I SA/Kr 1406/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 marca 2017r. w sprawie ze skargi B.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27.09.2016r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania postanawia: -utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 24 marca 2017r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata- Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27.09.2016r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Jak wynika z zawartego we wniosku "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanego pisma z dnia 10.02.2017r. B.M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w z synem W.M. ur. w 1982r. oraz bratem S.M. ur. w 1952r. Brat jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku a syn prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi mu ok. 1000 zł – 1500 zł dochodu, miesięcznie, netto. Rodzina jest praktycznie na jego utrzymaniu. Miesięczne wydatki wnioskodawczyni i brata wynoszą ok. 500 - 600 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Jest natomiast właścicielką domu o pow. 250 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. ok. 1 ha, położonej w S., niewykorzystywanej rolniczo i objętej postępowaniem egzekucyjnym. S.M. jest właścicielem dwóch nieruchomości położonych w N. Postanowieniem z dnia 24 marca 2017r. Starszy Referendarz Sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, argumentując że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Do sprzeciwu do w/w postanowienia skarżąca dołączyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 września 2016r. uchylającą decyzję Wójta Gminy B. z dnia 20 kwietnia 2016r. w sprawie udzielenia ulgi podatkowej w postaci rozłożenia na raty zaległości podatkowej z tytułu podatku rolnego, podatku leśnego i podatku od nieruchomości w kwocie 2.605,80 zł wraz odsetkami za zwłokę w wysokości 1.856,00 zł, i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania. Z decyzji wynikało, że organ I instancji prowadząc postępowanie wyjaśniające, podjął czynności zmierzające do uzyskania dowodów obrazujących sytuację finansową, życiową i zdrowotną skarżącej. Z ustaleń organu wynikało, że skarżąca prowadzi wspólnie z bratem dwuosobowe gospodarstwo domowe. W domu zamieszkuje również syn skarżącej, jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i utrzymuje się samodzielnie. Zgodnie z oświadczeniem strony syn pomaga w opłacaniu rachunków za media i kupuje opał. Skarżąca choruje na nadciśnienie oraz zapalenie nerwów. Jej brat również ma przewlekłe schorzenia w postaci zwyrodnienia biodra, przepukliny i nadciśnienia. Strona prowadzi gospodarstwo rolne (hodowla królików i kaczek), które stanowi główne źródło dochodu. Zarówno skarżąca jak i jej brat nie pobierają emerytury lub renty. Obecnie Strona jest w trakcie ubiegania się o uzyskanie emerytury z KRUS. Dochód rodziny kształtuje się na poziomie 590,08 zł miesięcznie na osobę, a stałe wydatki obejmują: rachunki za prąd, gaz (ok. 155 zł), koszt zakupu lekarstw (ok. 150 zł), ratę kredytu w wysokości 500 zł. Warunki mieszkaniowe strony są bardzo dobre – duży, zadbany dom jednorodzinnym, w pełni wyposażony w sprzęt agd i rtv. Ponadto skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 5,4675 ha, lasu o pow. 0,4425 ha oraz posiada udziały w spółkach leśno-pastwiskowych położonych na terenie wsi S. Zadłużenie podatkowe skarżącej powstało wskutek upadku firmy jaką strona prowadziła wspólnie z mężem. Mąż strony po niepowodzeniach w działalności gospodarczej, zerwał kontakt ze skarżącą pozostawiając nieuregulowane zobowiązania finansowe (zaciągnięte kredyty i niespłacone podatki). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 §2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie ma – w oparciu o ww. ustalenia – charakteru bezwzględnego, tylko fakultatywny. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA: z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010; z dnia 30 września 2011r., sygn. II FZ 409/11). Udzielenie jej stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stanowiąc odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podkreśla, że użyte w ww. art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy (osoba fizyczna) wykaże" oznacza, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej spoczywa na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy, a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, nie przedłożyła bowiem wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na przeprowadzenie analizy jej kondycji finansowej i możliwości płatniczych, a nadesłane pismo skarżącej z dnia 10 lutego 2017r., ani kopia decyzji SKO z dnia 22 września 2016r., nie wniosło do sprawy faktów umożliwiających taką analizę. W ocenie Sądu dokumenty, o które skarżąca była wzywana, są bardzo istotne z punktu widzenia oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Strona powinna liczyć się, iż Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10), skoro nie będzie miał wystarczającego materiału, aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze skarżącej Sąd musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby Sąd mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też brak danych, a wyłącznie ogólne informacje przedstawione przez skarżącą w tym zakresie, skutecznie uniemożliwiaka analizę i w konsekwencji wykluczają przyznanie prawa pomocy. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Referendarza wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, iż w sytuacji, gdy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z innymi osobami (tj. bratem i synem), badając sytuację finansową skarżącej wnioskującej o prawo pomocy trzeba uwzględnić również dochody i sytuację majątkową wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 29.11.2012r., sygn. akt II GZ 442/12, postanowienie NSA z dnia 16.06.2011r., sygn. akt II FZ 117/11, postanowienie NSA z dnia 14.11.2011 r., sygn. akt II FZ 554/11, postanowienie NSA z dnia 04.06.2013r., sygn. akt II FZ 218/13, postanowienie NSA z dnia 10.09.2013r., sygn. akt I GZ 375/13, postanowienie NSA z dnia 28.09.2015r., sygn. akt I FZ 359/15, postanowienie NSA z dnia 14.01.2016r., sygn. akt II FZ 1009/15, postanowienie NSA z dnia 22.01.2016r., sygn. akt II GZ 1009/15). W tym zakresie Sąd uznaje to za szczególnie zasadne w odniesieniu do syna skarżącej, który praktycznie utrzymuje całą rodzinę. Dokładne dane dotyczące sytuacji finansowej syna skarżącej są więc kluczowe w niniejszej sprawie. Sąd zgadza się również z Referendarzem w kwestii, iż fakt, że syn skarżącej przebywa aktualnie poza granicami kraju nie może być uznany za trwałą przeszkodę w udostępnieniu żądanych dokumentów, wobec okoliczności, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza "M" – pod adresem pod którym zamieszkuje również skarżąca – nie została zawieszona (brak adnotacji w tym przedmiocie). Konkludując, Sąd w ww. sytuacji zgadza się ze stanowiskiem Referendarza sądowego, że – wobec nie dostarczenia przez skarżącą kompletnej dokumentacji źródłowej – nie można było przeprowadzić kompleksowej i wolnej od wątpliwości oceny sytuacji materialnej i zdolności płatniczych skarżącej, pozwalającej uwzględnić jej argumenty przemawiającej za przyznaniem jej prawa pomocy. Przyczynę oddalenia wniosku strony stanowi wiec brak wystarczającego materiału do przeprowadzenia weryfikacji i oceny sytuacji finansowej skarżącej. Ocena Sądu nie może bowiem opierać się na niekompletnych faktach i w takim przypadku musi prowadzić do odmowy czy oddalenia wniosku, ze względu na niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006 ). W oparciu o powyższe Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy, bowiem nie zostały wykazane przesłanki do jej przyznania. Wobec tego stwierdzenia, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 24 marca 2017r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.