I SA/Kr 1352/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 września 2016r. nr [...] w przedmiocie uznania wniesionego zarzutu nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2017r. w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 września 2016r., nr [...], w przedmiocie uznania wniesionego zarzutu nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów E.R. ur. w 1948r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem Z.R. ur. w 1947r., który leczy się z powodu choroby serca, płuc i zapalenia stawów. Wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę w wysokości 1 144,03 zł, netto miesięcznie, a wysokość tego świadczenia dla męża wynosi 1840,56 zł, netto miesięcznie. W 2015r. E. R. uzyskała z tego tytułu 16 201,92 zł dochodu a Z.R. uzyskał 26 622,16 zł dochodu. Miesięczne wydatki rodziny obejmują: czynsz – 450 zł, koszty mediów ok. 340 zł, koszty leczenia ok. 200 - 250 zł, ratę kredytu – 179,07 zł (zaciągniętego na leczenie w wysokości 3000 zł). Małżonkowie są współwłaścicielami odrębnej własności lokalu mieszkalnego o pow. 47,40 m2 (wraz z piwnicą łączna pow. 50,50 m2), nie posiadają żadnych oszczędności i przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2017r. Starszy Referendarz sądowy tut. Sądu, działając w oparciu o art. 244 §1, art. 245, art. 246 §1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że kwota wpisu sądowego w wysokości 100 zł jest w zasięgu możliwości płatniczych strony. Orzekający przychylił się jednak do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie dla wnioskodawczyni, radcy prawnego. W dniu 15 lutego 2017r. na rachunek bankowy tut. Sądu wpłynęła kwota 100 zł, tytułem wpisu od skargi. W sprzeciwie od ww. postanowienia, który został nadany do tut. Sądu w dniu 21 lutego 2017r., pełnomocnik skarżącej zawarł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu i zakwestionował orzeczenie referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, zarzucając mu naruszenie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, iż w szeroko rozumianej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, nie zachodziły przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wskazano na okoliczności, powodujące wniesienie sprzeciwu po terminie w związku z ustanowieniem dla skarżącej pełnomocnika z urzędu, który dowiedział się o tym fakcie w dniu 15 lutego 2017r., a ponadto podano, że postanowienie referendarza sądowego było krzywdzące, gdyż nie uwzględniało całokształtu okoliczności, składających się na sytuację materialną, bytową i życiową skarżącej. Dodano, że na koszty sądowe składają się nie tylko wpis od skargi, ale także opłata od wniosku o uzasadnienie i wpis od skargi kasacyjnej. Wobec powyższego wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pismem z dnia 20 marca 2017r. wezwano pełnomocnika skarżącej, czy w związku z uiszczeniem wpisu od skargi cofa, czy też nadal podtrzymuje sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W odpowiedzi na ww. pismo podtrzymano sprzeciw z tą różnicą, że zmodyfikowano zakres zaskarżenia w ten sposób, iż przedmiotowe orzeczenie zaskarżono w części, tj. w zakresie pkt 1 sentencji dotyczącego odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę wpisu od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że skarżąca podtrzymuje wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz argumenty odnośnie trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej. Podano, że nie jest ona w stanie ponieść dalszych kosztów sądowych, jakie mogą się pojawić w sprawie (opłata kancelaryjna od uzasadnienia wyroku, opłata od skargi kasacyjnej). Dodano też, że skarżąca wraz z mężem byli w ostatnim czasie zmuszeni korzystać z zabiegów operacyjnych i hospitalizacji, co dodatkowo pogorszyło ich sytuację materialną z uwagi na ponoszone koszty leczenia. Wobec powyższego wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę wpisu od skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania referendarzowi sądowemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty, powinny uzasadniać jej żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawczyni spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawczyni ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił Referendarz sądowy tut. Sądu, iż wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Potwierdził to fakt uiszczenia przez skarżącą wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Zasadnie wskazał orzekający w sprawie referendarz, że kwota ta w świetle wymienionych w sprawie okoliczności jest w zasięgu możliwości płatniczych skarżącej, bez pogorszenia warunków egzystencji rodziny. Słusznie zauważył, że zasadna partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma zastosowanie w takich okolicznościach, jak rozpatrywane, kiedy zarówno wnioskodawczyni, jak i jej mąż, uzyskują stałe świadczenia emerytalne. Dbając jednak o to, by zapewnić skarżącej należytą obronę w dochodzeniu swoich praw i zważając na fakt, iż strona nie posiada wykształcenia prawniczego oraz wiedzy, która pozwoliłaby jej na formułowanie wniosków w postępowaniu sądowoadministracyjnym, (na co skarżąca wskazywała we wniosku) – referendarz sądowy ustanowił dla niej profesjonalnego pełnomocnika. Wziął on pod uwagę okoliczność, że konieczność dodatkowego pokrycia przez wnioskodawczynię kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, stanowiłoby dla niej zbyt duże obciążenie dla budżetu domowego. Niewątpliwie nie można w tym zakresie zarzucić mu nieracjonalności. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest adekwatne do sytuacji majątkowej skarżącej. Nie pozbawia jej pomocy Państwa, ale i nie obciąża w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych rodziny. Słusznie wskazał referendarz sądowy, że równoczesne zwolnienie E. R. od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, przekraczałoby ustawowe ramy instytucji przyznania prawa pomocy. Nie można bowiem dopuszczać do sytuacji obciążania budżetu Państwa, zobowiązaniami prywatnoprawnymi. Istotne znaczenia dla oceny przedstawionego stanu faktycznego ma utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą, jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi, (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11, postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). Nie należy również tracić z pola widzenia, że fakt ustanowienia dla skarżącej profesjonalnego pełnomocnika – biorąc pod uwagę koszty usług prawniczych na rynku – niewątpliwie przyczyni się do poczynienia oszczędności w tym zakresie, a te z kolei, będą mogły stanowić środki na pokrycie opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi lub opłaty od skargi kasacyjnej, na co skarżąca powołuje się w sprzeciwie. Biorąc bowiem pod uwagę realia i koszty usług prawniczych na rynku, koszty opłacenia profesjonalnego pełnomocnika nie stanowią kwoty mniejszej, niż wynoszą koszty sądowe w sprawie, zatem oszczędności w tym przypadku są możliwe i realne. Dodatkowo w odniesieniu do twierdzeń skarżącej, iż była w ostatnim czasie zmuszona wraz z mężem do korzystania z zabiegów operacyjnych i hospitalizacji, co przedłożyło się na ich sytuację materialną w związku z poniesionymi kosztami leczenia – wskazać należy, że na okoliczności te nie przedłożono żadnych stosownych dokumentów, które by je potwierdzały. Zatem ocena ich zasadności i prawdziwości jest poza możliwościami Sądu. Bezspornym jest, że brak tych dokumentów, uniemożliwia poznanie ewentualnych kosztów leczenia, a orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest dopuszczalne (por. postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10). Wobec wszystkich powyższych okoliczności, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe, a wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę wpisu od skargi za niezasadny. Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a.