I SA/Kr 135/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 listopada 2008r. nr [...] w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od uiszczenia wpisu sądowego od skargi, 2. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca B. R., działając przez pełnomocnika, złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 listopada 2008r. nr [...] w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r. W skardze wniesiono o przyznanie Skarżącej prawa pomocy i zwolnienie Jej od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 marca 2009r. sygn. akt I SA/Kr 135/09 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R. o zwolnienie od kosztów sądowych postanowił oddalić wniosek. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż to na Skarżącej spoczywał obowiązek wykazania niemożności ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem Skarżąca nie nadesłała oświadczenia określającego osiągnięty przez Nią dochód i przychód w 2008r. Nadto w ramach złożonych przez Nią oświadczeń zachodzą poważne rozbieżności. B. R. twierdzi bowiem, iż posiadane nieruchomości nie przynoszą żadnych dochodów. Z danych dotyczących konta z lwem prowadzonego w [...] Banku [...] S.A. wynika zaś, iż B. R. na przestrzeni dwóch miesięcy otrzymała dotacje z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa: dwa razy w kwocie 4 241,44 zł raz w kwocie 2 064 zł, raz w kwocie 2 231,64 zł. Podkreślono, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu Skarżąca nic nie wspomniała o tych dochodach, co poddaje pod wątpliwość wiarygodność składanych przez nią oświadczeń. To z kolei wyklucza spełnienie przez B. R. przesłanki wykazania niemożności ponoszenia przez nią kosztów sądowych, zwłaszcza w przypadku kiedy ocena sytuacji finansowej strony skarżącej, w przeważającej mierze opierać się ma właśnie na jej oświadczeniach. Od przedmiotowego postanowienia pełnomocnik Skarżącej w ustawowym terminie złożył sprzeciw, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, iż zarzuty przedstawione w postanowieniu dotyczące rzekomo niewskazanych źródeł dochodu są w ocenie Skarżącej nadużyciem. Wymogi związane z przedstawieniem swojej sytuacji zostały przez Skarżącą w pełni spełnione. Warunki w jakich obecnie znajduje się B. R. świadczą o jej ciężkiej sytuacji rodzinnej i materialnej. Podniesiono nadto, iż na uwagę zasługuje fakt, że postępowanie wszczęte wniesieniem skargi okazało się konieczne ze względu na nieprawidłowości postępowania podatkowego, jakich dopuściły się organy podatkowe obu instancji zobowiązując bezpodstawnie Skarżącą do zapłaty tak znacznej dla niej kwoty. Nie jest bowiem jej winą, iż stała się obiektem postępowania mającego ustalić posiadane przez nią środki finansowe i źródło ich pochodzenia. Zatem wobec rzetelnie przedstawionej sytuacji osobistej i majątkowej istnieją podstawy do uwzględnienia wniosku Skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest zakresie stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Należy zauważyć, również, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, iż zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu regulacja w nim zawarta, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 powołanej ustawy, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto podnieść należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego typu danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej jej możliwości finansowych (por. M. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 85). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku Skarżącej w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych uznał, iż istnieją podstawy do jego uwzględnienia w części dotyczącej zwolnienia od wpisu sądowego od skargi, dlatego zwolnił Skarżącą od obowiązku uiszczania wpisu sądowego, działając w oparciu o zasadę, że nie można ograniczać prawa do sądu podmiotom, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Skarżąca przedłożyła dokumenty, które wskazują na to, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania. Przedstawione okoliczności, a zwłaszcza fakt, iż Skarżąca samotnie wychowuje dzieci, ponosi dość spore stałe miesięczne opłaty wskazują, zdaniem Sądu jednoznacznie, że uiszczenie przez Skarżącą wpisu sądowego w niniejszej sprawie stanowiłoby dla Jej gospodarstwa domowego zbyt duże obciążenie. Jednocześnie Sąd uznał, że wobec wątpliwości dotyczących warunków otrzymania dotacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Skarżąca jest w stanie ponieść dalsze, ewentualne koszty postępowania sądowego. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak na wstępie.