I SA/Kr 1367/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2017 r. sprzeciwu A. Sp. k. w N. od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 marca 2017 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.. Sp. k. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 6 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zarządzenie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2017 r. A.Sp. k. w N., działając przez pełnomocnika - doradcę podatkowego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 6 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2014 r. Pełnomocnik Strony Skarżącej wniósł 9 stycznia 2017 r. do Sądu wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Formularz "PPPr" został podpisany przez pełnomocnika Strony Skarżącej. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 1 lutego 2017 r. pełnomocnik Strony Skarżącej został wezwany do podpisania formularza "PPPr" przez osobę do tego legitymowaną (właściwą ze względu na zasady reprezentacji), w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ponadto w wykonaniu ww. zarządzenia wezwano pełnomocnika Strony Skarżącej do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie szeregu dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych Strony Skarżącej, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem oddalenia wniosku. W wyznaczonym terminie, w odpowiedzi na ww. wezwania, pełnomocnik Strony Skarżącej ponownie przedłożył formularz "PPPr" podpisany przez siebie, wskazując, że pełnomocnik procesowy strony skarżącej jest uprawniony do podpisania formularza. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem z dnia 17 października 2017 r. pozostawił wniosek Strony Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych bez rozpoznania, na podstawie art. 257 w zw. z art. 46 i art. 256 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.). W uzasadnieniu zarządzenia zwrócił uwagę przede wszystkim na pozycję 12 formularza "PPPr" przewidującą oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2016 r., poz. 1137 ze zm., dalej: K.k.), a wprowadzoną ustawą nowelizującą P.p.s.a. z dnia 9 kwietnia 2015 r. Podkreślił różnice w stanie prawnym (uregulowaniach ustawowych i brzmieniu formularza) przed nowelizacją, który był poddany ocenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2010 r., sygn. I OPS 11/09, a stanem prawnym po ww. zmianach (dodanie art. 252 § 1a P.p.s.a.). Pełnomocnik Strony Skarżącej wniósł w terminie sprzeciw od powyższego zarządzenia, podnosząc, że pełnomocnik procesowy strony skarżącej jest uprawniony do podpisania formularza, powołując się na uchwałę NSA z 20 maja 2010 r., sygn. I OPS 11/09 oraz liczne postanowienia NSA, odnoszące się również do stanu prawnego po 15 sierpnia 2015 r. Pełnomocnik zarzucił, że żaden przepis szczególny P.p.s.a. nie wymaga, by czynności w zakresie ubiegania się o prawo pomocy dokonywane były osobiście przez stronę postępowania, co zawężałoby unormowania z art. 34 w zw. z art. 39 pkt 1 P.p.s.a. Podniósł także, że regulacja ochrony tajemnicy zawodowej doradcy podatkowego w płaszczyźnie procesu karnego nie może mieć przełożenia na zakres umocowania pełnomocnika w ramach postępowania sądowoadministracyjnego. Pełnomocnik zarzucił również, że referendarz wybiórczo traktuje umocowanie pełnomocnika, uznając je w części przez rozpatrzenie merytoryczne wniosku o przedłużenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 P.p.s.a. od zarządzeń wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie natomiast do art. 260 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane zgodnie z prawem. Okolicznością faktyczną, która stanowiła podstawę dla wydania zaskarżonego zarządzenia, było nieuzupełnienie – pomimo skutecznie doręczonego wezwania - braku formalnego wniosku przez jego podpisanie przez osobę uprawnioną, czyli reprezentują wnioskującą Spółkę zgodnie ze sposobem reprezentacji wykazanym w Krajowym Rejestrze Sądowym. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane wskazane na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Powyższy wymóg przewiduje art. 252 § 2 P.p.s.a., a złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie innej, niż tego wymagają przepisy prawa, stanowi jego brak formalny w rozumieniu art. 49 § 1 P.p.s.a. (por. uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 74). W takiej sytuacji należy wezwać do uzupełniania tego braku w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W konsekwencji zaniechanie powyższej czynności musi pociągnąć za sobą realizację wskazanego rygoru, czyli pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Zgodnie z art. 257 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Jednocześnie należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który składa się na urzędowym formularzu, winien spełniać wymogi każdego pisma procesowego w postępowaniu sądowym, które zostały wymienione w art. 46 § 1 P.p.s.a. (m.in. podpis wnioskodawcy). Z kolei uzupełnienie braków formalnych przedmiotowego wniosku przez jego podpisanie, podlega rygorom przewidzianym w art. 49 § 1 w związku z art. 257 P.p.s.a. W myśl art. 256 § 1 P.p.s.a. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia: wzór i sposób udostępniania urzędowego formularza, o którym mowa w art. 252 § 2, odpowiadającego wymaganiom przewidzianym dla pism strony, szczególnym wymaganiom postępowania o przyznaniu prawa pomocy, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań. Wzór urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań, określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.), wydanego na podstawie ww. ustawowego upoważnienia. Powyższe rozporządzenie weszło w życie z dniem 29 sierpnia 2015 r. i od tej daty ustalonym wzorem formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dla osób prawnych jest wzór określony w załączniku 2 do powołanego wyżej rozporządzenia. Pełnomocnik Strony Skarżącej został poinformowany w wezwaniu w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 1 lutego 2017 r., że formularz winien być podpisany przez osobę do tego legitymowaną (właściwą ze względu na zasady reprezentacji), w terminie 7 dni od dnia doręczenia pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 252 i art. 257 P.p.s.a.) Pomimo tego pełnomocnik Strony Skarżącej odesłał formularz "PPPr" podpisany przez siebie samego. Wyjaśnić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a prawidłowo złożone oświadczenie majątkowe, będące częścią formularza o przyznanie prawa pomocy, jest elementem niezbędnym do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji uznać należy, że żądanie przyznania prawa pomocy w sprawie nie mogło otrzymać merytorycznego biegu. Sąd podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym zarządzeniu, że pełnomocnik osoby prawnej, choć jest uprawniony do wniesienia w imieniu mocodawcy wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie jest jednak podmiotem właściwym do podpisania zawartego w treści tego wniosku oświadczenia o majątku i dochodach osoby prawnej. Wskazane oświadczenie jest bowiem składane pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 K.k. za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Z uwagi zatem na fakt, że jedynie osoba prawna posiada pełną wiedzę o swoich dochodach i majątku, powinna ona brać pełną odpowiedzialność za składane w tym względzie oświadczenia. Niewątpliwie podpisanie oświadczenia przez pełnomocnika wyłączyłoby tę odpowiedzialność wobec osoby prawnej, przerzucając ją w nieuprawniony sposób na pełnomocnika, który może nie posiadać rzeczywistej wiedzy o stanie majątkowym i finansowym mocodawcy. Z tego względu, w ocenie Sądu, w zaskarżonym zarządzeniu referendarz sądowy trafnie przyjął, że składanie oświadczeń wiedzy o dochodach i majątku osoby prawnej pod rygorem odpowiedzialności karnej wykracza poza zakres czynności, które mogą być skutecznie objęte pełnomocnictwem procesowym, a tym samym powoduje, że opatrzony podpisem pełnomocnika wniosek o przyznanie prawa pomocy jest dotknięty wyżej opisanym brakiem formalnym skutkującym pozostawieniem go bez rozpoznania. Powyższej oceny prawidłowości zaskarżonego zarządzenia nie zmienia stanowisko zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., I OPS 11/09, o dopuszczalności podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika (ONSAiWSA 2010, nr 4, poz. 54). Uchwała ta dotyczy bowiem stanu prawnego obowiązującego przed dniem 15 sierpnia 2015 roku, a więc stanu prawnego poprzedzającego wejście w życie ustawy nowelizującej z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015 r., poz. 658), mocą której do art. 252 P.p.s.a. został dodany nowy § 1a, wprowadzający klauzulę odpowiedzialności za składanie fałszywego oświadczenia (por. postanowienie WSA w Łodzi z 11 kwietnia 2017 r., sygn. II SA/Łd 434/16 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oświadczenia o stanie majątkowym są zatem składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, wprost zatem wskazanej w art. 252 § 1a P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego treści, oświadczenia, o których mowa w § 1 (tj. oświadczenia dotyczące sanu majątkowego i dochodów), składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W ocenie Sądu, przywołana regulacja wyklucza zatem możliwość podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika wnioskodawcy, na co prawidłowo uwagę zwrócił referendarz sądowy w zaskarżonym zarządzeniu, pozostawiając wniosek bez rozpoznania. Wyjaśnić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Prawidłowe zastosowanie przez Sąd przepisów P.p.s.a. poprzez żądanie złożenia wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu "PPPr" podpisanym przez osobę do tego legitymowaną (właściwą ze względu na zasady reprezentacji) nie jest więc naruszeniem przepisów i norm gwarantujących swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. Przesłanie formularza podpisanego przez pełnomocnika procesowego strony skarżącej nie mogło odnieść skutku rozpoznania wniosku o prawo pomocy, a musiało się spotkać z zastosowaniem rygoru pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Należy również wskazać, że bezzasadny był zarzut wybiórczego traktowania umocowania pełnomocnika, przez rozpatrzenie merytoryczne wniosku o przedłużenie terminu, bowiem jak szczegółowo uzasadnił referendarz, pełnomocnik jest umocowany do wszelkich czynności procesowych, w tym do złożenia wniosku o prawo pomocy i wniosku o przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia. Nie jest uprawniony jedynie do złożenia oświadczenia wiedzy pod rygorem odpowiedzialności karnej, które czynnością procesową nie jest. W tym stanie rzeczy, wobec braków formalnych wniosku Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., postanowił utrzymać w mocy zarządzenie referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.