I SA/Kr 1265/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 maja 2017 r. sprzeciwu M.C. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 1265/16. M. C., reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lipca 2016 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu. Skarżący wniósł również skargi na 5 innych decyzji Dyrektora Izby Celnej (sprawy zarejestrowano pod sygnaturami I SA/Kr 1265/16 – 1270/16). Następnie we wszystkich sprawach Skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych ze względu na fakt, że w 2007 r. miał ciężki wypadek, który spowodował u niego uraz głowy i trwały niedowład kończyn dolnych i częściowo górnych. W związku z tym w latach 2008-2009 przeszedł rehabilitacje w N. ale obecnie jego stan zdrowia nie pozwala na prowadzenie działalności gospodarczej ani na podjęcie pracy zarobkowej. Dlatego też pozostaje na utrzymaniu żony N. C. ur. w 1978 r., której działalność gospodarcza nie przynosi zysków. W oświadczeniu zawartym w formularzu PPF wnioskodawca wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i córkami. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwie córki: I. D. ur. w 1999 r. oraz C. P. ur. w 2004 r. a miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: spłatę kredytu w wysokości 3.000 zł, opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci i inne opłaty za dom w wysokości 1.000 zł oraz wydatki na jedzenie i środki czystości w kwocie 1000 zł. Wskazał, że nie posiada rachunków na ww. wydatki, gdyż nie wiedział, że będzie zobowiązany do ich przedstawienia, a nadto kwoty te są pokrywane przez jego żonę. Wskazał, że nie posiada żadnych innych źródeł utrzymania. Zaznaczył też, iż nie posiada oszczędności oraz przedmiotów o wartości pow. 5.000 zł, jest właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 120 m2 znajdującego się w K. przy ul. B., o wartości ok. 500.000 zł. Podniósł również, że jego zadłużenie wobec urzędu skarbowego, banków i innych instytucji wynosi ok. 10.000.000 zł, a alimenty na małoletnie córki płacone są przez jego matkę. Referendarz uznając, że dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, wezwał go, pod rygorem oddalenia wniosku, do przedłożenia: - spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z kont bankowych M. C. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z kont bankowych N. C. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z ich lokat bankowych, - zeznań podatkowych M. C. za 2015 r. - zeznań podatkowych N. C. za 2015 r. - zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością, współwłasnością M. C.(obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku, - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością M.C. , - dowodów przelewów, przekazów rat kredytowych, za ostatni miesiąc, - orzeczenia (lub jego kserokopii) zasądzającego alimenty na rzecz małoletnich córek M.C., - dowodów na okoliczność zadłużenia wnioskodawcy. W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącego przesłał oświadczenie M.C.z dnia 3 stycznia 2017 r., w którym poinformował on, że od dnia 1 października 2016 r. pozostaje z żoną w faktycznej separacji i w najbliższych tygodniach złoży do sądu pozew o rozwód. Następnie referendarz, w kontekście zmiany relacji wiążących Skarżącego z żoną, która w całości finansowała jego utrzymanie, wezwał go, pod rygorem oddalenia wniosku, do przedłożenia: spisu miesięcznych wydatków, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, wyciągów z kont bankowych, wyciągów z lokat bankowych, zeznań podatkowych za 2016 r. lub odpowiedniego zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskanych dochodach w 2016 r., zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących jego własnością lub współwłasnością lub o ich braku, oświadczenia określającego czyją własnością jest mieszkanie przy ul. B.w K. wraz z odpisem księgi wieczystej tej nieruchomości (lub jego kserokopią, bądź też numerem księgi wieczystej), oświadczenia określającego z jakich źródeł uzyskuje pieniądze na bieżące utrzymanie, dowodów przelewów, przekazów rat kredytowych, za ostatni miesiąc, orzeczenia (lub jego kserokopii) zasądzającego alimenty na rzecz małoletnich córek Skarżącego, dowodów na okoliczność zadłużenia wnioskodawcy, kserokopii złożonego pozwu o rozwód. W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącego przesłał jedynie kserokopię tego samego oświadczenia M. C. z dnia 3 stycznia 2017 r. Postanowieniem z dnia 17 marca 2017 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz