I SA/Kr 1244/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.O. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 stycznia 2017 r. oddalającego wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi w sprawie ze skargi Z.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 sierpnia 2016 r. nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z.O. – dalej skarżący, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących opłatę od skargi. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada on żadnego majątku nieruchomego, przedmiotów wartościowych, ani oszczędności. Jego wydatki na lekarstwa wynoszą 500 zł. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, iż aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jest wpisany na listę osób wymagających pomocy w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej. Trudna sytuacja spowodowana jest przede wszystkim złą kondycją psychiczną wnioskodawcy, bowiem z uwagi na załamanie nerwowe pozostaje on w stałym leczeniu psychiatrycznym. Leczenie trwa od 1986 roku. Stan zdrowia wnioskodawcy wymaga zakupu środków farmakologicznych, które są dość kosztowne oraz uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy, a tym samym zarobkowania. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie Grodzkiego Urzędu Pracy z dnia 14 września 2016 r. potwierdzające fakt zarejestrowania wnioskodawcy jako osoby bezrobotnej od dnia 30 grudnia 2015 roku bez prawa do zasiłku, zaświadczenia lekarskie potwierdzające stan jego zdrowia (z lat 1986 i 1987) oraz orzeczenia w sprawie zdolności do służby wojskowej. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2016 r. został on wezwany, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: - udokumentowanie tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem ul. C. w K. oraz wykazania czyją własność stanowi ta nieruchomość; - złożenie oświadczenia czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi członkami rodziny – w drugim przypadku należało wymienić osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym podając ich imiona, nazwiska, stopień pokrewieństwa oraz wykazać stan majątkowy tych osób (nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe), źródło i wysokość ich miesięcznych dochodów; - przedłożenie odpisu zeznania podatkowego skarżącego za rok 2015 oraz odpisów zeznań podatkowych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za rok 2015; - wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - oświadczenia z jakiego źródła skarżący aktualnie czerpie dochody na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji; - oświadczenia czy skarżący korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak, to w jakiej formie i z jaką częstotliwością (należało przedłożyć kopię ostatniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy); - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, itp. oraz - udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie. W wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może zostać uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 15 listopada 2016 roku i 23 listopada 2016 r. przesyłka skierowana do Z.O. na adres podany w skardze, zawierająca wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, powróciła do tut. sądu z adnotacją "Zwrot nie podjęto w terminie". W związku z powyższym przesyłkę należało uznać za skutecznie doręczoną z dniem 29 listopada 2016 r. Stosownie bowiem do treści art. 73 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, a zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, które umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w podanym terminie pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, w jakim pismo pozostawało w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. W związku z powyższym, siedmiodniowy termin przewidziany na złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. upływał skarżącemu z dniem 6 grudnia 2016 r. Wezwanie nie zostało wykonane. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia treść art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wskazując, że nie odnosząc się w żaden sposób do skierowanego do niego wezwania skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych we własnym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw. W uzasadnieniu ponownie podkreślił, że zmaga się z depresją i załamaniem nerwowym, spodobanym wydarzeniami związanymi z kontrolą skarbową oraz śmiercią najbliższej osoby. Skarżący wskazał nadto, że podany przez niego adres przy ul. C. w K. służy tylko do obierania korespondencji, nie jest on tam ani zameldowany i ani nie jest właścicielem tego mieszkania. Podniósł on również, że z nikim nie prowadzi gospodarstwa domowego, nie podsiada nieruchomości i związku z tym nie ponosi opłat czynszowych, a konto bankowe jest zajęte przez komornika. Do sprzeciwu nie załączono dokumentów na jego poparcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) dalej p.p.s.a. stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych obejmujących opłatę od skargi. Okoliczności przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalają uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, iż skarżący pomimo wyraźnego wezwania nie wykonał wezwania referendarza sądowego i nie udokumentował m.in. tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości przy ul. C. w K., nie przedłożył odpisu zeznania podatkowego za 2015 rok, ani wyciągów z rachunków bankowych, których analiza pozwoliłaby na ustalenie rzeczywistej wielkości środków finansowych pozostających do jego dyspozycji, a nadto nie udokumentował również wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem i leczeniem. Sąd zatem nie dysponował podstawowymi danymi w przedmiocie źródeł utrzymania skarżącego, a są to informacje na tyle istotne, że bez ich wyjaśnienia nie jest możliwe uwzględnienie złożonego wniosku nawet w części. Wskazać w tym miejscu należy, że owszem w sprzeciwie skarżący podnosi, że nie podsiada nieruchomości a podany przez niego adres przy ul. C.w K. służy tylko do obierania korespondencji, że z nikim nie prowadzi gospodarstwa domowego, a konto bankowe jest zajęte przez komornika, jednakże na poparcie tych twierdzeń nie przedłożył stosownych dokumentów, które mogłyby je potwierdzić. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał zatem, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej oraz ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im dokładniej udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny, w przeciwnym bowiem razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy