I SA/Kr 1330/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dąbek Sędziowie WSA Maja Chodacka WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi V. – C. B. sp. z o.o. w K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 16 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 6 sierpnia 2020 r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia 16 października 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 sierpnia 2020 r. o nr [...] odmawiającą V. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu należności składkowych za kwiecień i maj 2020 r. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznymi i prawnym. W dniu 7 kwietnia 2020 r. skarżąca spółka złożyła na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie z opłacania składek ubezpieczeniowych m. inn. za kwiecień i maj 2020 r. W odpowiedzi organ dwukrotnie wydał negatywne rozstrzygnięcie, powołując się w szczególności na brzmienie art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.), zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności składkowych jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Organ wyjaśnił, że wymagane deklaracje rozliczeniowe oraz imienne raporty rozliczeniowe RCA zostały złożone przez spółkę w dniu 29 lipca 2020 r., tj. po upływie ustawowego terminu na ich złożenie. Z uwagi na to opóźnienie wniosek o zwolnienie nie zasługuje na uwzględnienie. Od powyższej decyzji V. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez przywrócenie prawa do umorzenia składek ZUS za kwiecień i maj 2020 r. W uzasadnieniu spółka zarzuciła organowi niezastosowanie się do postanowień Tarczy finansowej, której podstawowym zadaniem była pomoc przedsiębiorcom w przetrwaniu okresu epidemii Covid-19. Odnosząc się do zarzucanego opóźnienia spółka zapewniła, że przekazała elektroniczne dokumenty rozliczeniowe w ustawowym terminie, a prawdopodobną przyczyną, dla której nie dotarły one do organu było błędne przetworzenie dokumentów lub błąd wysyłania. O tym, że organ nie otrzymał deklaracji spółka dowiedziała się dopiero w lipcu i brak ten uzupełniła. W międzyczasie spółka składała wniosek o subwencję z PFR, który był również weryfikowany przez ZUS – w tym zakresie organ nie stwierdził żadnych zaległości. Stąd przekonanie spółki, że w ZUS nie brakowało żadnych dokumentów. Spółka podkreśliła, że nie otrzymała również żadnej informacji na portalu internetowym organu o brakujących dokumentach. Organ wniósł w odpowiedzi na skargę o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji co do nieterminowości złożenia deklaracji rozliczeniowych. Podkreślił, że przekroczony termin ma charakter ustawowy i nie podlega przywróceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, a zatem skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca skarżącej spółce prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności składkowych za miesiące od kwietnia do maja 2020 r. z powodu złożenia deklaracji rozliczeniowej po terminie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił m.in. art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Sąd stwierdził, że postępowanie organu narusza przepisy prawa, całkowicie pomija bowiem treść art. 15zzzzzn2 cyt. ustawy. Stanowi on w ust. 1, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Przepis art. 15zzzzzn2 ust. 2 stanowi, że w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z kolei przepis art. 15zzzzzn2 ust. 3 stanowi, że w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z art. 58 § 2 przedmiotowego kodeksu prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Wymaga wyjaśnienia, że omawiany przepis to szczególne rozwiązanie prawne, które reguluje kwestie związane z terminami w postępowaniu administracyjnym w sposób odmienny, niż w normalnych okolicznościach. Przywołana regulacja wyznacza kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów cyt. ustawy, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Jak wyżej wspomniano, organ całkowicie pominął omawiany przepis i nie rozważył możliwości jego zastosowania. Z akt sprawy nie wynika żadna informacja na temat wdrożenia procedury objętej wyżej przytoczonymi normami. Tymczasem okoliczności sprawy wskazują, że w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy. Opisany w art. 31zp ust. 1 termin do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności należy uznać za przewidziany przepisami prawa administracyjnego termin do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki. Organ stwierdził uchybienie temu terminowi, czyniąc to w decyzji z dnia 16 września 2020 r., czyli w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Poza sporem jest, że stan ten obowiązuje od 20 marca 2020 r., czyli od dnia wejścia życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 491). Powyższe oznacza, że obowiązkiem organu było podjęcie dodatkowych czynności, których zaniechał. Po stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku organ winien zawiadomić stronę o uchybieniu tego terminu (art. 15 zzzzzn2 ust. 1), wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie (ust. 2) oraz pouczyć o treści ust. 3 tego przepisu wydłużającego termin tygodniowy z art. 58 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego do terminu 30 dni. W ocenie Sądu, brak zastosowania regulacji art. 15 zzzzzn2 cyt. ustawy i przedwczesne wydanie rozstrzygnięcia o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek z miesiące od kwietnia do maja 2020 r. narusza nie tylko te przepisy, ale i zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego), w świetle której, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób w sposób budzący zaufanie do organów (art. 8 k.p.a.). Organ winien uwzględnić także treść art. 9 k.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, w szczególności, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – strona występuje bez profesjonalnego pełnomocnika. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ rozpatrzy wniosek strony skarżącej z uwzględnieniem opisanej powyżej procedury z art. 15zzzzzn2 cyt. ustawy, szczególnie zwracając uwagę na obiektywne przeszkody do uzyskania należytej informacji w terminie składania przez skarżącego wniosku o zwolnienie. Reasumując należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 oraz art. 7 i art. 8 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Z powyższych względów należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżoną decyzję. Działając zaś na podstawie art. 135 tej ustawy Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga. Sąd zaniechał natomiast orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca z mocy art. 239 pkt 1 lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, zaś w sprawie występowała osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika. Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie tej ustawy w zw. z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.). Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, a nie można było przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, albowiem pomimo wezwania strona skarżąca nie wskazała Sądowi adresu elektronicznego przypisanego do systemu ePUAP, zatem zgodnie z pouczeniem przyjęto, iż nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.