I SA/Kr 1343/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku W. i A. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 czerwca 2013r. nr. [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od 1 stycznia 2013r do 31 grudnia 2013r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżących od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie kosztów sądowych. W dniu 14 listopada 2013r. skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ich skargi na decyzję SKO w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od 1.01.2013 do 31.12.2013r. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody jedynie z tytułu emerytur. Wskazują na wydatki w łącznej kwocie miesięcznie około 1400 zł. Podają, iż skarżący jest osobą bardzo chorą, wymagającą opieki, kosztownego leczenia. Przedstawiają stosowne zaświadczenia lekarskie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny są emerytury obydwojga małżonków w kwotach 1470 zł oraz 800 zł. A zatem łącznie wynoszą 2 270 zł. Z oświadczenia skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiadają oni dom o pow. 160 m2 , obecnie do kapitalnego remontu, na którym ustanowiona jest hipoteka w kwocie 1 250 000,00 zł. Ponadto wykazują działkę położoną w Kościelisku o pow. 0,4178 ha obłożoną hipoteką bankową o wartości 8 500 000 zł. Nie wykazują cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić kosztów wpisu sądowego, należnego na obecnym etapie postępowania, bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości łącznie 2 270 zł, brak oszczędności, zły stan zdrowia członków rodziny i znaczne wydatki z tym związane, koszty utrzymania oświadczone na kwotę 1 375 zł plus zakup żywności, środków czystości, podatek - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, braku cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego od złożonej skargi, umożliwiając tym samym założenie sprawy w sądzie administracyjnym. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych obecnie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt, że strona posiada znacznej wartości majątek położony w Kościelisku, który nie stanowi zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych, mieszkalnych strony, a jest dodatkowym zabezpieczeniem majątkowym, nawet mimo obłożenia go hipoteką bankową. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń - do takich osób jednak nie należą w stopniu uzasadniającym całkowite zwolnienie od kosztów. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości należy uznać za niezasadne, natomiast samo zwolnienie od wpisu sądowego umożliwi skarżącym i zapewni im realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).