I SA/Kr 1395/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 lipca 2009r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży udziałów w nieruchomościach postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K. B. o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 lipca 2009r. nr[...]w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od dochodów osób fizycznych z tytułu sprzedaży udziałów w nieruchomościach. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów – K. B. prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną I. B. ur. w 1964r., synem W. B., ur. w 1996r. oraz córką N. B. ur. w 1989r. Rodzina mieszka w domu jednorodzinnym K. B. - brata K. B.. K. B. z tytułu umowy o pracę w I. S.A. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 818,70 zł netto. Z tego tytułu uzyskał on w 2008r. dochód w wysokości 10 775 zł. W tym samym roku z racji posiadania udziałów: M. sp. j., P. sp. j. ZPCHR, P. sp. j. i W. sp. j. poniósł stratę w wysokości 2 041 478,64 zł przy 5 502 687,17 zł przychodu. Skarżący posiada również 2,06 % udziałów w I. S.A. i 21 % udziałów w firmie D. sp. z o.o. w W.. W tej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością pracuje I.B. i otrzymuje pensję w wysokości 818,31 zł. W 2008r. uzyskała ona z tego tytułu dochód w wysokości 12 315 zł. Z tytułu natomiast posiadania udziałów w M. sp. j., P. sp. j. i W. sp. j. poniosła stratę w wysokości 11 520,30 zł. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą w przybliżeniu 2 544,74 zł i obejmują typowo: opłatę za gaz – 1 016,65 zł, opłatę za wodę - 182,52 zł, opłatę za energię elektryczną – 1 203,74 zł oraz opłatę za telefon - 141,83 zł. Ponadto nadmieniono, iż wydatki związane z wyżywieniem oraz drobnymi bieżącymi sprawami życia codziennego wynoszą ok. 1 800 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2009r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym w pierwotnym wniosku. Odpowiadając na podniesiony w uzasadnieniu postanowienia Referendarza zarzut małej wiarygodności oświadczeń skarżącego – wskazano, iż sprecyzowane średniomiesięczne wydatki rodziny w istocie przekraczają sumę jej dochodów, lecz jest to oczywiste, gdyż dane te pochodzą z rachunków za okres jesienno-zimowy, gdy naturalne jest zwiększone zapotrzebowanie na energię. Dodatkowo odpowiadając na wezwanie Sądu pełnomocnik stwierdził, że wskazanie wysokości ponoszonych przez rodzinę skarżącego kosztów utrzymania oraz określenie jej dochodów jest błędne z przyczyn dla strony skarżącej niezrozumiałych. Jak wskazuje lista płac dochód skarżącego wraz z małżonką wynosi 2 360,65 zł. Miesięczny koszt dostawy mediów do lokalu zajmowanego przez rodzinę skarżącego wynosi średnio 818,33 zł. W dalszej kolejności wyjaśniono, że za bieżące wydatki w skali miesiąca skarżący ma wydawać kwotę około 1 542,32 zł, stanowiącą różnicę pomiędzy miesięcznym dochodem skarżącego i jego małżonki (2 360,65 zł), a miesięcznymi kosztami związanymi z dostawą mediów wynoszącymi 818,33zł. Odnosząc się do kwestii wynagrodzenia pełnomocnika działającego w niniejszej sprawie wyjaśniono, że w zakresie tym skarżący korzysta z pomocy finansowej swego brata – K. B.. W roku 2007 skarżący miał ponieść stratę z działalności gospodarczej w wysokości 971 715,49 zł, zaś jego małżonka stratę w wysokości 40 651,28 zł. Naświetlając okoliczności sprzedaży przez skarżącego działek oraz 64 mieszkań pełnomocnik podniósł, że przychody oraz koszty uzyskania przychodów z różnych źródeł w deklaracjach podatkowych rocznych (PIT) łączy się, stąd też ustalenie na obecnym etapie, tj. po upływie przeszło 5 lat ( obowiązek przechowywania dokumentów), czy ze sprzedaży wskazanych nieruchomości skarżący uzyskał dochód jest w chwili obecnej niemożliwe. Podkreślić przy tym, że w okresie tym skarżący prowadził działalność gospodarczą w różnych dziedzinach życia gospodarczego. Z jednej uzyskiwał dochód zaś w drugiej poniósł stratę. W efekcie w roku 2002 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący poniósł stratę w wysokości łącznie 3 152 474,80 zł., w roku 2003 skarżący uzyskał dochód w wysokości 512 434,31 zł., zaś w roku 2004 