I SA/Kr 1313/22

|Sygn. akt I SA/Kr 1313/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Michał Niedźwiedź (spr.), Protokolant: starszy referent Kinga Bryk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30 września 2022 r., nr 0707-PTMY.411.13.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników skargę oddala. 1.1. Wnioskiem z 1 czerwca 2020 r. M.K. – nazywana dalej "Skarżącą", zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie składek za okres od 3 września 2019 r. do 2 czerwca 2020 r. Na zaległości składały się składki: - na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 417,00 zł.; - na ubezpieczenie emerytalne - rentowe w kwocie 652,00 zł. (za okres do 1 marca 2020 r.). Decyzją z 29 lipca 2020 r. organ odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącej. Następnie, wyrokiem z 6 maja 2021 r. (sygn. akt I SA/Kr 1152/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił rozstrzygnięcie organu. Ponownie rozpoznając sprawę organ wydał 10 sierpnia 2021 r. decyzję, którą odmówił Skarżącej umorzenia zaległości. Wyrokiem z 9 marca 2022 r. (sygn. akt I SA/Kr 1436/21) WSA w Krakowie stwierdził nieważność powyższej decyzji. 1.2. W tym stanie rzeczy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał 30 września 2022 r. kolejną decyzję (nr 0707-PTMY411.13.2022), którą utrzymał w mocy decyzję z 29 lipca 2020 r. W motywach decyzji organ wskazał, że 3 września 2019 r. Skarżąca nabyła gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego. Tym samym, zgodnie z art. 7 i art. 16 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 266), Skarżąca podlegała od tego dnia obowiązkowi ubezpieczeniowemu, a o fakcie nabycia gospodarstwa powinna była powiadomić odpowiedni organ (art. 37 ust. 1 tej ustawy). Obowiązku tego nie wykonała, stąd też powstały wskazane zaległości w opłacaniu składek. Swoje podanie o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności Skarżąca umotywowała trudną sytuacją materialną ubezpieczonej i jej rodziny spowodowaną dużymi opłatami przeznaczonymi na rachunki za media, zakup paliwa, opłaty za prowadzenie gospodarstwa, opłacenie podatków wywozu nieczystości i śmieci, zakup opon oraz utratą płynności finansowej spowodowaną panującą pandemią COVID-19. W ramach łagodzenia skutków pandemii, została opłacona przez budżet państwa składka na funduszu emerytalnym za 2 kwartał 2020 r. W celu wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. dokonania szczegółowych ustaleń na temat sytuacji materialnej i rodzinnej do ubezpieczonej, organ skierował do niej pismo z 21 kwietnia 2022 r. Zawierało ono wezwanie do przedłożenia wszelkiej dokumentacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialno-bytowej w tym także dokumentacji złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Według organu, z dokumentacji przesłanej przez Skarżącą wynikało, że jej miesięczne wydatki kształtowały się na poziomie 1.200 zł miesięcznie. Składały się na nie między innymi opłaty za media, wywóz gnojowicy i szamba, ubezpieczenia, węgiel, leki, żywność, środki higieniczne oraz paliwo. Dochód gospodarstwa prowadzonego przez Skarżącą wraz z jej rodziną wynosił około 4.000 zł i został oszacowany na podstawie udostępnionych przez stronę dokumentów oraz danych statystycznych. Składały się na nie dopłaty z ARiMR, zarobki ojca, renta matki oraz dochody z gospodarstwa. Dalej organ zaznaczył, że pracownicy organu kilkakrotnie umawiali się na przeprowadzenie wizytacji w gospodarstwie. Jednak żadna z wizytacji nie doszła do skutku, ponieważ ubezpieczona najpierw przekładała termin, a następnie dzwoniła kategorycznie odmawiając zgody na wizytację lub przysyłając pismo w tej sprawie. Sama też nie przedstawiła dokumentów potwierdzających stan budynków gospodarczych i mieszkalnych, chociaż w pismach kierowanych do placówki twierdziła, że budynki wymagają remontu. Nie przedstawiła również kosztorysu remontu wystawionego przez firmę remontowo-budowlaną opiewającego na kwotę 15.000 złotych. Ze zdjęć znajdujących się w aktach sprawy w Sądzie wynika, że dom w którym ubezpieczona mieszka jest duży, murowany pokryty eternitem. Dom wraz z zabudowaniami gospodarczymi wymaga remontu jednak jest to wynikiem wieloletnich zaniedbań. Nie wyrażając zgody na wizytację i nie przedstawiając dokumentów uniemożliwiła realną ocenę stanu budynków mieszkalnych i gospodarczych. 