I SA/Kr 1360/21

WyrokWSA w Krakowie2021-11-17

Skład orzekający: Waldemar Michaldo, Wiesław Kuśnierz, Jarosław Wiśniewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy płatnik składek, który jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, musi je złożyć do 30 czerwca 2020 r., aby skorzystać ze zwolnienia z opłacania składek za okres marzec-maj 2020 r. na podstawie ustawy o COVID-19?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ odwoławczy nie rozpoznał w sposób właściwy kluczowego zarzutu skarżącego dotyczącego problemów z funkcjonowaniem systemu teleinformatycznego ZUS przy składaniu deklaracji. Skutki nieprawidłowego działania systemów teleinformatycznych nie mogą obciążać płatników, a ryzyko to spoczywa na ZUS jako administratorze. Organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu weryfikacji twierdzeń płatnika, a nie przerzucać ciężar dowodu na niego.
Stan faktyczny
Skarżący J. M. zwrócił się do ZUS o zwolnienie z opłacania składek za marzec-maj 2020 r. ZUS odmówił, wskazując na niezłożenie deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. Skarżący podniósł, że jako osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, opłacająca składki tylko za siebie, był zwolniony z obowiązku składania deklaracji, a system teleinformatyczny ZUS nie odbierał jego prób ich złożenia. ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję, uznając, że termin na złożenie deklaracji jest ustawowy i nie podlega przywróceniu. Skarżący zaskarżył decyzję do WSA w Krakowie.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo (spr.) Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 4 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. We wniosku z 12 kwietnia 2020 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. M. (dalej płatnik, skarżący) zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. - maj 2020 r., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie. Decyzją z dnia 27 lipca 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] działając na zasadzie art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. póz. 374, z późn. zm.) – dalej w skrócie ustawa o COVID -19 w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. póz. 266, z późn. zm.), odmówił płatnikowi prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r., kwiecień 2020 r., maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył przepis art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o COVID – 19, po czym zauważył, iż zgodnie z art.31zq ust.3 ustawy o COVID – 19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. ZUS wskazał, iż we wniosku z 12 kwietnia 2020 r. płatnik wniósł o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. - maj 2020 r., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie. Z uwagi jednak na fakt, że do dnia 30 czerwca 2020 r. płatnik nie złożył deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za marzec, kwiecień, maj 2020r. - nie spełnił on warunku do zwolnienia z opłacania składek za wnioskowane miesiące tj. marzec 2020 r. - maj 2020 r. W wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy płatnik zauważył m.in., iż deklaracje składane drogą elektroniczną nie były jak się okazało odbierane przez system pomimo wielu, wielu prób. J. M. zaznaczył, iż decyzja odmawiająca mu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za w/w miesiące jest dla niego bardzo krzywdząca. W tym okresie nie mógł podjąć pracy gdyż jest ona związana z bezpośrednim kontaktem z wieloma osobami (nauka jazdy- brak osób chętnych do szkolenia a także ryzyko ew. zarażenia się wirusem COVID19). Rozpoznając przedmiotowy wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia 4 listopada 2021r. znak [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 27 lipca 2020r. Organ po przytoczeniu treści art. 31zo ust. 2 i ust. 4 oraz art.31zq ust.3 ustawy o COVID -19 oraz art.138 § 1 k.p.a. oraz przypomnieniu dotychczasowego przebiegu postępowania wskazał, iż na dzień 30 czerwca 2020 r. złożone dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za miesiąc okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. wykazywały inne kwoty niż późniejsza deklaracja rozliczeniowa. Poprawne dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. płatnik złożył w dniu 14 października 2020 r., a więc po ustawowym terminie. ZUS podkreślił przy tym, że termin 30 czerwca 2020 r. na złożenie dokumentów jest terminem ustawowym i nie podlega przywróceniu, zatem złożenie przez płatnika dokumentów rozliczeniowych po tym terminie nie może wywrzeć skutków prawnych w zakresie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na podstawie powołanej ustawy. Z wydaną przez organ decyzją nie zgodził się J. M., zaskarżając ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W wywiedzionej skardze skarżący podniósł, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że nie zostały złożone deklaracje rozliczeniowe za marzec, kwiecień, maj 2020 r. w terminie nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek był zwolniony z obowiązku ich składania. Autor skargi zauważył, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 47 ust 2a zwalnia osoby prowadzące działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie od obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. Zatem jako osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą nie miał obowiązku ich składania. W konsekwencji w ocenie skarżącego ZUS powinien wziąć pod uwagę tę regulację prawną, która w kontekście wyjątków z art. 31zo oraz art. 31zg ust 1 i 3 ustawy COVID oznacza, że w przypadku przedsiębiorców opłacających składki samych za siebie złożenie deklaracji rozliczeniowych nie stanowi warunku do przyznania zwolnienia ze składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie jego wniosku. