I SA/Kr 1221/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 września 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2013r. Nr [...] przedmiocie opłaty skarbowej p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 11 lipca 2014r. skarżący W.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję SKO z dnia 29 kwietnia 2013r. wydaną w przedmiocie opłaty skarbowej. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż z powodu bardzo wysokich opłat nie ma możliwości zadośćuczynić żądaniom sądu. Uiszczenie opłat odbiłoby się bowiem negatywnie na rodzinie, zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, z którą deklaruje rozdzielność majątkową oraz w aktualnym stanie rzeczy – również separację ze względu na konflikty. Rodzina utrzymuje się z emerytur obydwojga małżonków w wysokości 900 zł netto – strona oraz 1207 zł netto - małżonka strony. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż sam skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, natomiast co do majątku małżonki – nie ma takiej wiedzy. Nie wykazuje także faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Nie posiada samochodu ani maszyn rolniczych. Nie ma rachunku bankowego. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnia, iż zamieszkiwał w domu córki, jednakże ze względu na konflikty aktualnie nie przebywa pod tym adresem. Rachunki jednakże są wystawiane na niego i on je opłaca. Jako koszty podaje : energia elektryczna 200-350 zł, 468 zł woda i ścieki, 300 zł insulina wnioskodawcy, 130 zł leki nasercowe żony, 170 zł abonament TV, 30 zł wywóz śmieci, 50 zł podatek. Dodatkowo opał, środki czystości, żywność. Nie przedstawia natomiast – mimo wezwania – żadnych dokumentów poświadczających powyższe wydatki. Skarżący oświadcza, iż zna jedynie wysokość emerytury małżonki, nie przedstawia żadnych dokumentów to potwierdzających ani innych dokumentujących dochody, ich źródła , a także majątek i oszczędności małżonki. Nie przedstawia zeznań podatkowych własnych oraz małżonki za 2013r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał jedynie, iż utrzymuje się z dochodów osiąganych z tytułu emerytury. Nie przedstawia żadnych dokumentów potwierdzających aktualne i dotychczasowe wpływy swoje oraz małżonki. Nie przedstawia żądanych zeznań podatkowych za 2013r. Nie wykazuje majątku ani oszczędności małżonki. Nie dokumentuje również ponoszonych wydatków. Orzekający zatem nie ma żadnej obiektywnej możliwości stwierdzić, jaki jest faktyczny dochód rodziny. Skarżący oświadcza, iż pozostaje z małżonką w separacji. Dodaje, iż ma zasądzone alimenty. Twierdzeń tych nie dokumentuje. Wątpliwości orzekającego dotyczą faktu oświadczonej separacji w kontekście innych oświadczeń skarżącego zawartych w dokumentach akt sądowych. Skarżący z jednej strony podaje, iż gospodaruje sam, a z drugiej , iż uiszczenie należnych opłat odbije się negatywnie na jego rodzinie. Jako własne wydatki, do których uiszczania się deklaruje podaje środki na leki nasercowe dla żony gdy tymczasem z doświadczenia życiowego wynika, iż w przypadku faktycznego konfliktu nie partycypuje się w kosztach życia małżonka. Wątpliwym również w tym kontekście wydaje się być stwierdzenie skarżącego co do miejsca jego pobytu i prowadzenia gospodarstwa domowego samotnie czy też z innymi osobami ( córka, jej rodziną ), szczególnie wobec oceny wysokości opłat za media i kosztów utrzymania domu, które podaje. Nie określenie i nie udokumentowanie przez skarżącego aktualnych dochodów własnych oraz małżonki, wątpliwości co do faktycznego gospodarstwa domowego skarżącego i faktycznej liczby jego członków, brak wiedzy o majątku małżonki ( rozdzielność majątkowa nie wyłącza obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami ) nie daje podstaw do stwierdzenia, iż skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż nie jest w stanie pokryć należnych kosztów sadowych. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego, dochodów jego rodziny, faktycznych środków finansowych rodziny i jej majątku. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).