I SA/Kr 1189/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: NSA Józef Gach Sędziowie: WSA Ewa Długosz - Ślusarczyk Asesor WSA Anna Znamiec (spr) Protokolant: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2004r sprawy ze skargi Z. i S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 kwietnia 2002r Nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty podatku od nieruchomości I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. II. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących koszty postępowania w kwocie [...] zł ([...] złotych). W dniu [...].1999 r. Z. B. zwróciła się do Urzędu Miasta i Gminy K. o rozłożenia na raty podatku od nieruchomości III i IV rata za 1999 r. w kwocie [...] zł (6 rat płatnych od stycznia 2000 r.) oraz o nie naliczanie odsetek. Prośbę umotywowała trudną sytuacją finansową zaległościami podatkowymi wobec Urzędu Skarbowego w kwocie [...] zł. Ponadto podała, że na jej utrzymaniu pozostaje 5 osób, mąż pobiera rentę inwalidzką w kwocie [...] zł, syn 19 lat studiuje, córka samotnie wychowuje 7 - letnie dziecko. Dochody córki to renta inwalidzka wynosząca [...] zł. Decyzją z dnia [...].2000 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy K. rozłożył podatniczce zaległość podatkową wraz z odsetkami na 6 rat. Decyzją z dnia [...].2001 r. Burmistrz Miasta i Gminy K. ustalił podatnikom podatek od nieruchomości w kwocie [...] zł. W dniu [...].2001 r. podatnicy Z. i S. B. wystąpili do Burmistrza o częściowe umorzenie zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości i całości odsetek oraz rozłożenie na 24 raty zaległości począwszy od stycznia 2002 r. Podatnicy podnieśli, że prowadzą małą firmę - produkcję opakowań drewnianych. Z uwagi na nieuczciwych kontrahentów podatnicy ponieśli znaczne straty. Obecnie spłacają zobowiązania do Urzędu Skarbowego. W dniu [...].2001 r. Burmistrz Miasta i Gminy K. wydał decyzję nr [...] odmawiającą podatnikom rozłożenia na 24 rat podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Decyzja poprzedzona została wywiadem i spisaniem protokołu majątkowego, z którego wynika, że Z. B. jest osobą bezrobotną mąż S. B. pobiera rentę w wysokości [...] zł, córka U. samotnie wychowuje dziecko i pobiera rentę w kwocie [...] zł oraz alimenty [...] zł, syn A. przejął zakład od rodziców i prowadzi działalność gospodarczą uzyskując dochód [...] zł miesięcznie. Znaczna część dochodów przeznaczana jest na opłaty, leki i spłatę zadłużenia do Urzędu Skarbowego. Organ podatkowy przyjął, że podatnicy ponoszą ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, przyznawanie ulg jest wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyli podatnicy. Podatnicy powołują się na zdarzenia losowe, które dotknęły ich rodzinę (choroba córki) oraz firmę (nierzetelni kontrahenci, trudna sytuacja na rynku). Decyzją z dnia [...].2002 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, że organ podatkowy nie wykazał, że warunki materialne i możliwości płatnicze strony sprawiają iż może ona zapłacić podatek w całości. W dniu [...].2002 r. Burmistrz Miasta i Gminy K. wydał decyzję nr [...] o rozłożeniu na 11 rat podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł oraz odsetek w kwoce [...] zł począwszy od lutego 2002 r. do grudnia 2002 r. Organ podatkowy przyjął, że bieżące przychody syna w 2001 r. pozwalały na bieżące opłacenie podatku. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli podatnicy, podnosząc, że przypadająca do zapłaty rata wynosi [...] zł miesięcznie i nie są w stanie płacić miesięcznie tak wysokich rat. Przychód syna wynosił istotnie [...] zł, ale zysk to 9 - 11 % tej sumy. Podatnicy proszą o rozłożenie zaległości na 24 raty. Informują że zamierzają podpisać umowę z odbiorcą i potrzebują pieniędzy na zakup surowca. W dniu 17.04.2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu podatkowego l instancji. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego prowadzone postępowanie nie wykazało, aby podatników dotknęły klęski lub zdarzenia losowe, które spowodowałyby pogorszenie warunków materialnych w stopniu zagrażającym warunkom egzystencji rodziny. Organ podatkowy rozpoznał sytuacje materialną podatników i dokonał prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego. Na powyższą decyzję podatnicy złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podnoszą że spłata ustalonych rat przekracza ich możliwości finansowe. Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł, a zatem nie są w stanie spłacać rat po [...] zł, rozłożenie zaległości na 24 raty pozwoliłoby podatnikom na terminową spłatę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, ze decyzje o umorzeniu zaległości podatkowych mają charakter decyzji uznaniowych. Organ podatkowy przeprowadził postępowanie w sprawie, podatnicy byli wzywani o przedstawienie wszelkich dowodów, jednak nie uzupełnili wniosku, nie przedstawili również rachunków za leczenie. Ponadto podatnicy nie dokonują jakiejkolwiek spłaty zaległości podatkowych, pomimo rozłożenia na 6 rat zaległości w podatku od nieruchomości za 1999 r. podatnicy nie spłacili żadnej raty. Zgodnie z przepisem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zaznaczyć, że w zaskarżonych decyzjach nie sprecyzowano rodzaju zaległości podatkowych, a mianowicie nie wskazano, w których latach podatkowych powstały przedmiotowe zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości. W rozpatrywanej sprawie decyzja organu l instancji została wydana w oparciu o przepis art. 48 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że organ podatkowy, ze względu na ważny interes podatnika, na jego wniosek, może rozłożyć na raty zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Udzielenie ulgi podatkowej, o której mowa w cytowanym przepisie ma charakter decyzji uznaniowej. Nie oznacza to jednak, że uznanie administracyjne polega na zupełnej dowolności działania organu administracji. Zakres uznania administracyjnego jest określony przez prawo. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 48 par. 1 pkt 2 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, określonej jako ważny interes podatnika nakazuje rozważanie, czy w ogóle, a jeżeli tak to na ile rat zaległość podatkowa może być rozłożona. Uwzględnienie wniosku podatnika o rozłożenie zapłaty podatku czy zaległości podatkowej na raty co do zasady nie stwarza po stronie organu obowiązku rozłożenia zaległości podatkowej na taką liczbę rat, jaką proponuje podatnik. Organ podatkowy powinien jednak przeprowadzić dokładną analizę sytuacji materialnej podatnika w celu rozłożenia zapłaty zaległości podatkowej na taką liczbę rat, która byłaby możliwa do zapłaty w aktualnej sytuacji finansowej podatnika. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 24.04.2001 r., sygn. l SA/Ka 481/00). Organy podatkowe w sposób niewystarczający rozważyły indywidualny interes podatnika, zwłaszcza w kontekście twierdzeń podatników w tym zakresie. podatnicy stwierdzili, że nie są w stan spłacić zaległości podatkowej w 11 ratach po [...] zł miesięcznie, gdyż dochód w ich rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie, a zatem kwota raty przekracza ich miesięczny dochód. Skarżący pozbawieni są zatem możliwości przeżycia nawet na poziomie minimum socjalnego. W ocenie skarżących rozłożenie zaległości podatkowej na 24 raty pozwoliłoby na jej spłatę. Organy powinny przeprowadzić zatem szczegółowe postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżących, a mianowicie ustalić ile osób pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, w jakiej wysokości uzyskują dochody jakie ponoszą koszty utrzymania niezbędnego dla siebie i rodziny, a następnie dokonać analizy i ustalenia w jakiej wysokości raty byłyby adekwatne do sytuacji majątkowej skarżących. Decyzje wydane na podstawie przepisu art. 48 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa mają charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu administracji