I SA/Kr 1421/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w K. (dalej: ZUS, organ) decyzją z dnia 19 czerwca 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256; dalej: K.p.a.) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. T. P. (dalej: Strona, Skarżący). Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust.1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020, poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19) na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. wskazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek. Dalej organ podniósł, że we wniosku z dnia 1 czerwca Strona wniosła o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Ponieważ należne składki za kwiecień 2020 r. "zostały pokryte nadpłatami z wcześniejszych okresów (opłacone), Zakład umarza jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwolnienia z opłacania należnych składek za w/w miesiąc". Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając decyzji "obrazę prawa materialnego i procesowego w szczególności art. 6-13 k.p.a. i ustawy z dnia 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych innych sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020, poz. 374 z późn. zm.)". Ponadto Skarżący wniósł m.in. o zasądzenie kosztów postępowania od ZUS i zwrot kosztów postępowania w wysokości jednokrotnego wynagrodzenia adwokata z urzędu. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.). Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19 – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Organ złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Natomiast Skarżący nie odpowiedział na informację Sądu o możliwości rozpoznania sprawy na rozprawie zdalnej. Wobec powyższego Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 14 grudnia 2021 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 28 grudnia 2021 r. Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS umarzająca postępowanie zainicjowane wnioskiem Skarżącego o zwolnienie go z obowiązku opłacenia składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Organ, mając na względzie fakt zaliczenia z urzędu na poczet składek za kwiecień 2020 r. nadpłat składek z "wcześniejszych okresów" przyjął, iż w związku z tym zaistniała bezprzedmiotowość postępowania. Mając na względzie okoliczności sprawy, a także regulacje materialnoprawne i procesowe w omawianym zakresie Sąd stwierdził, że wskazywana przez organ bezprzedmiotowość postępowania, skutkująca koniecznością jego umorzenia, w rzeczywistości nie miała miejsca. Podstawę prawną decyzji ZUS stanowił art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Takie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej kończy ją bez merytorycznego załatwienia, na skutek wystąpienia przeszkody natury podmiotowej lub przedmiotowej. Umarzając postępowanie organ administracji publicznej komunikuje stronom zakończenie prowadzonego przez siebie postępowania bez jego rozstrzygnięcia, co do istoty. Od bezprzedmiotowości postępowania wywołanej brakiem substratu sprawy o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym (brakiem podstaw prawnych i faktycznych) odróżnić należy niezasadność żądania strony. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ winien wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 K.p.a., rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania, gdyż ani nie odpadła podstawa prawna wnioskowanej przez Skarżącego ulgi, ani płatnik nie zrezygnował z ubiegania się o tego rodzaju wsparcie. Stan prawny także nie stał na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu zgłoszonego przez płatnika wniosku. Z tego więc względu stanowisko ZUS o bezprzedmiotowości postępowania nie znajdowało uzasadnienia w okolicznościach sprawy. ZUS przyjął w dacie wydawania decyzji, że w świetle art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19, ubiegać się o rzeczone zwolnienie mogą podmioty, które figurowały w ewidencji ZUS jako posiadające składki niezapłacone. Zgodnie tymczasem z przepisem art. 31zo ust. 2 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W świetle tego przepisu, niespełnienie jednego z warunków zwolnienia powinno skutkować decyzją odmowną, o jakiej mowa w art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID-19, a nie decyzją o umorzeniu postępowania. ZUS tym samym powinien w uzasadnieniu decyzji wyjaśnić powody nieuwzględnienia wniosku, a nie powody braku jego procedowania. Tak więc już tylko z tego względu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa formalnego, w szczególności art. 105 § 1 K.p.a., które to naruszenie miało bez wątpienia wpływ na wynik sprawy. Zatem mając powyższe na uwadze, przedmiotowa decyzja musiała zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Niezależnie od powyższego Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1423), w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). W myśl zaś art. 10 ust. 2 ww. ustawy o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników (...), zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Na mocy przytoczonych przepisów ustawy ustawodawca z mocą wsteczną zmodyfikował ustawowe warunki zwolnienia ze składek, o którym mowa w art. 31zo ust 2 ustawy o COVID-19. W obecnym stanie prawnym, zgodnie z przyjętym rozwiązaniem, nieopłacenie składek nie jest już warunkiem uwzględnienia wniosku o zwolnienie z nich. W związku z wejściem w życie powyższego przepisu, jak wynika z przekazanych Sądowi akt sprawy, ZUS pismem z dnia 24 września 2020 r. poinformował Skarżącego o zwolnieniu z opłacania należności za kwiecień 2020 r. Jednocześnie Sąd wskazuje, że kwestia przyznania zwolnienia na podstawie powyższego pisma jest poza zakresem rozpatrywanej przez Sąd sprawy. Odnosząc się do wniosku zawartego w skardze o zasądzenie kosztów postępowania od ZUS i zwrot kosztów postępowania w wysokości jednokrotnego wynagrodzenia adwokata z urzędu, Sąd wskazuje, że nie znalazł podstaw do zasądzenia kosztów postępowania, z uwagi na to, że Skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Po drugie Skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, gdyż wniosek o jego ustanowienie zarządzeniem z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt V SPP/Wa 284/20 referendarz sądowy pozostawił bez rozpatrzenia.