9 maja 2022 r. pracownicy KRUS udali się do gospodarstwa ubezpieczonej w celu przeprowadzenia wizytacji. Na miejscu okazało się, że nie zostali wpuszczeni do środka, nie było możliwości zrobienia zdjęć budynku. Nie zostały przedstawione również dokumenty potwierdzające wykonanie czy też zapłatę za prace remontowe wykonane na terenie jej gospodarstwa. Odnosząc się do zasygnalizowanej przez stronę kwestii zanieczyszczenia wody w studni organ wskazał, że badania wody, które zostały przedstawione w Sądzie dotyczą 2012 r., zatem okresu w którym ubezpieczona nie podlegała ubezpieczeniu w KRUS. Ponadto w paragonach, które Skarżąca przedstawiła w toku prowadzonego postępowania, pozycja na zakup wody nie powtarza się często (zakup pojedynczych butelek), co wskazywało, że woda znajdująca się w gospodarstwie jest zdatna do picia. Ponadto w pismach przysyłanych do placówki ubezpieczona twierdziła, że leczy się przewlekle, na co przedstawia zaświadczenie lekarskie z 22 czerwca 2020 r. Nie ma to jednak odzwierciedlenia w przedstawionych paragonach według których wydatki na leki w okresie 2020-2022 wynosiły 329,70 zł. Brak również potwierdzenia na korzystanie z rehabilitacji. Co istotne, z tytułu choroby został przyznany Skarżącej zasiłek chorobowy. Na podstawie potrąceń dokonywanych od tego zasiłku organ wyegzekwował od strony całość zaległości wraz z odsetkami. Dalej, wskazując na art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, organ odniósł się do przesłanek ważnego interesu rolnika oraz interesu publicznego, które należy brać pod uwagę przy orzekaniu o umorzeniu zaległości. Końcowo zaś organ wskazał, że badając całość materiału zgromadzonego w sprawie pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia należności stwierdzić należy, że w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej, lub innych zdarzeń losowych, które uzasadniały by umorzenie należności z tytułu składek. Ponadto w analizowanej sprawie Skarżąca nie spełnia kryteriów do umorzenia należności z tytułu składek ponieważ: - całość zadłużenia została uregulowana poprzez potrącenia z przysługującego zasiłku chorobowego. Ponadto wszystkie składki począwszy od 3 kwartału 2020 r. regulowane są terminowo, a zobowiązana nie korzystała z przysługujących ulg w formie odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia na raty; - pomimo zaistnienia trudnej sytuacji materialnej, wykonanie obowiązku zapłaty należności (np. w dogodnych ratach ustalonych ze stroną ) nie spowodowałyby niemożności zaspokojenia przez ubezpieczoną podstawowych potrzeb życiowych; - nie wystąpiły nadzwyczajne przypadki losowe takie jak klęski żywiołowe, czy straty materialne z powodu których ubezpieczona nie byłaby w stanie regulować zaległości; - wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dokumentów z których wynikałoby, że korzysta z pomocy opieki społecznej. 2.1. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżąca nie sformułowana w sposób wyraźny zarzutów, wskazując jedynie w motywach pisma na wcześniejsze wyroki WSA w Krakowie. 2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. 3.1. Skarga okazała się bezzasadna, dlatego została oddalona. 3.2. Biorąc pod uwagę sposób w jaki została sformułowana skarga należy podkreślić, że rozpoznający ją Sąd miał na uwadze, że rozstrzygając sprawę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, co wynika z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako "P.p.s.a."). W związku z tym Sąd przeprowadził całościową kontrolę zaskarżonej przez stronę decyzji, a w jej wyniku nie znalazł podstawy, aby zastosować którąkolwiek z jednostek redakcyjnych art. 145 § 1 P.p.s.a. 3.3. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że wydając kontrolowaną decyzję organ był związany oceną prawną oraz wskazaniami przedstawionymi przez WSA w Krakowie w wyroku z 6 maja 2021 r. (sygn. akt I SA/Kr 1152/20). W wyroku tym Sąd sformułował następujące wskazania: "Należy ponownie dokonać wnikliwej analizy całego materiału dowodowego a następnie wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie uwzględnienia wniosku skarżącej bądź odmowy. Dopiero bowiem przeprowadzona ocena sytuacji życiowej skarżącej, jej możliwości płatniczych oraz stanu zdrowia pozwoli na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy i stworzy podstawy do wydania słusznej decyzji merytorycznej. Następnie organ zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i 3 k.p.a. uzasadni podjętą decyzję. Z uwagi na stwierdzone naruszenie przez organ ww. przepisów postępowania, orzekający w niniejszej sprawie Sąd odstąpił od rozpatrzenia prawidłowości odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników uznając, że byłoby to przedwczesne. Dopiero bowiem po przesądzeniu o prawidłowości przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustaleń faktycznych, możliwa jest ocena procesu subsumcji stanu faktycznego pod mające zastosowanie w sprawie, przepisy prawa materialnego." Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zasadniczym kryterium oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest zatem to, czy organ uwzględnił ocenę prawną wyrażoną w przywołanym wyroku oraz czy zrealizował sformułowane w nim wskazania co do dalszego postępowania. Z motywów wyroku WSA w Krakowie z 6 maja 2021 r. wyraźnie wynika, że organ wydał swoje rozstrzygnięcie, nie przeprowadziwszy wcześniej wyczerpującego postępowania dowodowego, czym naruszył zasadę prawdy obiektywnej ujętej w art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej jako "k.p.a."). Ponadto przedstawione przez organ uzasadnienie nie spełniało wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a. Oceniając zaskarżoną decyzję pod tym kątem, zdaniem Sądu, organ zastosował się do wskazań skierowanych do niego przez WSA w Krakowie – a co za tym idzie wykonał obowiązek wynikający z art. 153 P.p.s.a. Przede wszystkim organ zwrócił się do Skarżącej o przesłanie jak najobszerniejszej dokumentacji, na podstawie której mógłby odtworzyć sytuację finansową strony oraz jej rodziny (pismo z 21 kwietnia 2022 r., k. 316 akt administracyjnych). Ponadto organ zwrócił się do WSA w Krakowie o przesłanie kopii dokumentacji, którą Skarżąca złożyła w toku postępowania sądowoadministracyjnego (por. notatka z 11 maja 2022 r., k. 326 oraz fotokopie k. 328-349). Równocześnie, biorąc pod uwagę, że strona skarżąca podnosiła liczne problemy dotyczące stanu technicznego jej gospodarstwa rolnego oraz budynku mieszkalnego, wskazując na tym na konieczność przeprowadzenia kosztownych prac remontowych – organ podjął próbę ustalenia, w jaki zakresie Skarżąca przeprowadziła remonty, a jakie są jeszcze potrzebne. W tym celu pracownicy organu podjęli próbę umówienia się ze Skarżącą i przeprowadzenia oględzin gospodarstwa. Próby te okazały się nieskuteczne. Pisma w tym przedmiocie Skarżąca odbierała z poczty ostatniego dnia awizowania, a następnie nie odpowiadała na niej. Rozmowy telefoniczne również nie przyniosły żadnego efektu, a ostatecznie odmówiła zgody na wizytację (notatki z 2 i 9 maja 2022 r., k. 322, 324). Mimo tego pracownicy podjęli taką próbę 9 maja 2022 r., ale nie zostali wpuszczeni na teren gospodarstwa (notatka z 9 maja 2022 r., k. 325). Powyższe pozwala przyjąć, że tym razem organ zgromadził materiał dowodowy w wyczerpujący sposób, podejmując w tym celu szereg czynności. Z motywów kontrolowanej decyzji wynika również, że materiał ten został poddany rzetelnej ocenie (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ wymienił poszczególne dowody, wskazał na fakty ustalone na ich podstawie, a następnie uwzględniając treść art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przedstawił adekwatne ustalenia stanu faktycznego. Całość wywodu jest spójna, szczegółowa i jasna w stopniu pozwalającym przyjąć, że uzasadnienie decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. 3.4. W odniesieniu do zastosowania art. 41a ust. 1 wspomnianej ustawy należy zauważyć, że w wyroku z 6 maja 2021 r. (sygn. akt I SA/Kr 1152/20) WSA w Krakowie wyjaśnił, że "umorzenie składek na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r., powinno być podyktowane ważnym interesem zobowiązanego oraz jego możliwościami płatniczymi. Chodzi bowiem o należności KRUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na sytuację zobowiązanego, KRUS może należności te umorzyć, jednakże każdorazowo, niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia, powinno ono być należycie uzasadnione, tak, aby zarówno zobowiązany jak i sąd, badający prawidłowość wydanej decyzji, mogli z łatwością zrozumieć, jakie okoliczności przesądziły o podjęciu takiego, a nie innego, rozstrzygnięcia.". Organ przyjmując te kryteria doszedł do wniosku, że w przypadku Skarżącej nie zostały spełnione warunki zastosowania art. 41a ust. 1 ustawy. Dostrzegając, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, stwierdził między innymi, iż wykonanie obowiązku nie spowodowałoby niemożliwości zaspokojenia przez ubezpieczoną podstawowych potrzeb życiowych (s. 7-8 decyzji). Biorąc pod uwagę, że Skarżąca domagała się umorzenia zaległości w kwocie 1,069 zł (należność główna) i zestawiając je z przychodami osiąganymi w gospodarstwie domowym Skarżącej, zdaniem Sądu, twierdzenie to było zasadne. Świadczy o tym również fakt skutecznego wyegzekwowania zobowiązania wraz z należnymi odsetkami na skutek potrącenia z zasiłku chorobowego. Zdaniem Sądu, strona nawet nie uprawdopodobniła, że tego rodzaju czynności uniemożliwiły jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czy też w inny sposób naruszały jej ważny interes. Jak zauważył organ, świadczy o tym chociażby fakt, że Skarżąca udokumentowała wydatki na leki w okresie od 2020 r. do 2022 r. w kwocie 329,70 zł. Z jej oświadczeń, wyjaśnień, czy też dokumentacji nie wynikało przy tym, że w tym zakresie jej potrzeby nie zostały zaspokojone z uwagi na brak środków. 3.5. Reasumując, mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.