I SA/Kr 128/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] znak. [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2003r. p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą w - części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu [...] lutego 2008r. W. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Wskazuje iż aktualne możliwości finansowe, w związku z wysokością zobowiązania wg Dyrektora Izby Skarbowej, nie pozwalają na ustanowienie adwokata z wyboru. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku oraz trójką dzieci. Pełnoletnia córka skarżącego studiuje na I roku studiów w T. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej, którą prowadzi wnioskodawca, przynoszącej, wedle oświadczenia, dochód w wysokości około 1500,00 zł miesięcznie. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności ani cennych ruchomości. Z dokumentów nadesłanych na wezwanie Sądu wynika jednakże, iż skarżący zamieszkuje wraz z rodziną przy ul. B. w T. Nie wyjaśniono natomiast, pomimo wezwania Sądu, do kogo należy i jakiej powierzchni jest to mieszkanie oraz drugie mieszkanie przy ul. L. w T, które skarżący podaje jako adres do korespondencji, a także adres ten widnieje na zeznaniach podatkowych skarżącego. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż dla oceny sytuacji finansowej i materialnej wnioskodawcy istotne znaczenie ma również stan majątkowy osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto z nadesłanego zeznania podatkowego za rok 2007 wynika, iż przychód z działalności gospodarczej skarżącego w 2007 roku wyniósł 1 659 255,00 zł, natomiast dochód szacuje się na kwotę 8 259,00 zł. W aktach sprawy znajdują się także dokumenty potwierdzające zły stan zdrowia wnioskodawcy, oświadczenia lekarza [...], karty informacyjne ze Szpitala Wojewódzkiego w T. poświadczające, iż skarżący cierpi na chorobę [...] Skarżący w uzupełnieniu swego wniosku wyjaśnił ponadto, iż koszty utrzymania kształtują się na poziomie 770 zł miesięcznie, natomiast koszty konsumpcji bieżącej - 1600,00 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowane zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów , także sądowych. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony - jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, obciążenia budżetu domowego, bezrobocie żony i wielość spraw założonych w sądzie, wiążący się z koniecznością poniesienia znacznych kosztów we wszystkich tych sprawach, w kontekście również wysokości należnych od złożonych skarg wpisów, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, Sąd uznał, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca posiada jednak bowiem stały, pewny dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Przychód z tego tytułu wyniósł w 2007 roku aż 1 659 255,00 zł. A zatem skarżący na bieżąco obracał w trakcie roku znacznymi kwotami pieniędzy. Skarżący nie wyjaśnił także, dlaczego jego żona nie podejmuje żadnej pracy w celu poprawy sytuacji bytowo - majątkowej rodziny. Nie wskazał bowiem, iż nie może ona podjąć pracy z uwagi na np. zły stan zdrowia uniemożliwiający zatrudnienie. Można zatem uznać, iż nie wykorzystuje ona swoich możliwości zarobkowych w celu poprawy ogólnej sytuacji majątkowej rodziny itp. Wnioskodawca przedstawił co prawda zaświadczenia lekarskie i karty pobytu w szpitalu, jednakże poświadczają one jedynie o słabym zdrowiu skarżącego, a nie o obciążeniach finansowych z tym związanych. Jak wynika z dokumentów uzupełniających wniosek, skarżący posiada też majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkań ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto skarżący podniósł , że ponosi duże koszty związane z utrzymaniem wyliczając je na kwotę 770,00 zł ( koszty opłat mieszkaniowych, telefonu, Internetu, prądu, gazu ) i koszty bieżącej konsumpcji na kwotę 1600 zł. W tym miejscu orzekający pragnie zaznaczyć, iż podane wydatki na łączną kwotę 2 370,00 zł znacznie przewyższają wykazany w oświadczeniu o wysokości dochodów, zamieszczonym w formularzu wniosku, dochód osiągany przez wnioskodawcę, a stanowiący jedyne - jak wskazuje strona - źródło utrzymania rodziny. Z uwagi na powyższe, od razu pojawiają się zatem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego strony i jej faktycznych dochodów. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy w - części od należnego od skargi wpisu sądowego, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).