I SA/Kr 1355/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie zabezpieczenia należności podatkowych w podatku od towarów i usług za okres kwiecień - maj 2006 roku p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. S. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie zabezpieczenia należności podatkowych w podatku od towarów i usług za okres kwiecień - maj 2006 roku przed wydaniem decyzji określających wysokość zobowiązania podatkowego. We wniosku tym skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim synem H. S. Skarżący uzyskuje dochody ze stosunku pracy w wysokości 3.289,40 zł. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie w K. przy ul. L. o powierzchni 54,7 m-. Dysponuje on akcjami o wartości około 10.000 zł, nie wykazuje zaś posiadania przedmiotów wartościowych o wartości ponad 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż w wyniku zabezpieczenia dokonanego przez organy podatkowe znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. W wyniku działań organu egzekucyjnego dokonano zajęcia lokalu mieszkalnego przy ul. L., rachunków bankowych, jak również wynagrodzenia. W efekcie tego miesięczne dochody netto skarżącego wynoszą 1.138 zł. Środki te wystarczają zaledwie na bieżące potrzeby, takie jak czynsz 320 zł, telefon 100 zł, opłaty za prąd i gaz około 170 zł, wydatki na dziecko 250 zł, dojazdy do pracy około 120 zł. Po dokonaniu wszystkich opłat pozostaje skarżącemu na wyżywienie kwota około 170-180 zł miesięcznie. Nie jest on zatem w stanie uiścić wpisu od złożonej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej . Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez oświadczenie w jaki sposób matka H. S. partycypuje w kosztach jego utrzymania, wyjaśnienie czy skarżący jest nadal właścicielem nieruchomości położonej w K. przy ul. B. oraz samochodu osobowego marki S. - jeśli dobra te zostały sprzedane skarżący winien wykazać jakie środki finansowe uzyskał z ich sprzedaży, a także o przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie zaświadczenia banku o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. Przedmiotowe wezwanie, jak wynika z nadesłanego przez właściwy Urząd Pocztowy potwierdzenia odbioru, zostało doręczone skarżącemu w dniu 23 stycznia 2008 roku. Mimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie odniósł się w żaden sposób do wezwania referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało przez skarżącego wykonane. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziły przede wszystkim składniki majątku skarżącego. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się bowiem informacje, że w skład majątku skarżącego wchodziły następujące składniki: samochód osobowy marki Skoda Octavia oraz dwie nieruchomości położone w K.: jedna przy ul. B., składająca się z dwupoziomowego lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej 124 m- wraz z przynależną piwnicą o powierzchni 6,5 m-, druga zaś przy ul. L. o powierzchni 54,7 m-. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący jako składnik swojego majątku wykazał jedynie mieszkanie przy ul. L., nie wspominając o drugim z lokali, jak również o samochodzie. Skarżący nie przedłożył także zaświadczenia banku o wysokości zajęć rachunków bankowych zawierającego informacje o wysokości zajęć oraz o sposobie spłaty. W konsekwencji należy przyjąć, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zignorowanie przez skarżącego wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy spotęgowały przypuszczenia, że strona uchyla się od ujawnienia rzeczywistej sytuacji majątkowej celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie podnieść należy, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy stan majątkowy strony nie jest znany wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia oświadczenia w tym zakresie. To rzeczą wnioskodawcy bowiem, jako zainteresowanego otrzymaniem pomocy jest wykazanie zasadności złożonego w tej materii wniosku. Reasumując, nieudzielanie przez skarżącego rzeczowych wyjaśnień w przedmiocie posiadanego majątku oraz nieprzedłożenie stosownych dokumentów na potwierdzenie danych uniemożliwiło orzekającemu dokonanie rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).