I SA/Kr 120/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fabryki "K" Sp. z o.o. w N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 listopada 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 rok p o s t a n a w i a oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Fabryki "K" Sp. z o.o. w N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 listopada 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 rok. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosku "PPPr" wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie produkcji szkła płaskiego obrobionego i wyrobów ze szkła płaskiego. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 3.400.000,00 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy na dzień 31 grudnia 2009 roku wyniosła 8.015.569,68 zł. Ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości 1.672.967,40 zł. Wskazano ponadto, iż spółka dysponuje rachunkiem bankowym w D. S.A., na którym stan środków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyniósł 2.359,14 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, iż jej działalność jest nierentowna, spółka utraciła płynność finansową. Wnioskodawca korzysta z ulg w płatnościach zobowiązań publicznoprawnych (ZUS i podatki od nieruchomości). Kryzys w przetwórstwie szkła i przemyśle meblarskim pogłębił złą sytuację spółki. Spółka nie posiada środków na regulowanie zobowiązań wobec zatrudnionych pracowników z tytułu umów o pracę. Wierzytelności spółki wynoszą: 215.179 zł z tytułu dostaw, robót i usług, 4.120.715 zł pożyczki, 43.134 zł rozrachunki z pracownikami, zaś wysokość jej zobowiązań przedstawia się następująco 1.619.325 zł z tytułu dostaw i usług, 4.722.908 zł z tytułu kredytów, 1.110.204 zł zobowiązania do budżetu, 265.650 zł zobowiązania do ZUS, 134.883 zł wynagrodzenia. Do wniosku strona skarżąca załączyła sprawozdanie F-01 – wynik finansowy za 11 miesięcy 2009 roku. Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca przesłała następujące dokumenty: odpis zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 2008 CIT-8 wraz z informacją o odliczeniach od dochodu i od podatku oraz dochodach wolnych i zwolnionych od podatku CIT-8/O, odpis zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 2009 CIT-8, odpisy deklaracji podatkowych VAT-7 dla podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2009, styczeń 2010 i luty 2010, wynik finansowy za 2009 rok, raporty kasowe za okres od 1 stycznia 2010 roku do 25 marca 2010 roku oraz oświadczenie o stanie zatrudnienia i średnim wynagrodzeniu miesięcznym pracowników. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 2 powołanej ustawy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego wnioskująca Fabryka "K" Sp. z o.o. w N. nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym należy zauważyć, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92). . Zauważyć wypada, że spółka nadal funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan upadłości. Z przedłożonego przez stronę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych wynika, że w roku 2009 spółka osiągnęła przychód w wysokości 3.052.549,76 zł, przy kosztach uzyskania przychodów 4.189.812,16 zł, co dało stratę w wysokości 1.137.262,40 zł. Wykazana przez wnioskodawcę strata w ostatnim roku obrotowym nie oznacza jednak, iż nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Zaakcentować również należy, że spółka obecnie prowadzi działalność, która przynosi przychody. Powyższe oznacza, że spółka na bieżąco obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Posiada zatem możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 500 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Kapitał zakładowy strony skarżącej wynosi 3.400.000 zł, zaś wartość środków trwałych wnioskodawcy na dzień 31 grudnia 2009 roku wyniosła 8.015.569,68 zł. Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pogląd ten podziela także orzekający w niniejszej sprawie. Dodać także należy, że poza prowadzoną działalności gospodarczą, spółka posiada także inne możliwości uzyskania środków na prowadzenie postępowania sądowego. W tym zakresie aktualny pozostaje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z dnia 13 września 1937 roku w sprawie o sygn. II C 618/37 (Zb. Urz. 1938, poz. 293), zgodnie z którym spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich, nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość, nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. Podsumowując należy stwierdzić, że dokonana analiza sytuacji finansowej i stanu majątkowego Fabryki "K" Sp. z o.o. w N. nie pozwala na stwierdzenie, że środki, którymi strona dysponuje, nie pozwalają na ponoszenie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).