I SA/Kr 1423/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Przedsiębiorstwa "P" sp. z o.o. z siedzibą w K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 stycznia 2010 r., oddalającego wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa "P" sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 rok, postanawia: zwolnić stronę skarżącą w całości od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął dnia 22.10.2009 r. wniosek Przedsiębiorstwa " P " Sp. z o.o. w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29.07.2009 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2002 w kwocie 160.465 zł. Wniosek ten zawierał wypełniony formularz "PPF" oraz liczne załączniki, w tym sprawozdania finansowe skarżącej Spółki za rok 2008 i pierwsze półrocze 2009 r. Pismem z dnia 12.11.2009 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę o przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony skarżącej, w tym wyciągów z kont bankowych za ostatnie 3 miesiące, zeznania podatkowego za 2008 r., oświadczenia o ilości zatrudnianych pracowników oraz o stanie kasy Spółki. Pismami z dnia 24.11.2009 r. Spółka nadesłała wymagane oświadczenia, wyciągi z rachunków bankowych, zeznanie CIT za 2008 r. oraz dodatkowe wyjaśnienia. Jak wynika to z uzasadnienia wniosku oraz przedłożonych dokumentów kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł., a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok opiewa na kwotę 1.123.764,34 zł. W roku podatkowym 2008 spółka osiągnęła niewielki zysk w wysokości 22.729,20 zł. (zeznanie podatkowe CIT-8 za okres 01.01.2008 r. do 31.12.2008 r.), przy przychodzie w wysokości 17.542.639,45 zł. Jednocześnie bilans księgowy wykazał zysk jedynie na poziomie 3.721,10 zł. Przedsiębiorstwo posiada dwa rachunki bankowe: jeden w Kredyt Banku S.A. , w K., drugi zaś w Banku Spółdzielczym w S. Jednakże w okresie poprzedzającym złożenie przedmiotowego wniosku sytuacja finansowa Spółki uległa znacznemu pogorszeniu. Według oświadczeń prezesa zarządu i prokurenta Spółka na dzień 24.11.2009 r. miała w kasie 26,24 zł, a od dnia 01.06.2009r. nie zatrudnia żadnych pracowników. Wnioskodawca podnosi, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Obowiązek ten zbiegł się bowiem z opłatami i wydatkami w sprawach o sygn. akt. I SA/Kr 419/08 (połączone sprawy w podatku od towarów i usług za 2001 r.) oraz sygn. I SA/Kr 1424/09 (podatek dochodowy od osób prawnych za 2003 r.). Bieżące dochody spółki nie wystarczają na zaspokojenie wskazanych zobowiązań. Spółka w I półroczu 2009 r. poniosła stratę w wysokości 410.526,83 zł. a przy tym trzykrotnie spadły przychody przedsiębiorstwa , jak to obrazuje sprawozdanie finansowe za okres od 1.01.2009 do 9.06.2009 r. (k: 43 i nast. akt sądowych). Zła sytuacja finansowa uniemożliwia zdaniem wnioskodawcy uzyskanie środków finansowych w drodze kredytu, czy też pożyczki, a środki trwałe zostały zajęte w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego (załączono kopię protokołu zajęcia środków trwałych Spółki przez Naczelnika Urzędu Skarbowego– k: 47-51 akt sądowych). Zatem Spółka nie jest w stanie środków tych ani spieniężyć, ani zabezpieczyć na nich ewentualny kredyt lub pożyczkę. W tym stanie faktycznym Referendarz WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 8.01.2010 r. odmówił stronie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż uznał, iż skarżąca, pomimo wezwania, w którym ściśle określono dokumenty (dowody), jakie miała nadesłać, nie wywiązała się należycie ze swego obowiązku – nie ujawniła rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Ponadto wskazano, iż podmioty posiadające osobowość prawną oraz prowadzące działalność gospodarczą winny liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów postępowań sądowych i poczynić w tym celu stosowne oszczędności, co znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie Przedsiębiorstwo "P" sp. z o.o. z siedzibą w K. wniosło w terminie sprzeciw. W uzasadnieniu podano, iż nie została uwzględniona sytuacja finansowa Spółki w roku 2009 r. oraz znaczący spadek przychodów. Spółka dostarczyła wszystkie wymagane dokumenty, za wyjątkiem pełnych wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3-miesiące, ponieważ w zakreślonym w tym celu terminie nie była w stanie ich uzyskać. Ponadto Sąd nie odniósł się do kumulacji, zbiegu postępowań, a tym samym opłat, jakie "P" musi ponieść przed tut. Sądem (wskazano kolejne sygnatury spraw). Spółka nie zgodziła się także z poglądem, iż przedsiębiorca winien czynić rezerwy na ponoszenie ewentualnych kosztów sądowych. Takie stanowisko jego zdaniem jest wykładnią contra legem, a ponadto orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie prawa pomocy uległo pod tym kątem zmianie. Art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej zwanej "p.p.s.a.") stanowi, iż w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. przysługuje ono osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym - gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się strona skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/2004). Należy też wyjaśnić, iż do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.), co też miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W ocenie tut. Sądu "P" sp. z o.o. w sposób jak najbardziej dostateczny wykazała, iż nie dysponuje na dzień dzisiejszy środkami na ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania przed tut. Sądem. Świadczą o tym przede wszystkim przedłożone sprawozdania finansowe, które po niewielkim jak na spółkę kapitałową ożywieniu gospodarczym w 2008 r. wskazują na znaczne pogorszenie jej sytuacji w roku 2009, wymiernym ze względu na dzień orzekania w przedmiocie prawa pomocy. Decydujące znaczenie miał jednak fakt, iż w tych okolicznościach środki trwałe Spółki zostały zajęte przez organ egzekucyjny w związku z przymusowym wykonaniem zaskarżonych do tut. Sądu decyzji podatkowych. Tut. Sąd nie widzi nawet potencjalnej możliwości, z braku środków trwałych, braku możliwości uzyskania kredytu bądź pożyczki, braku pracowników, braku jakichkolwiek znaczących środków finansowych w kasie Spółki, aby mogła ona uiścić wpis od skargi w przedmiotowej sprawie, a co do dopiero biorąc pod uwagę wszystkie sprawy zawisłe przed tut. Sądem (podatek od towarów i usług za 2001 r., za 2003 r., oraz zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 i 2003 r.). Obecna sytuacja strony skarżącej nie rokuje też możliwości poprawy, gdyż na dzień dzisiejszy nie ma ona praktycznie żadnej realnej możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Biorąc powyższe pod uwagę, okoliczność, iż Spółka nie przedłożyła pełnych wyciągów z kont bankowych za ostatnie 3 miesiące poprzedzające złożenie wniosku, nie ma większego znaczenia. Sąd nie uznał za stosowne, aby wzywać Spółkę ponownie o aktualne dane w tym zakresie. Podmiot nie zatrudniający pracowników, którego środki trwałe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, nie musi wykazywać nic więcej. Odmówienie w tych okolicznościach sprawy prawa pomocy byłoby z całą pewnością pozbawieniem strony skarżącej prawa do sądu z przyczyn finansowych, co nie może mieć miejsca, zwłaszcza że do pogorszenia jej sytuacji finansowej przyczyniły się zaskarżone do tut. Sądu decyzje organów podatkowych, określające odmienne od zadeklarowanych przez Spółkę kwoty zobowiązań podatkowych. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, działając na zasadzie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1, art. 245 §§ 3 i 4 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.