wskazał, że Skarżący praktycznie dwukrotnie nie wywiązał się z obowiązków wynikających z wystosowanych do niego wezwań. Nie nadesłał przedmiotowych dokumentów bardzo istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. Stwierdził, że brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwił wspomnianą analizę, co z kolei wykluczało przyznanie prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżący złożył w terminie sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że referendarz zarzucił mu niepodanie danych dotyczących majątku żony. Wskazał, że posiada z żoną rozdzielność majątkową i prowadzą całkowicie odrębną politykę finansową, co przekłada się na brak możliwości uzyskania przez Skarżącego danych żądanych przez Sąd. Podniósł, że przed Sądem zalega kilkadziesiąt spraw Skarżącego obejmujących ten sam stan faktyczny (różne pojazdy). Łączne koszty postępowania będą opiewać na kilkadziesiąt tysięcy złotych, na co Skarżący nie ma środków. Podał, że według jego wiedzy jedyny majątek – mieszkanie przy ul. B., zostało sprzedane na licytacji komorniczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.) od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie natomiast do art. 260 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy wskazać, że obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II FZ 1948/14 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, że zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 26 września 2013 r., sygn. II OZ 792/13, postanowienie NSA z 16 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 26/12) Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to art. 255 P.p.s.a. poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, co stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 11 lutego 2014 r., sygn. II FZ 1474/13, postanowienie NSA z 15 marca 2012 r., sygn. II FZ 175/12), Należy podkreślić, że w sprawie niniejszej mimo dwukrotnego wezwania przez referendarza Skarżący nie uczynił zadość wezwaniom, ograniczając się do zdawkowego oświadczenia. Nie nadesłał dokumentów istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej, co nakazuje uznanie jego oświadczeń z formularza za gołosłowne. Słusznie referendarz zwrócił uwagę, że aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze Skarżącego, należy dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć Wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy. W przypadku Skarżącego nie wiadomo z jakich źródeł pozyskuje on obecnie pieniądze na bieżące utrzymanie, jakiego rzędu są to kwoty i jak się one mają do wartości jego wydatków. Skarżący nie przedstawił zatem podstawowych danych, będących bazą analizy przedmiotowego wniosku. W świetle powyższego Sąd stwierdza, że referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec wskazanych okoliczności, w szczególności nieprzesłania dokumentów źródłowych trafnie referendarz stwierdził, że Skarżący nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawił swoją sytuację finansową. Orzekający nie miał więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był Wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może bowiem opierać się na niekompletnych danych (por. postanowienie NSA z 3 kwietnia 2014 r., sygn. II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. II FZ 733/10). Odnośnie zarzutów zawartych w sprzeciwie należy wskazać, że wbrew stanowisku Skarżącego, referendarz nie stwierdził braków w dokumentacji jedynie dotyczących majątku jego żony, ale także jego majątku osobistego. Skarżący skutecznie uniemożliwił ocenę tego majątku, mimo stosownych wezwań obejmujących spis jego miesięcznych wydatków, wyciągów z jego kont bankowych, jego zeznań podatkowych, zaświadczenia o samochodach będących jego własnością, czy też oświadczenia określającego z jakich źródeł uzyskuje pieniądze na bieżące utrzymanie. W tych okolicznościach fakt, że w tej chwili przed Sądem Skarżący zainicjował więcej spraw (6, a nie jak podniósł Skarżący kilkadziesiąt), nie może mieć żadnego znaczenia. Odnośnie zaś podnoszonej przez Skarżącego rozdzielności majątkowej i prowadzenia odrębnej polityki finansowej, należy wskazać, że możliwości płatnicze Skarżącego nie mogą być ocenione w oderwaniu od sytuacji finansowej osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności żony. Zawarcie umowy wyłączającej wspólność majątkową nie niweczy obowiązku wzajemnej pomocy pomiędzy małżonkami. Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.