I SA/Kr 1363/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Sp. k. w N. od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 17 marca 2017 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. . Sp. k. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 6 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, podpisany przez pełnomocnika strony skarżącej. Zarządzeniem z dnia 1 lutego 2017 r. wnioskodawca został wezwany do podpisania formularza PPPr przez osobę do tego legitymowaną (właściwą ze względu na zasady reprezentacji) oraz do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej stan majątkowy skarżącej spółki – w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył formularz PPPr, podpisany ponownie przez pełnomocnika, gdyż jego zdaniem jest do dopuszczalne w aktualnym stanie prawnym. Ponadto wykonał w części zarządzenie referendarza, przesyłając niektóre z żądanych przez niego dokumentów i oświadczeń, jeżeli zaś chodzi o dokumentację dotyczącą spółki C. S.R.O. wniesiono o przedłużenie terminu do jej przedłożenia z uwagi na trudności organizacyjne oraz konieczność wykonania tłumaczeń. Zarządzeniami referendarza sądowego z dnia 17 marca 2017 r. odmówiono przedłużenia terminu oraz pozostawiono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych bez rozpoznania. W uzasadnieniu referendarz stanął na stanowisku, że w obecnym stanie prawnym nie jest możliwe podpisanie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika, z uwagi na konieczność podpisania oświadczenia o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wobec powyższego obowiązująca dotychczas uchwała NSA z dnia 20 maja 2010 r. o sygn. akt I OPS 11/09 nie może znaleźć obecnie zastosowania. W sprzeciwie od powyższego zarządzenia pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o jego uchylenie w całości, rozpoznanie wniosku i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów bądź o jego zmianę i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdzono, że pomimo nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pełnomocnik strony zachował prawo do podpisania w imieniu swego mocodawcy wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie sprzeciwia się temu brzmienie art. 252 § 1a cyt. ustawy, z którego wynika obowiązek podpisania oświadczenia o świadomości odpowiedzialności karnej za założenie fałszywego oświadczenia, gdyż to pełnomocnika obciąża ewentualna odpowiedzialność karna. W tym zakresie nie zdezaktualizowała się zacytowana w zaskarżonym zarządzeniu uchwała NSA, co potwierdzają zacytowane przez wnioskodawcę postanowienia NSA. Wnioskodawca wskazał ponadto na niespójność argumentacji, która przejawia się w tym, że referendarz pozostawił wniosek o przyznanie pomocy bez rozpoznania, a jednocześnie odmówił przedłużenia terminu do przedłożenia dokumentacji, a zatem rozpatrzył wniosek merytorycznie, nie kwestionując w tym wypadku umocowania pełnomocnika do działania w imieniu skarżącej spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) sąd rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 §2 pkt 6 – 8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpoznając sprzeciw, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 2 i § 3 cyt. ustawy). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane zgodnie z prawem. Okolicznością faktyczną, która stanowiła podstawę dla wydania zaskarżonego zarządzenia, było nieuzupełnienie – pomimo skutecznie doręczonego wezwania - braku formalnego wniosku przez jego podpisanie przez osobę uprawnioną, czyli reprezentują wnioskującą spółkę zgodnie ze sposobem reprezentacji wykazanym w Krajowym Rejestrze Sądowym. Stosownie do art. 243 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane wskazane na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Powyższy wymóg przewiduje art. 252 § 2 cytowanej ustawy, a złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie innej, niż tego wymagają przepisy prawa, stanowi jego brak formalny w rozumieniu art. 49 § 1 tej ustawy (por. uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 74). W takiej sytuacji należy wezwać do uzupełnienia tego braku w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W konsekwencji zaniechanie powyższej czynności musi pociągnąć za sobą realizację wskazanego rygoru, czyli pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Zgodnie z art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Jednocześnie należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który składa się na urzędowym formularzu, winien spełniać wymogi każdego pisma procesowego w postępowaniu sądowym, które zostały wymienione w art. 46 § 1 wskazanej ustawy (m.in. podpis wnioskodawcy). Z kolei uzupełnienie braków formalnych przedmiotowego wniosku przez jego podpisanie, podlega rygorom przewidzianym w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 tej ustawy. W myśl art. 256 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia: wzór i sposób udostępniania urzędowego formularza, o którym mowa w art. 252 § 2, odpowiadającego wymaganiom przewidzianym dla pism strony, szczególnym wymaganiom postępowania o przyznaniu prawa pomocy, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań. Wzór urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań, określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 z późn. zm.), wydanego na podstawie ww. ustawowego upoważnienia. Powyższe rozporządzenie weszło w życie z dniem 29 sierpnia 2015 r. i od tej daty ustalonym wzorem formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dla osób prawnych jest wzór określony w załączniku 2 do powołanego wyżej rozporządzenia. Pełnomocnik strony skarżącej został poinformowany w wezwaniu w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 1 lutego 2017 r., że formularz winien być podpisany przez osobę do tego legitymowaną (właściwą ze względu na zasady reprezentacji), w terminie 7 dni od dnia doręczenia pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 252 i art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Pomimo tego odesłał formularz "PPPr" podpisany przez siebie samego. Wyjaśnić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a prawidłowo złożone oświadczenie majątkowe, będące częścią formularza o przyznanie prawa pomocy, jest elementem niezbędnym do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji uznać należy, że żądanie przyznania prawa pomocy w sprawie nie mogło otrzymać merytorycznego biegu. Sąd podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym zarządzeniu, że pełnomocnik osoby prawnej, choć jest uprawniony do wniesienia w imieniu mocodawcy wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie jest jednak podmiotem właściwym do podpisania zawartego w treści tego wniosku oświadczenia o majątku i dochodach osoby prawnej. Wskazane oświadczenie jest bowiem składane pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Z uwagi zatem na fakt, że jedynie osoba prawna posiada pełną wiedzę o swoich dochodach i majątku, powinna ona brać pełną odpowiedzialność za składane w tym względzie oświadczenia. Niewątpliwie podpisanie oświadczenia przez pełnomocnika wyłączyłoby tę odpowiedzialność wobec osoby prawnej, przerzucając ją w nieuprawniony sposób na pełnomocnika, który może nie posiadać rzeczywistej wiedzy o stanie majątkowym i finansowym mocodawcy. Z tego względu, w ocenie Sądu, w zaskarżonym zarządzeniu referendarz sądowy trafnie przyjął, że składanie oświadczeń wiedzy o dochodach i majątku osoby prawnej pod rygorem odpowiedzialności karnej wykracza poza zakres czynności, które mogą być skutecznie objęte pełnomocnictwem procesowym, a tym samym powoduje, że opatrzony podpisem pełnomocnika wniosek o przyznanie prawa pomocy jest dotknięty wyżej opisanym brakiem formalnym skutkującym pozostawieniem go bez rozpoznania. Powyższej oceny prawidłowości zaskarżonego zarządzenia nie zmienia stanowisko zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., I OPS 11/09 o dopuszczalności podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika. Uchwała ta dotyczy bowiem stanu prawnego obowiązującego przed dniem 15 sierpnia 2015 r., a więc stanu prawnego poprzedzającego wejście w życie ustawy nowelizującej z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015 r., poz. 658), mocą której do art. 252 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został dodany nowy § 1a, wprowadzający klauzulę odpowiedzialności za składanie fałszywego oświadczenia (por. postanowienie WSA w Łodzi z 11 kwietnia 2017 r., sygn. II SA/Łd 434/16). Oświadczenia o stanie majątkowym są zatem składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, wprost zatem wskazanej w art. 252 § 1a cyt. ustawy. Stosownie bowiem do jego treści, oświadczenia, o których mowa w § 1 (tj. oświadczenia dotyczące sanu majątkowego i dochodów), składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W ocenie Sądu, przywołana regulacja wyklucza zatem możliwość podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika wnioskodawcy, na co prawidłowo uwagę zwrócił referendarz sądowy w zaskarżonym zarządzeniu, pozostawiając wniosek bez rozpoznania. Wyjaśnić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Prawidłowe zastosowanie przez Sąd przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi poprzez żądanie złożenia wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu "PPPr" podpisanym przez osobę do tego legitymowaną (właściwą ze względu na zasady reprezentacji) nie jest więc naruszeniem przepisów i norm gwarantujących swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. Przesłanie formularza podpisanego przez pełnomocnika procesowego strony skarżącej nie mogło odnieść skutku rozpoznania wniosku o prawo pomocy, a musiało się spotkać z zastosowaniem rygoru pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Należy również wskazać, że bezzasadny był zarzut wybiórczego traktowania umocowania pełnomocnika, przez rozpatrzenie merytoryczne wniosku o przedłużenie terminu, bowiem jak szczegółowo uzasadnił referendarz, pełnomocnik jest umocowany do wszelkich czynności procesowych, w tym do złożenia wniosku o prawo pomocy i wniosku o przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia. Nie jest uprawniony jedynie do złożenia oświadczenia wiedzy pod rygorem odpowiedzialności karnej, które czynnością procesową nie jest. W tym stanie rzeczy, wobec braków formalnych wniosku Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił utrzymać w mocy zarządzenie referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.