I SA/Kr 1426/08

Sygn. akt I SA/Kr 1426/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lutego 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędziowie: NSA Józef Gach (spr.), WSA Piotr Głowacki, Protokolant: Małgorzata Celińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2009r., sprawy ze skargi T. S., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 22 lipca 2008r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy, a także, pochodnych od tych składek, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji - Decyzją z dnia 22 lipca 2008 r., nr [...], Prezes ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], nr [...], którą odmówiono zobowiązanemu, tj. T. S. zam. w S. ul. P., umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 8 859,78 zł, co uzasadnił tym, że w dniu [...] maja 2007 r. podległy Oddział w K. wydał decyzje, którymi stwierdzono obowiązek zapłaty przez zobowiązanego składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od marca do października 1999 r. z wyjątkiem składek na ubezpieczenie zdrowotne, przy których okres ten rozpoczynał się od miesiąca czerwca 1999 r., a także nałożono za niego dodatkowe opłaty w związku z niepłaceniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Od tych decyzji ich adresat odwołał się do Sądu Okręgowego w K., a tenże prawomocnym wyrokiem z dnia [...]., sygn. akt [...] odwołanie oddalił W dniu [...] stycznia 2008 r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie zarówno należności z tytułu w/w składek, jak również związanych z nimi kosztów upomnień i odsetek za zwłokę, co uzasadnił tym, że pozostaje wraz z córką na utrzymaniu żony. Sam nie może bowiem pracować w związku ze złym stanem zdrowia. Nadto wszyscy oni korzystają z wydatnej pomocy rodziców (dziadków). Jednocześnie do wniosku dołączył kopię zaświadczenia, w którym stwierdzono pożar w dniu [...] lutego 2003 r. drewnianego budynku mieszkalnego nr [...], przy ul. P. w S. oraz że w wyniku tego pożaru uległ zniszczeniu cały dach, strych, pomieszczenia mieszkalne, okna, drzwi, instalacja elektryczna. Na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący przedłożył również kserokopię zestawienia wypłaty wynagrodzeń żony za miesiące listopad i grudzień 2007 r. na kwoty netto 716 zł 79 gr i 695 zł 70 gr oraz karty książeczki ubezpieczeniowej, z której wynikała jego niezdolność do pracy w okresie od [...] sierpnia do [...] grudnia 1999 r. potwierdzona przez lekarza chirurga. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Prezes ZUS uznał, iż w niniejszej sprawie należności z tytułu składek nie są całkowicie nieściągalne, gdyż zobowiązany dysponuje majątkiem, który mógłby być przeznaczony na opłacenie należności z tytułu składek. Jednakże w sprawie tej nie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w przepisach art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, kiedy to należności z tytułu składek mogłyby zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie tego organu brak jest podstaw do przyjęcia, że rodzina zobowiązanego znajduje się w sytuacji tak drastycznej, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło jej członków możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie organ wskazał, że zobowiązany deklarując utrzymywanie się dzięki pracy żony nie wykazał, aby sytuacja taka była spowodowana szczególnymi okolicznościami jak zły stan zdrowia, niepełnosprawność, czy też wiek uprawniający do otrzymania emerytury. W skardze na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] T. S. wniósł o jej uchylenie i podniósł, iż nie jest zasadne obciążenie go składkami ZUS za okres od [...] sierpnia 1999 r. do końca października 1999 r., gdyż wówczas przebywał na zwolnieniu lekarskim po wypadku, któremu uległ. Nie zgodził się też ze zmianą oceny skutków pożaru domu na jego sytuację osobistą i majątkową. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 z późn. zm -oznaczana dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r., nr 11, póz. 74 ze zm.), dalej określanej "usus", należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć także odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (ust. 4 tego artykułu), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4, stanowiących, że należności te mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W myśl natomiast ust. 3a cytowanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 póz. 1365), da\ej określanego skrótem "rozp. wyk. do usus" wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b usus. Zgodnie z§ 3 ust. 1 pkt 1-3 rozp. wyk. do usus Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2), jak również w razie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Przepisy te na podstawie art. 32 usus stosuje się odpowiednio do umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być umarzane", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego, przy czym uznanie to jest ograniczone przez wyczerpujące wymienienie sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz przykładowe wymienienie przypadków, w których umorzenie to jest uzasadnione pomimo braku całkowitej nieściągalności składek. Zatem organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r. II SA 2875/95 Wokanda 1996/6 str. 36). Z kolei w wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. III SA 7900/98 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 3 usus umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego bezspornym jest, że wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia tej działalności, lecz posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję, w tym stare pojazdy samochodowe. W grę wchodziłoby więc tylko umorzenie składek ZUS na podstawie powołanego wyżej rozp. wyk. do usus a zwłaszcza jego §3 ust. 1 pkt 2, co też organ rozważył. Uczynił to jednak wbrew art. 80 kpa, który stanowi, iż organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co jest równoznaczne z zasadą swobodnej oceny dowodów. Zdaniem Sądu ocena jakiej tutaj dokonał organ nie jest bowiem swobodna lecz dowolna. Przedmiotem tej oceny stała się wysokość dochodów brutto a nie netto żony skarżącego, a pomiędzy nimi zachodzi znaczna różnica spowodowana min. egzekwowaniem jej składek. Poza tym organ naruszył jedną z podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, tj. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 kpa). Wprawdzie w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie ustala się wysokości składek ZUS (i pochodnych od nich), to jeżeli skarżący przedłożył kserokopię strony legitymacji ubezpieczeniowej, na której wykazane są okresy niezdolności do pracy w części okresu, którego dotyczył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek i jeżeli były one za ten okres nienależne w całości lub części, to organ powinien zawiesić to postępowanie i udzielić, zgodnie z art. 9 kpa informacji o ewentualnych czynnościach aktualizacyjnych, jakie skarżący jest zobligowany podjąć, aby można było wznowić postępowanie zakończone prawomocną decyzją o obowiązku zapłaty tych należności. To samo dotyczy zmiany oceny skutków, bez bliższego uzasadnienia, pożaru drewnianego budynku mieszkalnego nr [...] przy ul. P. w S. w dniu [...] lutego 2003 r. na aktualną sytuację finansową i osobistą zobowiązanego. Natomiast zgodzić się należy z tym, iż ciężar dowodu okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i o których skarżący wie spoczywa na nim. W związku z tym powinien on udowodnić, iż aktualny stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy, a gdy jest inaczej - to, iż czyni starania o znalezienie zatrudnienia. Zwrócić należy ponadto uwagę na okoliczność, iż na skarżącego nadal zarejestrowane są pojazdy osobowe. Skoro skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej to taki stan rzeczy może być uznać za nieracjonalny w sytuacji gdy musi on płacić od wszystkich, czy też od części takich pojazdów podatek od środków transportowych. Kwestia ta wymaga wiec wyjaśnienia przez niego. Nie zmienia to jednak konkluzji, iż zebrany materiał dowodowy nie został prawidłowo oceniony przez organ. Nadto rozstrzygnięcie sprawy było przedwczesne. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, Sąd działając na zasadzie art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji.