I SA/Kr 126/13

Dnia 24 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.P. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 26 kwietnia 2013r. sygn. akt I SA/Kr 126/13 w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 22 listopada 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów A.P. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą po firmą: "T" A. P., [...]. Żona zatrudniona jest w Samodzielnym Publicznym Miejskim Zakładzie Opieki Zdrowotnej w B. i otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 2844 zł brutto. W 2012r. z tego tytułu uzyskała 35.033,98 zł. dochodu. Na koncie prowadzonym przez Bank Pekao S.A. posiada dostępne środki w kwocie 2360,33 zł, jest też właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 0,80 a oraz samochodu osobowego marki Renault Clio, rok prod. 1998. Rodzina mieszka w domu należącym do osoby trzeciej. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką zabezpieczającą kredyt zaciągnięty przez A. P. w Banku Pekao S.A. na kwotę 262.670,81 zł, który nie jest obecnie spłacany. Wnioskodawca posiada również zobowiązania z tytułu drugiego kredytu w wysokości 30.578,31 zł., zaciągniętego na zakup ciągnika. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. 800 zł i obejmują m.in.: opłatę za wodę i odprowadzanie ścieków – 264,34 zł., opłatę za telefon – 136,18 zł., opłatę za energię elektryczną – 214,87 zł., opłatę za gaz – 103,65 zł., opłatę za telewizję – 52,22 zł. Wnioskodawca jest zadłużony na kwotę ok. 1.000.000 zł. W tym stanie rzeczy referendarz odmówił zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzając, że wnioskodawca nie dość dokładnie wywiązał się z obowiązku przedstawienia żądanych dokumentów i informacji, w szczególności nie przedstawił zeznania podatkowego za 2012r., uniemożliwiając weryfikację jego sytuacji finansowej. Od powyższego postanowienia skutecznie wniesiono sprzeciw. Wnioskodawca dołączył do niego zeznanie podatkowe za 2013 r., wyjaśniając, że w zakreślonym poprzednio terminie nie było to możliwe, gdyż dopiero 30 kwietnia 2013r. zeznanie to zostało złożone. Z zeznania tego wynika, że w 2012r. wnioskodawca nie uzyskał żadnego przychodu, a koszty jego działalności wyniosły 920 zł. Art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. u z 2012r. poz.270 ze zm. dalej- p.p.s.a.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. Nr 55, poz. 499), od 1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Ponadto z ugruntowanego już orzecznictwa wynika, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wysokość opłaty oceniana jest bowiem w świetle okoliczności faktycznych sprawy, odnoszących się do zdolności skarżącego do jej uiszczenia (por. orzecz. Webb przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 9353/81, czy Kreuz I przeciwko Polsce z dnia 19.06.2001 r., skarga nr 28249/95). W ocenie tut. Sądu skarżący wykazał, że zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. W chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest wynagrodzenie otrzymywane przez jego żonę, w wysokości ok. 2800 zł brutto. Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, co zostało potwierdzone ostatnim zeznaniem podatkowym, nie posiada też znaczącego majątku. Zamieszkuje w domu stanowiącym własność osoby trzeciej, obciążonym do tego hipoteką, zabezpieczającą jego zobowiązania kredytowe. Jednocześnie wnioskodawca przedstawił dokumenty, które potwierdzają jego wysokie zadłużenie. Z samych nakazów zapłaty wynika, że łączna wysokość jego zobowiązań pieniężnych, z pominięciem należnych odsetek wynosi ok. 808.300 zł. Ponadto wnioskodawca zobowiązany jest do wydania szeregu pojazdów mechanicznych i ciążą na nim zobowiązania kredytowe. Jednocześnie wysokość kosztów sądowych w sprawach o sygn.. akt od I SA/Kr 122/13 do I SA/Kr 128/13 wynosi w sumie 1400 zł. Biorąc pod uwagę sytuację finansową wnioskodawcy, a w szczególności fakt, że nie uzyskuje on żadnych dochodów, a ciążą na nim ogromne zobowiązania finansowe, Sąd uznał za zasadne udzielenie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z wyżej wymienionych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.