I SA/Kr 1219/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1219/11 w sprawie ze skargi J.F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania. W uzasadnieniu wniosku jak i uzupełnionym piśmie z dnia 15 listopada 2011r. skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami (ur. 1963 i 1966 r.) oraz rodzeństwem (ur. 1990 i 1999 r.). Skarżąca jest uczennicą III klasy w Technikum nr [...] w N., oddalonym o 49 km od miejsca jej zamieszkania i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Ojciec skarżącej jest właścicielem dwóch domów (o pow. 30 m2 i 246,39 m2) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 7,46 ha (wydzierżawionej osobie trzeciej). Skarżąca nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżąca i jej rodzeństwo są właścicielami po 1/6 udziału w nieruchomości o powierzchni 0,4413 ha (poza tym nie posiada własnego majątku) Matka skarżącej nie osiąga dochodów, a jej ojciec otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 687,72 zł (uległ wypadkowi przy pracy w rolnictwie). Brat skarżącej otrzymuje z tytułu świadczonej pracy (okresowej) wynagrodzenie w wysokości 1400 zł, zaś skarżąca i jej siostra otrzymują zasiłek rodzinny w wysokości – odpowiednio 98 zł i 91 zł. Skarżąca otrzymuje również dodatek za dojazd do szkoły w kwocie 50 zł. Łączny dochód miesięczny gospodarstwa domowego wynosi 2326,72 zł brutto. Skarżąca nie posiada konta bankowego ani nie korzysta ze świadczeń opieki społecznej. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2011 r., Referendarz Sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 243§1, art.244§1,art.245§1i§3,art.246§1pkt2 w zw. z art.258§2pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr153, poz.1270 ze zm. dalej jako p.p.s.a.) Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała bowiem żadnych wydatków, jakie ponosi w związku ze swoim utrzymaniem. Skarżąca nie przedstawiła także żadnych dokumentów pozwalających zweryfikować sytuację majątkową i finansową jej rodziny (poza zaświadczeniem o zarobkach jej brata), co nie pozwoliło na dokonanie oceny możliwości finansowych skarżącej, a co za tym idzie podjęcie decyzji o przyznaniu jej prawa pomocy. W ocenie Referendarza sądowego nic nie stało na przeszkodzie ,aby rodzice wnioskodawczyni z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe i którzy ponoszą jej koszty utrzymania udostępnili dokumenty ,o które wzywano w zarządzeniu z dnia 4 listopada 2011r. Podsumowując Referendarz Sądowy stwierdził, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać w dwóch aspektach : z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych , jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu , z drugiej strony jej możliwości finansowych. Nieudokumentowanie zaś przez skarżącą miesięcznych wydatków rodziny uniemożliwiło rzetelną ocenę sytuacji finansowej , a co za tym idzie podjęcie decyzji o przyznaniu stronie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej J.F. wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że skarżąca złożyła trzy wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych w różnych sprawach sądowoadministracyjnych. Ponadto zdaniem strony skarżącej zarządzenie z dnia 4 listopada 2011 r., wzywające ją do złożenia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji materialnej nie dotyczyło udokumentowania wydatków rodziców skarżącej i jej brata. Ponadto pełnomocnik oświadczyła dodatkowo , że jej córka J.F. posiada trzy udziały w trzech spółkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 245 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w sprawie, co byłoby równoznaczne z przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd jednak rozpoznając żądanie skarżącej uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, iż zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu regulacja w nim zawarta, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przypadku prawa pomocy mamy bowiem do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno zatem sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Sąd stanął na stanowisku, że skarżąca nie wykazała w sposób zupełny i rzetelny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na swoją sytuację materialną. W szczególności nie podano jaką kwotę z tytułu umowy dzierżawy gruntów o powierzchni 7,46 ha otrzymuje jej ojciec oraz jak wynika z treści sprzeciwu w jakich spółkach posiada udziały i jakie z tego tytułu otrzymuje dochody. Ponadto będąc reprezentowana przez swoją matkę Z.F. w złożonym sprzeciwie w dalszym ciągu nie wykazała kosztów utrzymania rodziny. Wskazać przy tym należy , iż fakt ,że skarżąca pozostaje na utrzymaniu rodziców i kontynuuje naukę, nie jest sytuacją nadzwyczajną. Ustawodawca, ustalając zasady ponoszenia kosztów sądowych wziął przecież pod uwagę fakt, iż – co do zasady – osoby o statusie takim, jak skarżąca posiadają zdolność sądową i zdolność procesową w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Bez wątpienia jest to klasyczna sytuacja majątkowa osób stojących na progu dorosłości, a pełna samodzielność finansowa w wieku skarżącej jest rzadko spotykana. Skoro więc ustawodawca nie uznał, że osoby o takim statusie jak skarżąca nie są zwolnione od kosztów sądowych z mocy samego prawa, okoliczność pozostawania na utrzymaniu rodziców po uzyskaniu pełnoletniości i pobierania nauki nie przesądza o przyznaniu skarżącej prawa pomocy. Wskazany wyżej status skarżącej ma jednak znaczenie z uwagi na zakres oceny sytuacji majątkowej, dokonywanej na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wyżej wskazano, na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został zaś sformułowany tak, że uwzględnia sytuację finansową całego gospodarstwa domowego, w którym wnioskodawca pozostaje. Okolicznością niewymagającą dowodu jest przecież fakt, że w społeczeństwie polskim dochody poszczególnych członków rodziny bliskiej stanowią wzbogacenie całego gospodarstwa domowego. Nie można więc rzetelnie ocenić sytuacji majątkowej osoby pozostającej w wieloosobowym gospodarstwie domowym bez pełnej znajomości okoliczności finansowych pozostałych członków rodziny jak i samej skarżącej . Wbrew także twierdzeniu pełnomocnika skarżącej, skarżąca była wzywana zarządzeniem z dnia 4 listopada 2011r. do "udokumentowania miesięcznych wydatków, w szczególności przedstawienie kserokopii faktur i rachunków za media za ostatni okres rozliczeniowy, a także innych związanych z codziennym utrzymaniem (podanie szacunkowej wysokości wydatków na żywność, rachunki za lekarstwa) za dom ojca S.F. oraz drugi dom o pow. 246,39 m2 z wyjaśnieniem, gdzie jest on położony i kto go zamieszkuje". W przekonaniu Sądu z zacytowanego fragmentu zarządzenia wynika, że dokumenty, o które była wzywana skarżąca miały odnosić się do całego gospodarstwa domowego (także więc do rodziców i brata skarżącej), a nie wyłącznie indywidualnie do skarżącej, jak sugeruje się w sprzeciwie. Ponadto, skarżąca po analizie uzasadnienia orzeczenia Referendarza Sądowego, dostrzegając ,że nie przedłożyła stosownych dokumentów miała możliwość dołączyć je do sprzeciwu, czego jednak nie uczyniła . W związku z powyższym, Sąd nie miał możliwości dokonania pełnej oceny w jakiej faktycznie sytuacji majątkowej znajduje się skarżąca. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 §1 pkt2 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.