I SA/Kr 1284/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Syndyka Masy Upadłości Pierwszej [...] "F. " S.A. z siedzibą w C. w upadłości likwidacyjnej od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2018r., sygn. akt I SA/Kr 1284/17 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie z wpisu od skargi w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2017r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 19 marca 2018r., sygn. akt I SA/Kr 1284/17, zwalniające stronę skarżącą z wpisu od skargi w ˝ części, w pozostałym zakresie wniosek oddalające. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Syndyka Masy Upadłości Pierwszej [...] "F. " S.A. z siedzibą w C. w upadłości likwidacyjnej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie z wpisu od skargi, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 18 września 2017r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016r. Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów, wartość kapitału zakładowego strony skarżącej wynosi – 25 264 247,78 zł, a wartość środków 17 856 618,69 zł. Rok 2016 zamknięty został przez podmiot zyskiem w wysokości 2 354 574,37. Dochód podatkowy wyniósł natomiast 1 781 890,90 zł, przy przychodzie na poziomie 6 292 542,08 zł. Saldo konta bankowego masy upadłości ma wartość 101 863,47 zł. Masa upadłości posiada lokatę na kwotę 3 200 000 zł. Suma ta pochodzi ze sprzedaży zabezpieczonych rzeczowo środków trwałych - nieruchomości i jest objęta planami podziału, którymi zajmuje się Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia, Wydział VIII ds Upadłościowych i Naprawczych, pod sygn. akt VIII GUp [...] Przykładowe wydatki strony skarżącej obejmują: wynagrodzenie pracowników 33 100 zł, koszty ochrony 25 000 zł, koszty mediów – 10 000 zł, miesięczne raty podatku – 116 000 zł, opłatę za użytkowanie wieczyste – 150 000 zł, płatne rocznie. Postanowieniem z dnia 19 marca 2018r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3 i § 4, art. 246 § 2 pkt.2 w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwolnił stronę skarżącą z wpisu od skargi w ˝ części, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W sprzeciwie od ww. postanowienia strona skarżąca zaskarżyła je w części, tj. w zakresie pkt II i podniosła, że zaległości masy upadłości w ramach I kategorii wynoszą już ponad 5 milionów złotych (podatek od nieruchomości za lata 2014-16 wynosi 4,500000 zł, który to na bieżąco jest opłacany, a sprawy dotyczące jego wysokości są rozpatrywane przez Sąd, m.in. w niniejszym postępowaniu oraz postępowaniu I SA/Kr 917/16. Wskazano, że zaległości pracownicze, po ogłoszeniu upadłości, to 675.000 zł, a opłaty za wieczyste użytkowanie 384.831,83 zł. Podano, że pozostają jeszcze inne należności związane z działalnością masy upadłości i w tym zakresie, powołano się na poprzednie pisma. Strona skarżąca zwróciła uwagę, że postępowanie upadłościowe, prowadzone wobec Pierwszej [...] w [...] "F. " S.A., prowadzone jest zgodnie z przepisami sprzed nowelizacji z dnia 15-ego maja 2015r., Syndyk nie może skorzystać z dobrodziejstw, jakie dają mu art. 230 p.u. i art. 343 p.u. w nowym brzmieniu. Ww. przepisy nadają prymat należnościom z tytułu kosztów sądowych, przed pozostałymi należnościami, wynikającymi z działalności Syndyka - z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają – również inne zobowiązania, masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Strona skarżąca uznała, że w zaistniałym stanie prawnym masy upadłości (tj. sprzed nowelizacji z dnia 15-ego maja 2015r.), koszty sądowe nie mają prymatu, lecz poddane są zasadzie stosunkowości. W efekcie, zdaniem strony skarżącej, mając na uwadze, właśnie tę zasadę, obniżenie wpisu o połowę, stanowi naruszenie owej zasady, w sytuacji, gdy pozostali wierzyciele masy w I kategorii mogą być zaspokojeni maksymalnie w znacznie niższym ułamku – około [...] (stosunek posiadanej przez syndyka kwoty na rachunku bankowym do należności wskazanej w I kategorii wierzytelności). Zważywszy na powyższe wniesiono o przyznanie prawa pomocy, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Natomiast częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od ponoszenia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane", wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016r., sygn. II FZ 1083/15). Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego należy stwierdzić, że jest ono prawidłowe. Zgodzić należy się ze stwierdzeniem zawartym w zaskarżonym postanowieniu, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, samo postawienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy i nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 06.02.2008r., sygn. akt III Wa/SA 2093/07, postanowienie NSA z dnia 11.12.2015r., sygn. akt II FZ 871/15). Nie ulega wątpliwości, że syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu, ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc taktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym, co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Tak więc, wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11.06.2008r., sygn. akt II FZ 204/08). Trafnie wywiódł referendarz sądowy, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie - zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. - zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że słuszne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie tego prawa. Zgodzić zatem należy się z oceną referendarza, który uznał, iż jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, również w przypadku podmiotu w upadłości likwidacyjnej, jest więc kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r). Natomiast w okolicznościach przedmiotowej sprawy, w oparciu o przedstawiony stan faktyczny nie można mówić o braku środków finansowych strony skarżącej. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 28.02.2003r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017r., poz. 2344 z późn. zm.). Z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania (...). Te, które są należnościami powstałymi po ogłoszeniu upadłości, wchodzą w skład kosztów postępowania upadłościowego i zaspokajane są w kategorii pierwszej (art. 230 ust. 2 w zw. z art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo upadłościowe). Zatem koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności, podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, gdyż są: "kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka". W myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo upadłościowe, obowiązującego sprzed nowelizacji z dnia 15.05.2015r. - wprowadzającej Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2015r., poz. 978) i mającego zastosowanie do postępowania upadłościowego, toczącego się w stosunku do Pierwszej [...] w [...] "F. " S.A. w C.. Niewątpliwie bowiem przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami, ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego (por. postanowienie NSA z dnia 06.12.2012r., sygn. akt l FZ 430-441/12, postanowienie NSA z dnia 05.08.2013r., sygn. akt l FZ 318/13, postanowienie NSA z dnia 21.01.2015r, sygn. akt II GZ 931/14, postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r., sygn. akt II GZ 20/15, postanowienie NSA z dnia 15.12.2015r., sygn. akt l GZ 877/15, por. też A. Jakubecki (w:) A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze, Komentarz , wyd. III, Lex 2011. - komentarz do art. 342; L. Guza (w.) R. Adamus, H. Buk, D. Chrapoński, P. Dragon. W. KIyta, S. Odessa, A. Pokora, A. J. Witosz (red.), A. Witosz (red.), L. Zieliński, Prawo upadłościowe i naprawcze, Komentarz , wyd. V, Lexis Nexis 2014 - komentarz do art. 342). Nie można tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 342 § 1 pkt 1 pr.up.n. (obecnie prawa upadłościowgo) w pierwszej kategorii należności, podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Zasadnie wskazał referendarz sądowy, że skoro syndyk wniósł w sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości, wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 12.11.2012 r., sygn. t akt l FZ 426/2012). Bezpodstawne jest więc twierdzenie o nieposiadaniu przez syndyka, środków na pokrycie wpisu sądowego od skargi, w kontekście zgromadzenia na bieżącym koncie kwoty 101 863,47 zł i realizacji przez syndyka bieżących zobowiązań należących do kategorii l. Mając jednak na uwadze dotychczasową linię orzeczniczą, zaprezentowaną w sprawach o sygn. akt l SA/Kr 1871-72/15, wskazującą na zasadność tylko częściowego partycypowania przez stronę skarżącą w kosztach sądowych, ze względu na ich wysokość, najbardziej adekwatne do sytuacji strony skarżącej jest zwolnienie jej z wpisu od skargi w ˝ części. W ocenie Sądu, zaaprobować należy stanowisko referendarza sądowego, który słusznie uznał, że takie rozstrzygnięcie nie obciąża strony skarżącej w całości kosztami sądowymi, ale i nie pozbawia jej zupełnie pomocy Państwa. Jednocześnie jest to wyraz racjonalnego miarkowania w ramach możliwości finansowych strony skarżącej, uwzględniających stan upadłości likwidacyjnej. Natomiast w odniesieniu do wywodów strony skarżącej, zawartych w sprzeciwie dotyczących nowelizacji ustawy Prawo upadłościowe, jakoby w zaistniałym stanie prawnym masy upadłości (tj. sprzed nowelizacji z dnia 15 maja 2015r.) koszty sądowe nie miały prymatu, lecz poddane były zasadzie stosunkowości – tut. Sąd zauważa, że adresatem przepisu, na który powoływała się strona są organy prowadzące postępowanie upadłościowe, nie zaś sądy prowadzące odrębne postępowania dotyczące masy upadłości. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania oraz regulacje prawne, Sąd na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3 i § 4, art. 246 § 2 pkt. 2, w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.