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w niniejszej sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie w odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący zawnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, z kolei ZUS mimo wezwana przez Sąd m.in. o wskazanie czy skarżąca wnosi o przeprowadzenie tzw. rozprawy zdalnej, nie odpowiedział w zakreślonym terminie na przedmiotowe wezwanie. Należy podkreślić, iż wskazane wezwanie zostało wystosowane pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestnictwa w rozprawie zdalnej. Mając na uwadze powyższe Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z 3 listopada 2021r. z skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji strony skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę. Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej "k.p.a."), lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Zgodnie z art. 13 § 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Stosownie jednak do art. 13 § 3 p.p.s.a., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może w drodze rozporządzenia przekazać wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli wymagają tego względy celowości. W myśl przywołanego przepisu, na mocy § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wniesienia skargi, rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Przedmiotowa zaś sprawa dotyczy zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 31zo ustawy o COVID-19. Z uwagi na powyższe oraz fakt, iż miejsce zamieszkania skarżącego znajduje się na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, uzasadniona jest zatem właściwość tut. Sądu w niniejszej sprawie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna w zakresie w jakim doprowadziła do uchylenia zaskarżonej decyzji. Lektura wywiedzionego środka zaskarżenia w konfrontacji z analizą akt sprawy wykazała naruszenie w zaskarżonej decyzji art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji również art. 8, art. 11 i art. 15 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazać należy, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. integralną częścią każdej decyzji jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl powyższego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek wyczerpującego umotywowania decyzji wynika również z obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Zasada ta nie jest zrealizowana zarówno wówczas, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony postępowania, jak też, gdy nie ustali i nie odniesie się do wszystkich faktów istotnych dla danej sprawy. Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 110/15 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl) motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Podejmowanie decyzji posiada także, obok oczywistych aspektów: proceduralnego i materialnego, aspekt intelektualny. Jest to przecież proces myślowy, który powinien być logiczny i spójny, i który powinien zmierzać do uświadomionej konkluzji, opartej o uświadomione motywy działania. Motywy te można poznać na podstawie prawidłowo zredagowanego uzasadnienia. Uzasadnienie decyzji ma stanowić uzewnętrznienie tychże motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: "dlaczego?", a nie tylko stwierdzenie "że". Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania. W przypadku decyzji wydawanej przez organ działający jako organ II instancji naruszenie art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. zaistnieje także wtedy, gdy organ nie dokona oceny w kontekście okoliczności i argumentów wskazanych w odwołaniu, w tym wypadku we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przyjdzie jeszcze wskazać za NSA (por. wyrok z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt II GSK 346/15), że organ odwoławczy, orzekający na niekorzyść strony, zobowiązany jest do sporządzenia uzasadnienia w sposób wyjątkowo staranny, tak aby strona miała pełną wiedzę co do przesłanek zastosowania określonych w rozstrzygnięciu przepisów. Uzasadnienie, które pomija odpowiedź na podstawowe zarzuty oraz nie rozprawia się z zasadniczymi dla wyniku sprawy argumentami strony, jest uzasadnieniem wadliwym, naruszającym zarówno art. 107 § 3 k.p.a., jak też art. 11 tej ustawy. Jak przyjmuje się w doktrynie, uzasadnienie decyzji w przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. kształcie, stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych, której zadośćuczynienie przez organ umożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli rozstrzygnięcia (zob. Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne w świetle standardów europejskich, Dom Wydawniczy ABC, 1997, str. 187 - 188). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyni zadość wymogom wynikającym z przywołanych regulacji, gdyż organ odwoławczy nie rozpoznał w sposób właściwy podstawowego i właściwie jedynego zarzutu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy kwestionuje prawidłowość funkcjonowania systemu teleinformatycznego ZUS przeznaczonego do składania deklaracji, wskazując w tym zakresie, iż "deklaracje składane drogą elektroniczną nie były jak się okazało odbierane przez system pomimo wielu, wielu prób". Tymczasem organ w żaden sposób nie ustosunkował się do powyższej kwestii, ograniczając się jedynie poza zacytowaniem przepisów ustawy o COVID – 19 do lakonicznego stanowiska sprowadzającego się do stwierdzenia, że uchybienie przez skarżącego terminowi do złożenia deklaracji skutkuje odmową przyznania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek we wnioskowanym okresie. Nie ulega wątpliwości, iż takie lakoniczne podejście organu, całkowicie pomijające okoliczności powoływane przez stronę skarżącą, nie sprzyja realizacji zasady określonej w art. 8 k.p.a. polegającej na prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do władzy publicznej. Zdaniem Sądu, decyzja organu II instancji, nie została poprzedzona jakże nieodzownymi w realiach niniejszej sprawy czynnościami dowodowymi mającymi zweryfikować prawidłowość twierdzeń formułowanych przez skarżącą, i jako taka jest co najmniej przedwczesna i musiała ulec wyeliminowaniu z porządku