego zestawienia wynika zatem, iż miesięcznie koszty utrzymania skarżącego i synów to około 2500 zł. Opłaty związane z mieszkaniem pokrywa jego matka. Sąd Okręgowy przyznał mu alimenty w wysokości po 250 zł na dziecko, jednak należności tych nie otrzymywał – obecnie egzekucję prowadzi komornik. Jest on natomiast zobowiązany do płacenia alimentów na córkę A. w wysokości 300 zł miesięcznie. Skarżący posiada konto bankowe w Banku [...] S.A., którego saldo jest ujemne i wynosi 101 080,04 zł. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2009 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przez sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Podkreślono, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazano, że przedstawiona przez stronę skarżącą sytuacja finansowa poddaje pod wątpliwość wiarygodność jej oświadczeń w tej sprawie. Wydatki rodziny są bowiem znacznie wyższe od osiąganych dochodów. Podkreślono również, że w sytuacji gdy strona skarżąca prosi o pomoc finansową, winna najpierw sama poczynić wszelkie możliwe oszczędności. Zatem uwzględnienie w spisie wydatków kosztów rozrywki w sumie 200 zł na rok na osobę (co na trzy osoby daje oszczędności 600 zł) jest co najmniej nie ma miejscu, gdyż wpis od skargi wynosi 500 zł. Ponadto skarżący nie nadesłał wyciągu z posiadanego konta w Banku [...], do czego był zobowiązany. Od przedmiotowego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, domagając się w nim uwzględnienia skargi i zwolnienia go w całości z kosztów procesu. Wyjaśnił, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką, która utrzymuje się wyłącznie z emerytury i jej pomoc dla niego polega na umożliwieniu korzystania z mieszkania oraz ponoszeniu za nie większości opłat. Utrzymuje się on z prowadzenia działalności gospodarczej, jego dochody zatem są różne w różnych okresach czasu i obecnie są nawet niższe niż 1500 zł miesięcznie. Odnośnie kwoty 200 zł na "rozrywkę" podał, iż pozbawienie dzieci takich przyjemności jak kino czy basen jest nieludzkie, ponadto nawet po odjęciu tej kwoty, wydatki i tak wyraźnie przekraczają dochody, co powoduje zwiększenie zadłużenia przy całkowitej niemożności regulowania zobowiązań wobec wierzycieli. W praktyce czyni jednak oszczędności na "rozrywce", lecz nie wystarcza to do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Skarżący podał, iż nie dostarczył wyciągu z konta w Banku [...], gdyż z uwagi na jego zablokowanie w związku z egzekucją komorniczą ma ograniczony dostęp do danych konta. Poza tym i tak wszelkie wpływające na konta środki są natychmiast zajmowane przez komornika. Podał, iż dokłada wszelkich starań, aby czynić niezbędne oszczędności, jednak nie jest w stanie uiścić wpisu bez istotnego ograniczenia środków przeznaczonych na utrzymanie dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a.", od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4). Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał zatem na uwzględnienie. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż otrzymuje stały miesięczny dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 1500 zł. Zamieszkuje wraz dziećmi u swojej matki, która ponosi opłaty związane z mieszkaniem. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, iż twierdzenie skarżącego, iż nie prowadzi wspólnie gospodarstwa domowego z matką jest niewiarygodne. Udostępniając im bowiem mieszkanie i ponosząc za nie opłaty partycypuje ona w kosztach utrzymania syna i wnuków. Poza tym skarżący podaje, iż miesięczne wydatki rodziny wynoszą około 2500 zł, co w sytuacji gdy zarabia on 1500 zł miesięcznie pozwala przyjąć, iż ma on jeszcze jakieś inne źródło dochodów. Oceny takiej nie zmienia podjęta przez skarżącego w sprzeciwie polemika z ustaleniami dokonanymi przez Referendarza sądowego w tut. Sądzie. Poza tym podkreślić należy, iż skarżący z jednej strony wskazuje, iż ponosi rocznie wydatki w wysokości około 200 zł na osobę na tzw. "rozrywkę", z drugiej strony natomiast podaje – w sprzeciwie – iż w rzeczywistości czyni oszczędności w zakresie tej kwoty. Dodatkowo przemawia to za niewiarygodnością twierdzeń skarżącego. Został on bowiem wezwany do przedstawienia spisu rzeczywiście ponoszonych przez niego wydatków rodziny. Nie przedstawił on również wyciągu z konta w Banku [...], do czego był zobowiązany. Twierdzenia skarżącego, iż z uwagi za zajęcie konta ma ograniczony dostęp do danych konta, nie zostały poparte żadnymi dowodami. Sąd przyjął więc, iż skarżący miał możliwość poczynienia oszczędności na zabezpieczenie kosztów postępowania sądowo – administracyjnego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł. Z koniecznością ich poniesienia powinien był się bowiem liczyć z uwagi na toczące się postępowanie podatkowe. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia wyżej powołane przepisy.