uzyskał dochód w wysokości 722 339,80 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub jak w rozpoznawanej sprawie - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Dodatkowo, w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego w całości nie wykonał w sposób należyty. W ocenie Sądu oświadczenia i twierdzenia wnioskodawcy, zarówno te zawarte we wniosku jak i sprzeciwie, w zakresie porównania dochodów i wydatków rodziny wnioskodawcy – budzą poważne wątpliwości i w związku z tym nie mogą zasługiwać na uwzględnienie. Biorąc więc pod uwagę przywołane okoliczności stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy, uznać należy, że niemożliwa jest ocena sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na pierwszy plan wysuwa się rażąca dysproporcja pomiędzy deklarowanymi dochodami rodziny w kwocie 1 637,01 a wydatkami na kwotę 4 344,74 zł, a niedobór z tego tytułu nie może być przecież pokrywany z oszczędności, gdyż tych w świetle oświadczeń rodzina nie posiada. Wykazana różnica sięgająca blisko kwoty 3 000 złotych nie może być przy tym tłumaczona jedynie dodatkowymi kosztami wynikającymi z nadzwyczajnych wydatków w okresie jesienno-zimowym. Nawet bowiem przy uwzględnieniu zwiększonych wydatków na energię w zimie - w miesiącach letnich kwota wydatków przewyższać musiałaby dochody rodziny przynajmniej o kwotę 1 500 zł. Trudno wyobrazić sobie w jaki sposób przeciętna rodzina mogłaby zgromadzić odpowiednie środki by zniwelować takie braki w budżecie domowym. Przy dokonywaniu takiej oceny racjonalne jest bowiem przyjęcie założenia, iż zwiększone koszty związane z zapewnieniem ogrzewania pomieszczeń mieszkalnych skarżącego dotyczyć mogą zasadniczo wydatków bądź to na energię elektryczną, bądź też na gaz. Przedsięwzięta na wezwanie Sądu próba wyjaśnienia przez pełnomocnika sytuacji majątkowej skarżących nasunęła jedynie dodatkowe wątpliwości. Zdumiewające jest przede wszystkim stwierdzenie, że "z przyczyn niezrozumiałych dla strony skarżącej" powyższe zestawienie dochodów i wydatków jest błędne. Nakreślone wyżej okoliczności faktyczne stanowią przecież bezpośrednie odzwierciedlenie treści formularza PPF oraz jego załączników (por. w szczególności karty 13 i 43 akt sądowych). Wprawdzie do kolejnego pisma pełnomocnika dołączono kopie wyjątków z listy płac, w oparciu o którą można stwierdzić, że miesięczne dochody skarżącego i jego żony wynoszą odpowiednio 1 530 zł i 830,65 zł – zabrakło jednak wyjaśnienia, z jaką chwilą wynagrodzenie tego pierwszego wzrosło prawie dwukrotnie w stosunku do stanu ujawnionego we wspomnianym formularzu. Mało wiarygodna jest przy tym próba ponownego zdefiniowania przez pełnomocnika obciążających rodzinę cyklicznych wydatków. W ostatnim piśmie całokształt kosztów mediów zdołano zawrzeć w kwocie 818,33 zł, podczas gdy wcześniej – w świetle oświadczeń skarżącego i jego małżonki - miała być to kwota 2 544,74 zł. Przywołując raz jeszcze powyższe rozważania co do zmienności kosztów utrzymania – oznaczałoby to zmianę o kwotę ponad 1 600 zł, która to wyczerpywałaby w całości wydatki na gaz i energię elektryczną wykazaną na przesłanych do Sądu fakturach!? Gdyby w rzeczywistości wydatki rodziny podlegały tak zasadniczym fluktuacjom – celowym byłoby przedstawienie na tę okoliczność dodatkowych dokumentów źródłowych, które mogłyby wyjaśnić te wątpliwości – zgodnie z wezwaniem Sądu – czego jednak nie uczyniono. Reasumując, w ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości budzą źródła utrzymania skarżącego, który wraz z małżonką deklaruje dochód w kwocie niewystarczającej na opłacenie wydatków na utrzymanie czteroosobowej rodziny. Jednocześnie skarżący w sposób wybiórczy przedstawia swoje dochody. zmieniając swoje oświadczenia o ich wysokości. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 marca 2010r., sygn. akt II FZ 58/10 oddalając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Kr 1147/09 oddalające wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od fizycznych za 2002r. Za niewiarygodne uznał Sąd także twierdzenia pełnomocnika, iżby koszty jego wynagrodzenia pokrywane były dzięki pomocy finansowej brata skarżącego – K. B. Nie wiadomo bowiem dlaczego tak istotny zapewne składnik wydatków K. B., finansowany z obcych źródeł - nie został po prostu wyszczególniony w odpowiedniej rubryce formularza PPF, jako czynnik zasadniczo oddziaływujący na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Brak jest też odpowiedzi na pytanie, jaki charakter ma świadczenie brata skarżącego – czy jest to w szczególności świadczenie alimentacyjne, darowizna, czy też może jedynie pożyczka. W tym zakresie wyjaśnienia pełnomocnika, bardzo zdawkowe są nieprzekonywujące. Szczegółowego wyjaśnienia, zdaniem Sądu, wymagała również kwestia dochodów uzyskiwanych przez skarżącego ze sprzedaży działek oraz 64 mieszkań, o których mowa w pkt 28 i 29 zestawienia transakcji zakupu i sprzedaży nieruchomości dołączonego do odwołania z dnia 8 maja 2009r. W sytuacji, gdy obrót nieruchomościami podlega bardzo rygorystycznym regułom mającym na celu – zapewnienie jego jawności (jak choćby forma aktu notarialnego, czy też wpis do księgi wieczystej) trudno uwierzyć w tłumaczenia pełnomocnika, iż po upływie ponad sześciu lat od dokonania ostatniej transakcji – brak jest już możliwości dokładnego określenia przychodów i kosztów ich uzyskania. W oparciu tylko o przedstawione zeznania podatkowe za lata 2002-2004r. można jedynie wnioskować, iż przedsięwzięcie gospodarcze związane z handlem nieruchomościami mogło zakończyć się dla skarżącego sukcesem ekonomicznym – przy założeniu, że w 2002r. inwestował on znaczne środki finansowe (wykazana w deklaracji podatkowej strata), które odzyskiwał w kolejnych latach (wykazany w deklaracjach podatkowych dochód). Trudno jednak czynić w tej mierze jednoznaczne ustalenia skoro, jak twierdzi sam skarżący prowadził aktywność w różnych dziedzinach życia gospodarczego, a jednocześnie nie wykazuje on inicjatywy, by w obliczu tak poważnych wątpliwości, co do jego oświadczeń – jednoznaczne wyjaśnić swą sytuację majątkową w okresie ostatnich lat. Z zestawienia transakcji dołączonego do odwołania jednoznacznie nie wynika, jak sugeruje pełnomocnik skarżącego, że sprzedaż ta miała miejsce tylko w latach 2002 – 2004. Brak szczegółowego odniesienia się do powyższej kwestii, czyni wyjaśnienia złożone w tym zakresie za niewystarczające. Nie pozostał bez wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie także całkowity brak odniesienia się przez pełnomocnika do kwestii sprzedaży przez skarżącego działek wyszczególnionych w punkcie 28 zestawienia transakcji dołączonego do odwołania z dnia 8 maja 2009r. Nie do końca zrozumiałe jest dla Sądu powoływanie się w sprzeciwie na fakt, że w świetle złożonych oświadczeń bieżące wydatki stanowią kwotę około 1 800 zł, nie zaś równo 1 800 zł. Jest przecież oczywistym, że w oparciu o przedstawione dane potraktowano podaną kwot jako pewne uśrednienie. Przyjęcie takiego założenia jest w pełni uzasadnione, gdyż nieznaczne wahania sumy pieniężnej przeznaczanej na pokrycie bieżących wydatków nie zmieniają w istocie ogólnej oceny, iż oświadczenia skarżącego nie są wiarygodne. Jeżeli w istocie każdorazowo wydatkowana kwota w sposób istotny odbiega, od tej przyjętej za podstawę czynienia ustaleń, to obowiązkiem skarżącego i jego pełnomocnika było jednoznaczne i precyzyjne określenie tych kosztów. Korzystanie z procedury przewidzianej w art. 255 p.p.s.a. ma na celu uściślenie i weryfikację danych podawanych uprzednio przez stronę w formularzu. Zaniechanie przesłania na wezwanie – odpowiedniego zaświadczenia z Wydziału Komunikacji oraz dowodów przelewów wynagrodzeń K. B. i I. B. – pozwala jednoznacznie na przyjęcie, że skarżący nie wykazuje należytej inicjatywy współpracy z Sądem tak by niewątpliwie potwierdzić swój status majątkowy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznaje przy tym, że skoro instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i z założenia może być stosowana tylko do osób pozostających w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania takich okoliczności, a wszelkie rozbieżności i wątpliwości w tym zakresie prowadzą do odmowy udzielenia pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.