państwowej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. W ocenie Sądu postępowanie w rozpatrywanej sprawie dotknięte jest szeregiem uchybień procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie decyzji organu podatkowego l instancji dotyczącej rozłożenia płatności zaległości podatkowych na raty jest bardzo schematyczne, wskazano jedynie, że biorąc pod uwagę interes podatnika jak i aspekt społeczny stwierdzono przesłanki przemawiające za rozłożeniem na 11 rat zaległego podatku wraz z odsetkami Uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest nieco obszerniejsze, ale i z niego nie wynika, jakimi kryteriami kierował się ten organ utrzymując ustaloną przez organ l instancji wysokość rat, pomimo że skarżący w odwołaniu wyraźnie zarzucali, że ustalonych rat nie można przy ich dochodach, uznać za możliwe do wykonania. W ocenie skarżących rozłożenie zaległości podatkowej na 24 raty pozwoliłoby na spłatę zaległości podatkowej. Stosowanie ulg podatkowych stanowi odstępstwo od zasady sprawiedliwości podatkowej i powszechności płacenia podatków niemniej jednak jeżeli organ zdecyduje się na zastosowanie ulgi, to ulga ta powinna być ulgą faktyczną a nie pozorną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.04.2001, sygn. IM S.A. 202/00). W przedmiotowej sprawie ustalone raty zapłaty zaległości podatkowej powinny być dostosowane do możliwości finansowych skarżących. W przeciwnym razie zastosowana ulga będzie ulgą pozorną a nie rzeczywistą gdyż ustalone raty od samego początku będą niemożliwe do zapłacenia przez wnioskodawców. Organ podatkowy powinien uzasadnić, dlaczego dokonał rozłożenia zaległości na taką a nie inną ilość rat i odnieść się w tym zakresie do konkretnej sytuacji majątkowej podatnika. To bowiem pozwoli na wykazanie, że przy określonej, rozważonej przez organ podatkowy sytuacji materialnej zobowiązanego, uzasadniającej - z uwagi na jego ważny interes - rozłożenie zaległości podatkowej na raty, podatnik będzie miał realną możliwość uiszczania kwoty określonej ratalnie. Brak natomiast takiego odniesienia się do położenia materialnego skarżących w uzasadnieniu decyzji o rozłożeniu zaległości podatkowej na raty, przy uwzględnieniu, z jednej strony wielkości miesięcznej tych rat, a z drugiej strony miesięcznych przychodów podatników i ich rodziny, zasadnym czyni zarzut skargi, że organy w pierwszej i drugiej instancji określiły raty miesięczne w wysokości nie uwzględniającej możliwości płatniczych zobowiązanej. Organ powinien przeprowadzić dokładną analizę stanu materialnego podatnika w celu rozłożenia zapłaty podatku (zaległości podatkowej) na taką liczbę rat, przy której zapłata byłaby możliwa w aktualnej sytuacji finansowej podatnika. Ustalenie rat w wysokości niemożliwej do zapłacenia sprawia, że uwzględnienie wniosku podatnika jest pozorne, i narusza podstawowe zasady postępowania podatkowego, wyrażone w art. 121 i 191 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, to jest zasadę zaufania do organów podatkowych i zasadę swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu organy podatkowe nie wykazały, że warunki materialne i możliwości płatnicze strony wskazują że może ona zapłacić podatek w 11 ratach po [...] zł miesięcznie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, ze miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł, a ustalona rata [...] zł. Zgodnie z przepisami postępowania podatkowego, zwłaszcza art. 120, art. 187 par. 1 i art. 210 par. 4 ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz, w aspekcie art. 48 par. 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa, rozważenia ważnego interesu podatnika, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji nie ustosunkowały się w dostateczny sposób do przywołanych przez stronę okoliczności przemawiających jej zdaniem za pozytywnym dla niej rozstrzygnięciem jej wniosku i rozłożeniem na 24 raty zaległości podatkowej. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).