prawnego. Przede wszystkim w aktach sprawy brak dowodów potwierdzających prawidłowość działania systemu teleinformatycznego ZUS w zakresie składania deklaracji rozliczeniowych w okresie, w którym to skarżący miał być zobowiązany do złożenia dokumentów rozliczeniowych za kwiecień - maj 2020 r., a to oznacza, że zasadniczy zarzut wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie został przez organ prawidłowo rozpoznany. Tym samym organ naruszył w sposób oczywisty również przepis art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z drugim przepisem organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Powyższe implikuje, iż na kanwie rozpatrywanego stanu faktycznego doszło także do naruszenia gwarancji wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że "Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (wyrok NSA z 12.11.1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992/3–4, poz. 95). Jednocześnie jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 maja 1998 r., IV SA 1130/96 "Jedno zdanie, mające zastąpić uzasadnienie, nie niesie żadnej merytorycznej treści. Brak w motywach decyzji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów odwołania, brak w aktach sprawy podstawowych dokumentów i dowodów w sprawie pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.)". W zbliżonym do rozpatrywanego stanie faktycznym dotyczącym kwestii prawidłowości działania systemu teleinformatycznego administrowanego przez ZUS, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. I SA/Kr 331/21 słusznie wskazał, że skutki nieprawidłowego działania systemów teleinformatycznych służących do komunikacji płatników nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów płatników. Skoro aplikacja do składania deklaracji ma służyć zobowiązanym z tytułu składek, a zarazem usprawniać proces ich składania, to skorzystanie z niej nie może być "pułapką" dla płatników. Zatem ryzyko nieprawidłowego działania systemu teleinformatycznego obciąża ZUS jako administratora aplikacji, a nie płatników. Dlatego każdy przypadek nieprawidłowego działania aplikacji służącej do składania deklaracji zgłaszany przez płatnika powinien być wszechstronnie wyjaśniony przez organy ZUS i udowodnienie tej okoliczności nie może być przerzucane na składającego deklarację płatnika. To ZUS, jako administrator systemu teleinformatycznego, jest odpowiedzialny za prawidłowe jego działanie i to organ, a nie płatnik, dysponuje wiedzą, czy aplikacja w danym dniu działa prawidłowo, czy też nie. Jak dalej wskazano, w sytuacji, gdy płatnik, tak jak w niniejszej sprawie, nie ma możliwości udowodnienia swoich twierdzeń, gdyż co jest oczywiste, nie ma dostępu do systemu teleinformatycznego ZUS z pozycji administratora systemu, organ ma obowiązek wykazać w tej materii inicjatywę dowodową i zweryfikować twierdzenia płatnika, choćby tylko np. przez sprawdzenie czy płatnik w określonych dniach logował się do systemu, jakie czynności po zalogowaniu wykonywał, czy zgłaszał nieprawidłowe działanie systemu pisemnie czy za pośrednictwem infolinii. Pogląd powyższy Sąd podziela w całości i przyjmuje za swój własny na gruncie niniejszej sprawy. Nierozpoznanie przez organ tego kluczowego zarzutu uniemożliwia Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowego zastosowania przez ZUS art. art.31zq ust.3 ustawy COVID-19. W ślad za przywołanym powyżej wyrokiem WSA w Krakowie należy podkreślić, iż sąd administracyjny nie może zastępować organu w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może być podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Stwierdzonego uchybienia nie można skutecznie konwalidować na etapie postępowania sądowego, gdyż wówczas Sąd dokonałby merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić jak doniosłą rolę spełnia uzasadnienie decyzji, realizujące dwie naczelne zasady postępowania administracyjnego zawarte w art. 8 i art. 11 k.p.a. i mające na celu objaśnienie stronie, jaki był tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie, a także powody, dla których nie uwzględniono jej racji, i dla których zapadło rozstrzygnięcie o określonej treści. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, co w rozpoznawanej sprawie nie może mieć miejsca, gdyż w konsekwencji wad, jakimi obarczona jest zaskarżona decyzja organu, ocena w zakresie zarzutów wniosku zostałaby w istocie przerzucona na Sąd. To Sąd administracyjny de facto musiałby merytorycznie rozpoznać sprawę, a nie jest do tego uprawniony. Podsumowując Sąd wskazuje, że ZUS nie przeprowadził prawidłowego, ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach, co uzasadnia naruszenie przepisów w postaci art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji art. 8, 11 k.p.a. i art. 15 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, oraz przedstawienia motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 k.p.a. W szczególności organ wystąpi do komórki organizacyjnej ZUS, mającej zgodnie ze Statutem i Regulaminem organizacyjnym ZUS za zadanie monitorowanie funkcjonowania systemu teleinformatycznego ZUS w zakresie aplikacji do składania deklaracji, o udzielenie informacji, czy odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu, mające wpływ na możliwość składania deklaracji przez skarżącą za miesiąc maj, a w przypadku braku wystąpienia tego typu zdarzeń wyjaśni, czy istotnie podnoszony przez Płatnika problem w funkcjonowaniu sytemu administrowanego przez ZUS uniemożliwiał mu złożenie deklaracji za kwiecień i maj 2020r. przed końcem czerwca 2020r. Niezależnie od tego mając na uwadze treść art.31zq ust.3 ustawy o Covid – 19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania, organ szerzej odniesie się także do treści wskazanego przepisu in fine, wyjaśniając bliżej kwestię zwolnienia lub też jego braku w przypadku skarżącego (art..47 u.s.u.s.), przedstawiając w tym zakresie stosowne dowody. Zebrany materiał dowodowy ZUS podda ocenie zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło