I SA/Kr 1299/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 16 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 20 czerwca 2012r. nr [...], [...], [...], [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdów postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej, z dnia 20 czerwca 2012r., nr [...], [...], [...], [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdów. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", akt sprawy oraz nadesłanych dokumentów R.P. ur. w 1957r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M.P. ur. w 1961r. oraz córkami: M.P. ur. w 1995r. i A.P. ur. w 1996r. Rodzina mieszka w mieszkaniu znajdującym się w T. przy ul. K. Właścicielem tego lokalu jest "osoba trzecia" – J.G.. Według oświadczenia wnioskodawcy "strony umowy użytkowania nie posiadają w tym zakresie stosownych umów w formie pisemnej". R.P. podaje, że obecnie zaprzestał prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej pod firmą "R", R.P., z której w 2012r. osiągnął dochód w wysokości 80 091,85 zł. przy przychodzie na poziomie 2.014.435,99 zł. Ponadto, w roku tym, z innych źródeł niewymienionych w rubryce D.1. pkt 1-7 formularza PIT-36 uzyskał on dochód w wysokości 10 721,77 zł. przy przychodzie w wysokości 19 000 zł. Dochody te zostały "w zasadzie w całości" przeznaczone na; wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny, wydatki związane z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi, sądowoadministracyjnymi i egzekucyjnymi oraz na wydatki z tytułu wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. R.P. swoją aktywność zawodową realizuje teraz kierując spółką R. sp. z o.o., w której posiada 100% udziałów o wartości nominalnej 38 063 zł. Pełni tam funkcję prezesa zarządu, natomiast w R. sp. z o.o. jest on prokurentem. Obie funkcje, według jego oświadczenia, piastuje w sposób nieodpłatny, mimo istnienia "Uchwały Jedynego Wspólnika R. sp. z o.o. w T." z dnia 1 marca 2012r. przyznającej mu wynagrodzenie za pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki w wysokości 2 500 zł miesięcznie. Skarżący podkreśla, iż z działalności R. sp. z o.o. nie uzyskał do tej pory żadnego dochodu. Spółka ta bowiem, z uwagi na słabą koniunkturę na rynku motoryzacyjnym nie generuje dochodów a zyski nie są i nie były wypłacane. Saldo konta osobistego R.P. które znajduje się w Banku Zachodnim WBK S.A. na dzień 28.03.2013r. wynosiło 26,52 zł a historia tego rachunku nie wskazuje żadnej aktywności finansowej w ostatnich trzech miesiącach, z wyjątkiem prowizji za obsługę w wysokości 9,99 zł. Z Krajowego Rejestru Sądowego (https://ems.ms.gov.pl/krs/) wynika natomiast, że w obrocie gospodarczym funkcjonuje także R. sp. z o.o. spółka komandytowo – akcyjna, w której komplementariuszem jest R. sp. z o.o. Wszystkie trzy podmioty mają siedzibę przy ul. K. w T., podobnie zresztą jak działalność gospodarcza prowadzona wcześniej przez wnioskodawcę pod firmą R., R.P.. M.P. pełni funkcję Prezesa Zarządu R. sp. z o.o. i prokurenta w R.sp. z o.o. Strona skarżąca podaje, iż M.P. nie uzyskuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, mimo istnienia "Uchwały Zarządu R. sp. z o.o. w T." z dnia 1 marca 2012r. przyznającej M.P. wynagrodzenie za pełnienie funkcji prokurenta samoistnego w wysokości 1500 zł, miesięcznie. Wnioskodawca zaznacza również , że M.P. nie złożyła i nie będzie składała zeznania podatkowego za 2012r. gdyż nie odnotowała w nim żadnych dochodów. Według oświadczenia strony jedyne źródło utrzymania rodziny stanowi umowa dożywocia w wysokości 2 500 zł. miesięcznie (druk PPF z dnia 18 marca 2013r., data wpływu 20 marca 2013r.), która później określona została przez nią jako: "nieregularne wpłaty gotówkowe z tytułu umowy dożywocia" (pismo procesowe z dnia 11 kwietnia 2013r., data wpływu 15 kwietnia 2013r.). W ostatnim piśmie procesowym z dnia 13 maja 2013r. (data wpływu 16 maja 2013r.) strona skarżąca stwierdziła natomiast, że pomoc finansowa udzielana rodzinie przez córkę R.P. z pierwszego małżeństwa – A.P. przebywającą poza granicami kraju, nie stanowi realizacji umowy dożywocia i ma charakter nieregularny zarówno co do okresów jak również wysokości przekazywanych środków. Pomoc ta udzielana jest, zdaniem wnioskodawcy, w miarę potrzeb jego i rodziny oraz na stosowną prośbę. Uzyskiwane w ten sposób środki przeznaczane są na: "wydatki związane z konsumpcją, ubiorem rodziny oraz edukacją, a także leczeniem w razie choroby małoletnich córek". Skarżący podkreśla, że nie posiada nieruchomości ani oszczędności. Zaznacza również, iż w stosunku do niego zapadły już decyzje ostateczne na łączną kwotę 1.203.900 zł. dotyczące zaległego podatku akcyzowego a suma 500.661 zł (nie licząc odsetek od tych należności) jest przedmiotem egzekucji. Okoliczności te, w połączeniu z przedstawioną sytuacją majątkową oraz faktem, iż na konto Izby Celnej wnioskodawca przekazał już należną kwotę 38.315 zł, a na wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej Kancelarii "M" wydał sumę 11.784,50 zł. brutto, czynią, jego zdaniem, żądania zawarte we wniosku uzasadnionymi. Postanowieniem z dnia 24 maja 2013r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skutecznie sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z artykułem 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Niemniej istotnym dla sprawy jest, że prawomocnymi postanowieniami z dnia 24 września 2012r. Referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie, biorąc pod uwagę fakt, że ówcześnie R.P. jak i M.P. uzyskiwali stałe miesięczne wynagrodzenie oraz posiadali zgromadzone oszczędności, które prawie czterokrotnie przewyższały łączną sumę wpisów od skarg w sprawach. W świetle art. 168 § 1 p.p.s.a. postanowienie to posiada walor prawomocności. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniach z dnia 24 września 2012r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając ponowny wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim zaś ustalić, jaka była sytuacja strony w dacie wydania postanowień z dnia 24 września 2012r., a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy należy wskazać, że przedstawione przez skarżącego okoliczności uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza zasadniczo nie przynosi spodziewanych efektów finansowych, a jedynym w miarę regularnym źródłem utrzymania rodziny skarżącego jest pomoc uzyskiwana od jego najstarszej córki. Skarżący nie posiada pojazdów mechanicznych, nieruchomości oszczędności, z których mógłby sfinansować koszty sądowe. Jest również wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, co niewątpliwie utrudnia ewentualne zaciągnięcie pożyczki na pokrycie tych kosztów. Wspomniana zaś w poprzednim akapicie zmiana polega na całkowitym wyzbyciu się przezeń oszczędności oraz faktycznym zaprzestaniu uzyskiwania stałych miesięcznych przychodów. Podkreślić również należy dużą ilość postępowań sądowoadministracyjnych zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, w których R.P. jako skarżący byłby zobowiązany do uiszczenia wpisów w łącznej kwocie sięgającej kilkudziesięciu tysięcy złotych. W ocenie Sądu odmówienie wnioskodawcy przyznania prawa pomocy zablokowałoby jego prawo do sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Biorąc zatem pod uwagę, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jego wniosek o prawo pomocy zasługiwał na uwzględnienie w całości. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.