I SA/Kr 1445/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 marca 2017r. w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa K. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21.10.2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: -utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 24 marca 2017r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych- Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Przedsiębiorstwa K. Sp. z o.o. w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21.10.2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" Przedsiębiorstwo K. Sp. z o.o. w K. zajmuje się m.in. wydobywaniem kamieni ozdobnych i kamienia dla potrzeb budownictwa, produkcją wyrobów tartacznych oraz impregnacją drewna. Kapitał zakładowy spółki wynosi 5.052.000 zł, a wartość jej środków trwałych to 258.910 zł. W ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości 108.260 zł. Saldo jej konta w Banku Z. wynosi natomiast – 450,51 zł. Spółka podniosła, że w stosunku do niej prowadzonych jest szereg postępowań egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 24 marca 2017r. Starszy Referendarz Sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. W sprzeciwie do w/w postanowienia strona skarżąca wskazała, że art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stanowi o udowodnieniu, a o wykazaniu braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Nadto Sąd – w ocenie skarżącej spółki – pominął informację, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty, spółka nie posiada jakiegokolwiek majątku, a Dyrektor Izby Skarbowej umorzył postępowanie egzekucyjne z powody braku majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 §2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie ma – w oparciu o ww. ustalenia – charakteru bezwzględnego, tylko fakultatywny. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA: z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010; z dnia 30 września 2011r., sygn. II FZ 409/11). Udzielenie jej stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stanowiąc odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podkreśla, że użyte w ww. art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy (osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) wykaże" oznacza, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej spoczywa na wnioskodawcy. Tymczasem w ocenie Sądu skarżąca Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, nie przedłożyła bowiem wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na przeprowadzenie analizy jej kondycji finansowej i możliwości płatniczych. Sąd przyznaje rację Referendarzowi w kwestii, że dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Stąd też została ona wezwana oprócz podpisania formularza PPPr przez osobę do tego legitymowaną, do przedłożenia: - wyciągów z kont bankowych spółki, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan, - zeznania podatkowego za 2016r. lub odpowiedniego zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskanych przez nią przychodach i dochodach w 2016r., - zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT, za ostatni okres rozliczeniowy, - oświadczenia określającego ilu obecnie pracowników zatrudnia spółka, - zaświadczenia o wysokości funduszy posiadanych w kasie spółki, - sprawozdania finansowego za 2016r. Spółka wprawdzie nadesłała podpisany formularz PPPr, ale nie wywiązała się z obowiązku przedłożenia stosownych dokumentów i nie złożyła w tej kwestii wyjaśnień. Tymczasem w ocenie Sądu w/w dokumenty są bardzo istotne z punktu widzenia oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej i spółka powinna się liczyć, iż orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10), skoro nie będzie miał wystarczającego materiału, aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Jednocześnie Sąd – odnosząc się do podnoszonego przez stronę argumentu o stracie w działalności gospodarczej – powołuje się na orzecznictwo sądowoadministracyjne dostarczające poglądu, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować, bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia: 25 lutego 2010r., sygn. akt I FZ 10/10, z dnia 27 listopada 2014r., sygn. akt II FZ 1843/14). Sąd nie ma jednak możliwości zweryfikowania zdolności płatniczych wobec ubogich i niewystarczających informacji dostarczonych przez spółkę we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto zaznaczyć należy, że sama strata, jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 września 2013r. sygn. II OZ 707/13, i z dnia 25 września 2012 syn. I GZ 228/12, jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, a jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Sąd nadmienia również, że przy ocenie przesłanek prawa pomocy badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a nie tylko aktualnie posiadane przez stronę kwoty pieniężne. Zarówno zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, nie jest wystarczający dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 maja 2008r. sygn. akt I FZ 66/09). Należy przywołać również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011r., sygn. akt I OZ 191/11, w którym zauważył on, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Musi bowiem wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Aktualne w przedmiotowej sprawie jest również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego ujęte w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11, w którym zwrócił on uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało podzielone w orzecznictwie sądowoadministracyjnej, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując, Sąd w ww. sytuacji zgadza się ze stanowiskiem Referendarza sądowego, że – wobec nie dostarczenia przez skarżącą Spółkę kompletnej dokumentacji źródłowej, o którą była wzywana – nie można było przeprowadzić kompleksowej i wolnej od wątpliwości oceny sytuacji materialnej i zdolności płatniczych strony skarżącej, pozwalającej uwzględnić jej argumenty przemawiającej za przyznaniem jej prawa pomocy. Brak wystarczającego materiału (do którego przedłożenia zobowiązana była wnioskodawczyni) do przeprowadzenia analizy, weryfikacji, oceny sytuacji finansowej strony skarżącej stanowi przyczynę oddalenia wniosku strony. Ocena Sądu nie może bowiem opierać się na niekompletnych faktach i w takim przypadku musi prowadzić do odmowy czy oddalenia wniosku, ze względu na niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006 ). W oparciu o powyższe Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy, bowiem nie zostały wykazane przesłanki do jej przyznania. Wobec tego stwierdzenia, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 24 marca 2017r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.