I SA/Kr 14/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2014 r. wniosku J.O. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 29 października 2013r., nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za marzec 2009 r. postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie ½ wpisu od skargi 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29.10.2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za marzec 2009 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", oraz nadesłanych dokumentów J. O. ur. w 1970r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.O. ur. w 1972 r., synem P. O. ur. w 1995 r. oraz córką K. O. ur. w 1997 r. Rodzina mieszka w domu, który jest własnością "O." Sp. z o.o. w K. ( nr [...] por. https://eme.ms.gov.pl ). Wspólnikami tej spółki są M. O. oraz "O., J. O. , M. O." spółka jawna (nr KRS 365410 por. https://eme.ms.gov.pl), a prezesem zarządu - J. O.. Z kolei wspólnikami "O., J. O., M. O." spółka jawna są: J. O. , M. O. oraz "O." Sp. z o.o. W 2012r. "O., J. O. , M. O." spółka jawna poniosła stratę w wysokości 1 549 517,37 zł przy przychodzie na poziomie 19 924 700,67 zł. Wnioskodawca we wniosku podaje, iż jego jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę uzyskiwane w "J " Sp. z o.o., w wysokości 1 191,20 zł, netto, a jego miesięczne wydatki obejmują : wydatki na żywność – ok. 500 zł, wydatki na media – ok. 1000 zł, wydatki na lekarstwa – ok. 250 zł, wydatki związane z kształceniem córki – ok. 200 zł oraz "wydatki w różnych kwotach na odzież , dojazdy i inne zwykłe codzienne koszty utrzymania rodziny". Z Krajowego Rejestru Sądowego, Rejestru Przedsiębiorców wynika natomiast, że adres siedzib w/w spółek tj. "O." Sp. z o.o. ; "O., J. O. , M. O." spółka jawna oraz "J" Sp. z o.o. jest identyczny z adresem zamieszkania J. O.. Strona skarżąca, na okoliczność swojego zadłużenia, przesłała dowody zajęcia wierzytelności, w 2013 r., następujących należności głównych: 72 666,36 zł (postępowanie prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N., pod. sygn. akt [...]) 64 800 zł (postępowanie prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N., pod. sygn. akt Km 179/13), 43 829,35 zł (postępowanie prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L., pod. sygn. akt [...]), 52 753,68 zł (postępowanie prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., pod. sygn. akt Km 439/13). J. O. przesłał również "zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego" wystosowane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., dnia 12.12.2013 r. a dotyczące należności głównych w kwotach: 72 497,25 zł i 66 342,02 zł ( sygn. akt [...] i [...]). Postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Na uzasadnienie swojego stanowiska podał, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową (brak "zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących jego własnością obejmującego ich markę i rok produkcji" oraz "zeznań podatkowych skarżącego i żony, za 2013 r. lub zaświadczeń z odpowiednich urzędów skarbowych o wysokości uzyskanych przez nich dochodów w 2013 r."). Orzekający uznał, że nie ma wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić rzetelną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Uznano oświadczenie skarżącego o dochodach i wydatkach za niewiarygodne albowiem wysokość wydatków przewyższyła miesięczny dochód. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł skutecznie sprzeciw. Do sprzeciwu dołączył zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców, z którego wynika, że jest właścicielem pojazdu marki Opel Omega, rok produkcji 1992. Dołączono też zeznania podatkowe skarżącego za 2013 r. ( strata 244 285,55 zł) i informację o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej spółki jawnej, w której skarżący jest wspólnikiem (strata przypadająca na skarżącego to 5 090,06 zł). Z zeznania podatkowego wynika, że dochód który skarżący uzyskał w 2013 r. z tytułu stosunku pracy to 6223,03 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z artykułem 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części. Skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę w wysokości 1600 zł brutto miesięcznie. Zamieszkuje w domu, będącym własnością spółki należącej do niego i jego żony. Wydatki miesięczne skarżący określił na kwotę ok. 1950 zł jednakże w sprzeciwie sam przyznał, że bywają miesiące gdzie są one niższe. Ponadto jak wynika ze sprzeciwu w razie potrzeby skarżący ma możliwość dokonywania pożyczek od innych osób. Ponadto biorąc pod uwagę charakter i rozmiar prowadzonej działalności skarżący jawi się jako osoba posiadająca doświadczenie i rozeznanie w prowadzeniu działalności gospodarczej, nie jest człowiekiem nieporadnym, z zatem posiada zdolność do zdobycia pracy zarobkowej z wynagrodzeniem wyższym, niż najniższe krajowe. Pamiętać należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. A zatem w zakresie połowy wysokości należnego wpisu od skargi sąd uznał, że skarżący podejmując stosowne starania będzie w stanie wygospodarować potrzebne środki. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w przypadku pogorszenia sytuacji majątkowej skarżącego ma on możliwość wystąpienia z ponownym wnioskiem o zwolnienie od kosztów, który zostanie rozpatrzony przez Sąd. Jednocześnie biorąc pod uwagę, konieczność zapewnienia skarżącemu prawa do sądu, Sąd uznał, że konieczne jest zwolnienie skarżącego od ½ wysokości należnego wpisu od skargi. Sąd uwzględnił okoliczność, że skarżący wniósł do tut. Sądu osiem skarg, co pozwala przyjąć, że uiszczenie wpisu od skarg w pełnej wysokości, mogłoby stanowić dla skarżącego zbyt duże obciążenie finansowe. W ocenie Sądu skarżący wykazał szeregiem dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza, że jego sytuacja materialna nie pozwala na całkowite uiszczenie wpisu od skargi. Skarżący ma na utrzymaniu dwoje dzieci, nie posiada oszczędności, ani wartościowych przedmiotów, prowadzone są względem niego postępowania egzekucyjne, zajęto jego wierzytelności, a przedłożone informacje skarbowe odnośnie dochodu za 2013 r. uwidaczniają osiągnięcie straty. Dlatego też Sąd uznał, że zwolnienie od wpisu od skargi w ½ części jest zasadne i adekwatne do jego aktualnej sytuacji majątkowej, a także stanowi wyważony kompromis pomiędzy zapewnieniem skarżącemu prawa do Sądu, a jego obowiązkami jako strony do ponoszenia kosztów postępowania. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.