I SA/Kr 1256/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 sierpnia 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić S.T. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych (wydatków i opłat). Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 9.200 zł. Skarżący posiada udziały w spółce C. Sp. z o.o. o wartości 7.758 zł oraz samochody: Toyota Land Cruiser rok prod. 2004 i Mitsubishi L200, rok prod. 2004. Nie dysponuje on majątkiem nieruchomym, ani zasobami pieniężnymi. Wydatki wnioskodawcy przedstawiają się następująco: bieżące koszty utrzymania wraz z kosztami paliwa i ubezpieczenia aut ok. 4.000 zł oraz rata kredytu 3.600 zł miesięcznie. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, iż nie posiada środków na uiszczenie opłaty od skargi ze względu na swoją sytuację finansową, w tym przeprowadzoną egzekucję w związku z wydaną w niniejszej sprawie decyzją Dyrektora Izby Skarbowej. W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, S.T. został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Odnosząc się do wezwania skarżący potwierdził, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nieruchomość, w której zamieszkuje na zasadzie służebności stanowi własność jego żony, z którą posiada rozdzielność majątkową. Wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem, na które składają się również koszty wyżywienia, ubrania oraz utrzymania samochodów i koszty telefonów wynoszą około 4.000 zł. Do pisma z dnia 22 grudnia 2016 roku skarżący załączył następujące dokumenty: zeznanie PIT-37 za 2015 rok (przychód w 2015 roku wyniósł 84.062,50 zł przy kosztach jego uzyskania 1.335 zł, co dało dochód 82.727,50 zł), zaświadczenie z dnia 19 grudnia 2016 roku o zatrudnieniu w spółce C. Sp. z o.o. na stanowisku Prezesa Zarządu z średnim miesięcznym wynagrodzeniem netto 17.489,83 zł oraz harmonogram spłaty rat kredytowych w ramach zaciągniętego w 2013 roku kredytu hipotecznego na kwotę 800.000 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak - Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi. Choć nie został on jeszcze formalnie ustalony, to należy przyjąć, że wyniesie 2.000 zł zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.). W ocenie referendarza sądowego skarżący nie spełnia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Po pierwsze S.T. złożył oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, które jest bardzo ogólnikowe i niepełne. Brak w nim między innymi informacji dotyczących struktury ponoszonych wydatków, podana jest tylko ogólna ich suma. Pomimo wyraźnego wezwania o udokumentowanie wysokości ponoszonych kosztów odpowiednimi rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy (m. in. za prąd, gaz, wodę, itp.), skarżący pominął tę kwestię milczeniem, oświadczając ponownie, że na utrzymanie własne, tj. wyżywienie, ubranie i ubezpieczenie, a także na utrzymanie samochodów oraz telefony wydaje miesięcznie kwotę 4.000 zł. Skarżący nie wykonał też wezwania referendarza sądowego do udokumentowania tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem Ciche 292A. Podał, że nieruchomość ta stanowi własność jego żony, z którą posiada rozdzielność majątkową, a on korzysta z tej nieruchomości na zasadzie służebności. W tym miejscu należy zaakcentować, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Podnoszony przez skarżącego fakt pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.i.o.) (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 216/09 i z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09). Z tych względów, skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim, zamieszkuje w domu stanowiącym własność żony, powinien podać dokładne informacje konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony lub udokumentować, że ma orzeczoną separację, czego jednak nie uczynił. Wbrew wezwaniu S.T. nie przedłożył wykazu posiadanych rachunków bankowych, ani wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, ani nie złożył w tym zakresie żadnych dodatkowych oświadczeń. Podkreślić należy, że analiza przepływu środków na rachunkach bankowych ma istotne znaczenie przy ocenie możliwości płatniczych strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Ważna jest nie tylko kwestia wysokości środków finansowych zgromadzonych na takim rachunku, ale również obrotu tymi środkami celem ustalenia, czy wnioskujący o prawo pomocy nie wyzbywa się posiadanych środków w okresie, kiedy ciąży na nim obowiązek poniesienia kosztów sądowych. Z drugiej jednak strony przedstawione dokumenty źródłowe w postaci zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 rok, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości zatrudnienia oraz harmonogramu spłaty rat kredytowych nie charakteryzują S.T. jako osoby ubogiej W roku 2015 przychód skarżącego wyniósł 84.062,50 zł, a jego średnie miesięczne wynagrodzenie netto za okres ostatnich trzech miesięcy wynosi 17.489,83 zł (na podstawie "zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia" z dnia 19 grudnia 2016 roku). Trudno zatem uznać skarżącego za osobę wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Dysponując środkami finansowymi we wskazanej wysokości wnioskodawca ma możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu siebie i swojej rodziny. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Tym bardziej, że wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie jest niemal dziewięciokrotnie niższa niż miesięczne zarobki wnioskodawcy. Odnośnie podnoszonego przez S.T. faktu spłacania kredytu bankowego należy podkreślić, że korzystanie przez stronę z zobowiązania kredytowego potwierdza, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Nie jest zatem osobą ubogą, która może zaspokoić tylko konieczne koszty utrzymania. Brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 31 maja 2016 r., sygn. I OZ 464/16). Zwłaszcza, że wysokość zaciągniętego w 2013 roku kredytu hipotecznego wynosi 800.000 zł, a aktualnie spłacana rata miesięczna kredytowa - ponad 8.000 zł. Kwota ta przewyższa czterokrotnie wartość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Na koniec orzekający pragnie zwrócić uwagę na nieścisłości w składanych przez skarżącego oświadczeniach. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 1 grudnia 2016 roku S.T. wykazał dochód netto z wynagrodzenia za pracę w wysokości 9.200 zł, zaś potwierdzona przez pracodawcę średnia wysokość jego dochodu za ostatnie trzy miesiące wynosi 17.489,83 zł. Znaczne rozbieżności dotyczą również wysokości raty kredytowej. Z przedłożonego harmonogramu (wydruk z dnia 22 grudnia 2016 roku) wynika, że rata kredytu na dzień 30 listopada 2016 roku wynosiła 8.063,86 zł, a na dzień 30 grudnia 2016 roku 8.077,22. Tymczasem skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że rata kredytu wynosi 3.600 zł. Wskazane rozbieżności budzą wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń strony skarżącej i tym bardziej potwierdzają zasadność wezwania strony do potwierdzenia składanych oświadczeń dokumentami źródłowymi. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.