I SA/Kr 1351/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku L. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lipca 2009r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 23 listopada 2009r. skarżący L. N. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lipca 2009r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż jedynym jego dochodem jest zasiłek stały w wysokości 118,72 zł. Wnioskodawca nie pracuje ze względu na orzeczoną niepełnosprawność. Ze względu na niepełnosprawność ( skarżący jest po przebytej operacji ucha ) nie ma on szans na znalezienie pracy w wyuczonym zawodzie kierowcy. Wskazuje, iż miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 500 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną . Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest renta żony w wysokości 519,30 zł. Sam skarżący jest osobą bezrobotną, z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, otrzymującą zasiłek stały w kwocie 118,72 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 638,02 zł. Koszty utrzymania to – jak wskazuje skarżący – miesięcznie około 500 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on, na zasadach współwłasności małżeńskiej, dom jednorodzinny o pow. 200 m2 oraz działkę o pow. 9 arów. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający , iż nie jest w stanie uiścić należnego obecnie wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności jego obecną, faktycznie bardzo trudną sytuację majątkową , brak pracy, niski dochód otrzymywany z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w formie zasiłku stałego, braku oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od obecnie wymaganych należności sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżący posiada majątek ( dom jednorodzinny, działkę ), który zawsze może przynosić pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie w celu uzyskania stosownego kredytu czy pożyczki. Skarżący nie ma też innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu, nie wskazuje również żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających w sposób znaczny, ponad przeciętny budżet domowy. Skarżący ponadto korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika , pomimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie samo w sobie nie jest okolicznością, która decyduje o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy ( orzecz. SN z 6.11.1953r. I C 1427/53, OSN 1954/2/52 ). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób – w obecnej jego sytuacji majątkowo – bytowej, nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego należnego od złożonej skargi należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od obecnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego jest zasadne. Konieczność zaś poniesienia ewentualnie wymaganych w przyszłości kosztów postępowania – przy jednoczesnym aktualnym zwolnieniu od wpisu sądowego i potencjalnym czasie na zgromadzenie środków finansowych na ew. przyszłe koszty, czy potencjalnej możliwości poprawy sytuacji majątkowej strony poprzez znalezienie pracy adekwatnej do stanu zdrowia i osiągnięcie stałego dochodu w przyszłości - obecnie nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).