I SA/Kr 1256/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 sierpnia 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić Wyrokiem z dnia 22 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę S. T. w niniejszej sprawie. Skarżący reprezentowany przez adw. M. Z. wniósł skargę kasacyjną od przedmiotowego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie go od kosztów sadowych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 25.000 zł. Skarżący posiada udziały w spółce C. Sp. z o.o. o wartości 7.758 zł oraz samochody: Toyota Land Cruiser rok prod. 2004 i Mitsubishi L200, rok prod. 2004. Nie dysponuje on majątkiem nieruchomym, ani zasobami pieniężnymi. Wydatki wnioskodawcy przedstawiają się następująco: bieżące koszty utrzymania wraz z kosztami paliwa i ubezpieczenia aut ok. 4.000 zł oraz kredyt (do spłaty pozostała kwota 250.000 zł). W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż nie posiada środków na uiszczenie opłaty od skargi ze względu na swoją sytuację majątkową, w tym przeprowadzoną egzekucję w związku z decyzją Dyrektora Izby Skarbowej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 września 2017 r. pełnomocnik S. T. został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez jego podpisanie przez skarżącego. W zakreślonym terminie brak został uzupełniony. Zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 16 października 2017 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, a zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2018 r. termin do uzupełnienia wniosku został przedłużony o 7 dni. Za pismem z dnia 16 lutego 2018 r. skarżący przesłał dodatkowe oświadczenia i dokumenty, z których wynika, że nieruchomość, w której zamieszkuje stanowi własność jego żony, B. T.. Skarżący ponosi połowę kosztów utrzymania nieruchomości w kwocie ok. 2.000 zł miesięcznie. Wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, ani innymi członkami rodziny, posiada rozdzielność majątkową. Jego koszty utrzymania za ostatni okres rozliczeniowy wynoszą łącznie średnio 6.000 zł miesięcznie. S. T. jest zatrudniony w firmie C. Sp. z o.o. na stanowisku Prezes Zarządu. Jego wynagrodzenie brutto za miesiąc listopad 2017 r. wyniosło 38.475,79 zł, za grudzień 2017 r. 35.926,37 zł, a za styczeń 2018 r. 35.926,37 zł (na postawienie zaświadczenia z dnia 13 lutego 2018 r.), zaś kwota wynagrodzenia netto wynosi odpowiednio 25.098,15 zł, 25.104,78 zł i 25.104,78 zł (na podstawie potwierdzenia wykonania przelewu krajowego w banku Alior Bank). W roku 2016 skarżący osiągnął przychód w wysokości 171.500 zł przy kosztach jego uzyskania 1.223,75 zł, co dało dochód w wysokości 170.276,25 zł (na podstawie PIT-37). Wnioskodawca wraz ze swoją żoną zaciągnęli w 2016 r. w Banku Spółdzielczym w C. kredyt hipoteczny w wysokości 2.200.000 zł, a wysokość miesięcznej raty wynosi 13.674,90 zł (umowa kredytu zabezpieczonego hipotecznie na dowolny cel zawarta w dniu 20 grudnia 2016 r. między Bankiem Spółdzielczym w C. a S. T. i B. T.). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak - Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W ocenie referendarza sądowego skarżący nie spełnia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zacząć należy od tego, że mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie przedłożył wszystkich oświadczeń i dokumentów kluczowych z punktu widzenia oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Przede wszystkim nie wykazał on stanu majątkowego swojej żony, B. T., zasłaniając się zawartą między małżonkami umową wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Z tych względów, skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim, zamieszkuje w domu stanowiącym własność żony, powinien podać dokładne informacje konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony, czego jednak nie uczynił. Pomimo wezwania do przedłożenia wykazu wszystkich rachunków bankowych (w tym rachunku nr [...], z którego opłacany był wpis od skargi w wysokości 2.000 zł) oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, skarżący nie wywiązał się w sposób prawidłowy z nałożonego na niego obowiązku. Za wykonanie tego obowiązku nie sposób uznać bowiem nadesłania trzech potwierdzeń wykonania przelewów wynagrodzenia za miesiące listopad 2017 r, grudzień 2017 r. i styczeń 2018 r. na rachunek bankowy nr [...] w Alior Banku. Ponadto, wbrew wezwaniu skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w miesiącu wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem (m. in. dotyczących opłat za prąd, gaz, wodę, itp.), nie załączył też spisu wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, utrzymanie samochodów, ewentualne leczenie. Podał jedynie ogólną sumę miesięcznych wydatków zamykających się kwotą 6.000 zł. Podkreślić jednak należy, że przedłożone dokumenty źródłowe w postaci zeznania podatkowego PIT-37 za 2016 rok, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia oraz umowy kredytowej nie charakteryzują S. T. jako osoby ubogiej. W roku 2016 skarżący osiągnął dochód w wysokości 170.276,25 zł, a jego miesięczne wynagrodzenie brutto za pracę wynosi ponad 35 tys. zł (netto ponad 25 tys. zł). Trudno zatem uznać skarżącego za osobę wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Dysponując środkami finansowymi we wskazanej wysokości wnioskodawca ma możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu siebie i swojej rodziny. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Tym bardziej, że wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Jest to kwota niemal symboliczna w zestawieniu z miesięcznymi dochodami wnioskodawcy. Odnośnie podnoszonego przez S. T. faktu spłacania kredytu bankowego należy podkreślić, że korzystanie przez stronę z zobowiązania kredytowego potwierdza, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Nie jest zatem osobą ubogą, która może zaspokoić tylko konieczne koszty utrzymania. Brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 31 maja 2016 r., sygn. I OZ 464/16). Zwłaszcza, że wysokość zaciągniętego w 2016 roku kredytu hipotecznego wynosi 2.200.000 zł, a aktualnie spłacana miesięczna rata kredytowa – wynosi 13.674,90 zł. Kwota ta wielokrotnie przewyższa wartość wpisu od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.